Η τιμή του πετρελαίου εξακολουθεί να κινείται σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα, καθώς ο αποκλεισμός στα Στενά του Ορμούζ οδήγησε το Brent πάνω από τα 100 δολάρια ανά βαρέλι χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία.
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι ότι η εξέλιξη αυτή δεν δείχνει να είναι παροδική, αφού το αργό διατηρείται κοντά στα 100 δολάρια εδώ και περίπου δύο μήνες.
Οι συνέπειες για οικονομίες που βασίζονται αποκλειστικά στις εισαγωγές, όπως η ευρωπαϊκή, γίνονται ήδη εμφανείς, όχι μόνο στον Δείκτη Τιμών Καταναλωτή, αλλά και στους βασικούς παράγοντες της ανάπτυξης.
Παρότι η προληπτική δημιουργία αποθεμάτων από τις βιομηχανίες περιόρισε μέρος των επιπτώσεων, η οικονομία αρχίζει πλέον να παρουσιάζει τα πρώτα σημάδια πίεσης.
Η εικόνα αυτή αντικατοπτρίζεται και στις πρόσφατες αναθεωρήσεις προς τα κάτω των εκτιμήσεων ανάπτυξης από το Bloomberg και άλλους διεθνείς οργανισμούς. Όταν ένα αρχικά προσωρινό σοκ διαρκεί περισσότερο, οι αντοχές καταναλωτών και επιχειρήσεων εξαντλούνται, είτε μέσω της μείωσης αποταμιεύσεων είτε μέσω αυξημένου δανεισμού.
Η άνοδος των τιμών του πετρελαίου λειτουργεί ουσιαστικά ως ένας έμμεσος φόρος: οι καταναλωτές περιορίζουν δαπάνες σε άλλους τομείς, κάτι που αποτυπώνεται και στον σύνθετο δείκτη PMI της Ευρωζώνης, ο οποίος πέρασε σε αρνητικό έδαφος για πρώτη φορά μετά από σχεδόν δεκαοκτώ μήνες.
Ως συνέπεια, ακόμη και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), η οποία είχε σχεδόν προαναγγείλει αύξηση επιτοκίων τον Ιούνιο, επανεξετάζει πλέον το ενδεχόμενο διατήρησής τους στα ίδια επίπεδα. Βασικός στόχος είναι να αποτραπεί μεγαλύτερη ζημιά στην οικονομία, ακόμη κι αν αυτό επιτρέψει στον πληθωρισμό να συνεχίσει ανοδικά.
Ανησυχίες για ανάπτυξη και ενεργειακή επάρκεια
Η ομάδα αναλυτών του Bloomberg έχει ήδη μειώσει την πρόβλεψη ανάπτυξης της Ευρωζώνης από 1,6% σε 0,8%. Παρότι ο ρυθμός αυτός θεωρείται ήδη ασθενής, υπάρχει κίνδυνος να επιδεινωθεί σημαντικά εάν συνεχιστεί ο αποκλεισμός στα Στενά του Ορμούζ, μετατρέποντας το πρόβλημα των υψηλών τιμών σε πρόβλημα πραγματικής έλλειψης καυσίμων.
Ο Mike Wirth, διευθύνων σύμβουλος της Chevron, προειδοποίησε ότι οι φυσικές ελλείψεις πετρελαίου αρχίζουν ήδη να γίνονται αισθητές εξαιτίας των αναταράξεων που προκαλεί ο πόλεμος με το Ιράν. Όπως ανέφερε, «θα αρχίσουμε να βλέπουμε πραγματικές ελλείψεις και κάποια στιγμή η ζήτηση θα πρέπει να προσαρμοστεί στην προσφορά. Αυτό σημαίνει επίσης ότι οι οικονομίες θα αναγκαστούν να επιβραδυνθούν».
Κατά τον ίδιο, οι ελλείψεις θα επηρεάσουν πρώτα την Ασία και στη συνέχεια την Ευρώπη. Η ευρωπαϊκή ήπειρος αντιμετωπίζει ήδη προβλήματα επάρκειας σε καύσιμα αεροσκαφών, καθώς καλύπτει το 75% των αναγκών της μέσω εισαγωγών από τη Μέση Ανατολή.
Οι ειδικοί της ΕΚΤ εξετάζουν ακόμη και ένα ακραίο ενδεχόμενο, σύμφωνα με το οποίο τα αποθέματα κηροζίνης στην Ευρώπη θα μπορούσαν να εξαντληθούν έως τα τέλη Μαΐου, οδηγώντας σε περιορισμούς πτήσεων παρόμοιους με εκείνους της πανδημίας.
Αναλυτές της Capital Economics επισημαίνουν ότι, σε αντίθεση με τις Ηνωμένες Πολιτείες -όπου οι επενδύσεις στην Τεχνητή Νοημοσύνη και η εγχώρια πετρελαϊκή παραγωγή ενισχύουν την οικονομία- η Ευρώπη βρίσκεται σε σαφώς δυσμενέστερη θέση. Η τελευταία έρευνα τραπεζικού δανεισμού της ΕΚΤ κατέγραψε τη μεγαλύτερη αυστηροποίηση πιστωτικών κριτηρίων για επιχειρήσεις από το 2023, με τις τράπεζες να επικαλούνται γεωπολιτικούς και ενεργειακούς κινδύνους.
Μέχρι τώρα, ο μεταποιητικός τομέας εμφανίζει σχετική ανθεκτικότητα, όμως αυτό αποδίδεται κυρίως στη δημιουργία αποθεμάτων. Οι επιχειρήσεις, φοβούμενες νέες αυξήσεις τιμών ή προβλήματα στην εφοδιαστική αλυσίδα, προχωρούν σε μαζικές αγορές και αποθήκευση πρώτων υλών.
Στην χρηματοοικονομική λογιστική, η αύξηση αποθεμάτων υπολογίζεται ως επιχειρηματική επένδυση, ενισχύοντας τεχνητά το ΑΕΠ. Όταν οι εταιρείες παράγουν ή προμηθεύονται περισσότερα αγαθά από όσα διαθέτουν στην αγορά, το επιπλέον αυτό απόθεμα ενισχύει προσωρινά την οικονομική ανάπτυξη.
Ωστόσο, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η ώθηση αυτή είναι προσωρινή. Όταν η τάση αποθεματοποίησης υποχωρήσει και τα αποθέματα αρχίσουν να μειώνονται, θα φανεί η πραγματική και πιο αδύναμη εικόνα της ευρωπαϊκής οικονομίας.
