Σκεφτείτε έναν εργαζόμενο που πέφτει, μέσα στη δουλειά του, πάνω σε κάτι που δεν θα έπρεπε να υπάρχει: μια απάτη, μια συγκάλυψη, μια διευθέτηση που ζημιώνει το δημόσιο. Αποφασίζει να το πει. Και αντί να βρει προστασία, καταλήγει ο ίδιος κατηγορούμενος.
Δεν είναι υπόθεση φαντασίας. Είναι, σχεδόν κατά λέξη, η ιστορία του Αντουάν Ντελτούρ. Νεαρός ελεγκτής στην PwC στο Λουξεμβούργο, ο Ντελτούρ βρέθηκε πίσω από τα έγγραφα που το 2014 έγιναν γνωστά ως LuxLeaks και αποκάλυψαν πώς το Λουξεμβούργο χάριζε προνομιακές φορολογικές συμφωνίες σε εκατοντάδες πολυεθνικές.
Η αποκάλυψη συντάραξε την Ευρώπη και κινητοποίησε Κομισιόν, ΟΟΣΑ και G20 ενάντια στη φοροαποφυγή. Κι όμως, ο άνθρωπος που την έφερε στο φως σύρθηκε στα δικαστήρια, την ίδια περίοδο που το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο τού απένεμε το Βραβείο του Ευρωπαίου Πολίτη. Χρειάστηκαν χρόνια δικαστικών αγώνων για να αναγνωριστεί επιτέλους ως αυτό που ήταν εξαρχής: πληροφοριοδότης δημοσίου συμφέροντος.
Ακριβώς για να μην ξαναζήσει κανείς αυτόν τον εφιάλτη, η Ε.Ε. ψήφισε την Οδηγία 2019/1937 για την προστασία όσων καταγγέλλουν παραβιάσεις του ευρωπαϊκού δικαίου. Τα κράτη μέλη όφειλαν να την ενσωματώσουν στο εθνικό τους δίκαιο μέχρι τον Δεκέμβριο του 2021. Το έκαναν, αργά και άνισα. Και οι 27 χώρες έχουν πλέον νόμο. Καμία, όμως, δεν θεωρείται ότι τον εφαρμόζει πλήρως σωστά, όπως κατέδειξε και η ίδια η έκθεση της Κομισιόν τον Ιούλιο του 2024.
Και εδώ ακριβώς μπαίνει το νέο εργαλείο
Ο European Whistleblowers Monitor, δημιούργημα του Whistleblowing International Network (WIN) και της Διεθνούς Διαφάνειας, μέχρι σήμερα κατέγραφε κάτι σχετικά απλό: αν και πότε κάθε χώρα ψήφισε τον σχετικό νόμο. Πλέον, όμως, κάνει κάτι πολύ πιο ουσιαστικό. Δεν ρωτά πια μόνο «υπάρχει νόμος;», αλλά «πόσο καλά λειτουργεί στην πράξη;».
Η αναβαθμισμένη πλατφόρμα διαθέτει τώρα έναν Πίνακα Συμμόρφωσης (Compliance Dashboard) που κατατάσσει τις χώρες ανάλογα με το πόσο αποτελεσματικά εφαρμόζουν τις αρχές της Οδηγίας, με βάση μια ολοκληρωμένη μεθοδολογία που αντλεί από το ίδιο το κείμενο της Οδηγίας, τις διεθνείς βέλτιστες πρακτικές και τη γνώμη ειδικών.
Τη συνοδεύει ένα Χρονοδιάγραμμα Συμμόρφωσης (Compliance Timeline) που αποτυπώνει τα νομικά ορόσημα κάθε χώρας, καθώς και ειδική σελίδα για το Δίκτυο Ευρωπαϊκών Αρχών Ακεραιότητας και Καταγγελίας Δημοσίου Συμφέροντος (NEIWA). Σε αυτά προστίθενται ξεχωριστές σελίδες για κάθε κράτος μέλος, με τις πιο πρόσφατες εξελίξεις και τις πηγές τους, τακτικά άρθρα σχολιασμού και μια πλήρης βιβλιοθήκη πηγών.
Ανάμεσά τους, σελίδα αφιερωμένη στην Κύπρο
Στην περίπτωση της Κύπρου, το νομικό κομμάτι έχει ήδη γίνει: η χώρα ψήφισε το 2022 τον δικό της νόμο για την προστασία όσων αναφέρουν παραβιάσεις του ενωσιακού και εθνικού δικαίου (Ν. 6(Ι)/2022), ενσωματώνοντας την Οδηγία.
Το ζητούμενο, όπως παντού στην Ευρώπη, δεν είναι πια αν υπάρχει νόμος αλλά πόσο πραγματικά πιάνει όταν κάποιος αποφασίσει να μιλήσει. Κι αυτό ακριβώς επιχειρεί να κάνει ορατό ο νέος Monitor: στη σελίδα της Κύπρου ο καθένας μπορεί να δει με μια ματιά πότε και πώς ενσωματώθηκε η Οδηγία, ποια ορόσημα έχουν περάσει και πού βρισκόμαστε σε σχέση με την υπόλοιπη Ευρώπη.
Για ένα ζήτημα που συνήθως μένει θαμμένο σε νομικά κείμενα και τεχνικές εκθέσεις, είναι μια σπάνια ευκαιρία να δει ο πολίτης, καθαρά και τεκμηριωμένα, πού πατάμε.
Την Κύπρο στον Monitor εκπροσωπεί η Μαίρη Πύργου, Πρόεδρος του Ιδρύματος ΦΗΜΟΝΟΗ. «Παρά τις δυσκολίες στην εξασφάλιση αξιόπιστων πληροφοριών, στηρίζουμε το έργο του WIN και των συνεργατών του σε όλη την Ευρώπη, ώστε ο Monitor να παραμείνει η πιο έγκυρη πηγή για την προστασία των πληροφοριοδοτών στην Ε.Ε.», σημειώνει.
Το Ίδρυμα ΦΗΜΟΝΟΗ, υπενθυμίζει, συνεχίζει να ανοίγει πόρτες και να προωθεί μεταρρυθμίσεις σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο, φροντίζοντας η Κύπρος να μην απουσιάζει από καμία τέτοια προσπάθεια.
Η νέα πλατφόρμα δημιουργήθηκε με τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Όσοι θέλουν να καταλάβουν πώς λειτουργεί μπορούν να παρακολουθήσουν το επεξηγηματικό βίντεο ή να περιηγηθούν απευθείας στη σελίδα της Κύπρου.
Και κάτι ακόμη, ίσως το πιο σημαντικό. Το εργαλείο είναι τόσο καλό όσο και οι πληροφορίες που το τροφοδοτούν. Αν γνωρίζετε δημόσια επαληθεύσιμα στοιχεία που μπορούν να εμπλουτίσουν τη σελίδα της Κύπρου, το Ίδρυμα ΦΗΜΟΝΟΗ σας καλεί να επικοινωνήσετε μαζί του. Γιατί στο τέλος, η προστασία εκείνων που τολμούν να μιλήσουν δεν είναι υπόθεση μόνο των θεσμών. Είναι υπόθεση όλων μας.
