«Η σωστή διαχείριση της επαγγελματικής ευθύνης αρχίζει πριν από την εκπόνηση της μελέτης», είναι το μήνυμα που θέλουν να μείνει από την ημερίδα «Μελέτες Πολιτικού Μηχανικού: Αμοιβές, Ευθύνη, Ρίσκο, Ποιότητα» οι Αλέξανδρος Αποστολάτος, Partner – Head of Regulatory, Employment and IP Practice της P. Kaimakliotis & Partners LLC και Μαρία Σπύρου, Senior Associate της P. Kaimakliotis & Partners LLC.
Μιλώντας στο InBusinessNews, υπογραμμίζουν ότι η ημερίδα συμβάλλει σε έναν αναγκαίο διάλογο στην Κύπρο «για το τι πρέπει να αξιολογούμε κατά την ανάθεση μιας μελέτης και γιατί η αμοιβή δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκομμένα από την ευθύνη, την ποιότητα και το ρίσκο».
Η συζήτηση δεν πρέπει να γίνεται ως συζήτηση καθορισμού ενιαίων αμοιβών, αλλά ως συζήτηση κατανόησης του αντικειμένου, του ρίσκου και της αξίας της επαγγελματικής υπηρεσίας
Η ημερίδα «Μελέτες Πολιτικού Μηχανικού: Αμοιβές, Ευθύνη, Ρίσκο, Ποιότητα» επιχειρεί να συνδέσει την αμοιβή με την ποιότητα της μελέτης, το ρίσκο και τελικά την ασφάλεια των κατασκευών. Γιατί θεωρείτε σημαντικό να ανοίξει αυτή η συζήτηση στην Κύπρο;
Η αμοιβή του μελετητή συχνά εξετάζεται αποκομμένη από το πραγματικό περιεχόμενο της υπηρεσίας του. Στην πράξη, όμως, συνδέεται με τον χρόνο που απαιτείται για τον σχεδιασμό και τον έλεγχο, με τον συντονισμό μεταξύ ειδικοτήτων, με την τεκμηρίωση των επιλογών και, όπου αυτό περιλαμβάνεται στην ανάθεση, με την επίβλεψη. Συνδέεται επίσης με την ευθύνη που αναλαμβάνει ο μηχανικός έναντι του πελάτη, του έργου και, σε ορισμένες περιπτώσεις, τρίτων που επηρεάζονται από το αποτέλεσμα.
Η συζήτηση δεν πρέπει να γίνεται ως συζήτηση καθορισμού ενιαίων αμοιβών, αλλά ως συζήτηση κατανόησης του αντικειμένου, του ρίσκου και της αξίας της επαγγελματικής υπηρεσίας.
Αυτό αφορά άμεσα και τον πελάτη. Η ημερίδα συμβάλλει, επομένως, σε έναν αναγκαίο διάλογο στην Κύπρο για το τι πρέπει να αξιολογούμε κατά την ανάθεση μιας μελέτης και γιατί η αμοιβή δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται αποκομμένα από την ευθύνη, την ποιότητα και το ρίσκο.
Η εντύπωσή μου είναι ότι οι μηχανικοί έχουν ισχυρή επίγνωση της τεχνικής τους ευθύνης. Υπάρχει, όμως, περιθώριο ενίσχυσης της ενημέρωσης για τη συμβατική και αποδεικτική διάσταση αυτής της ευθύνης
Ποια είναι τα σημαντικότερα νομικά ρίσκα που αντιμετωπίζει σήμερα ένας πολιτικός μηχανικός κατά την εκπόνηση και επίβλεψη μιας στατικής μελέτης και πόσο συνειδητοποιημένοι θεωρείτε ότι είναι οι επαγγελματίες γύρω από αυτά;
Ένας βασικός κίνδυνος είναι η επαγγελματική αμέλεια. Το ζήτημα δεν είναι απλώς αν προέκυψε τεχνικό πρόβλημα ή αστοχία, αλλά αν ο μηχανικός επέδειξε τη δεξιότητα, την επιμέλεια και την επαγγελματική κρίση που εύλογα αναμένονται από έναν καταρτισμένο επαγγελματία υπό τις συγκεκριμένες περιστάσεις.
Κρίσιμα ερωτήματα είναι τι ακριβώς ανέλαβε ο μηχανικός, ποια ήταν η έκταση της μελέτης και της επίβλεψής του, ποιες αλλαγές έγιναν κατά την κατασκευή, ποιος τις ενέκρινε, ποια σχέδια ήταν τα εγκεκριμένα και πώς κατανεμήθηκαν οι αρμοδιότητες μεταξύ μελετητών, εργολάβου, υπεργολάβων και άλλων συμβούλων. Παράλληλα, πρέπει πάντοτε να εξετάζονται οι ειδικές υποχρεώσεις που απορρέουν από τη σύμβαση ανάθεσης.
Η εντύπωσή μου είναι ότι οι μηχανικοί έχουν ισχυρή επίγνωση της τεχνικής τους ευθύνης. Υπάρχει, όμως, περιθώριο ενίσχυσης της ενημέρωσης για τη συμβατική και αποδεικτική διάσταση αυτής της ευθύνης.
Πώς συνδέεται, από νομικής πλευράς, η υποκοστολόγηση μιας στατικής μελέτης με την επαγγελματική ευθύνη του μηχανικού; Μπορεί η πίεση για χαμηλότερες αμοιβές να αυξήσει τελικά και τη νομική του έκθεση;
Αν ο μηχανικός αναλαμβάνει μια συγκεκριμένη εργασία, οφείλει να την εκτελέσει με την απαιτούμενη δεξιότητα και επιμέλεια, ανεξάρτητα από το ύψος της αμοιβής που συμφωνήθηκε.
Μπορεί να συμφωνηθεί πιο περιορισμένο αντικείμενο υπηρεσιών, εφόσον αυτό περιγράφεται με σαφήνεια και δεν συγκρούεται με υποχρεώσεις που επιβάλλονται από τον νόμο, τους εφαρμοστέους κανονισμούς ή τους επαγγελματικούς κανόνες. Η νομική έκθεση δεν προκύπτει επειδή η αμοιβή ήταν χαμηλή, αλλά επειδή ενδέχεται να προκύψουν παραλείψεις, ασάφειες ή ελλιπείς έλεγχοι με πραγματικές συνέπειες για το έργο.
Ο μηχανικός χρειάζεται επίσης να αξιολογεί προσεκτικά τους όρους που αποδέχεται. Ευρείες εγγυήσεις, πρόσθετες υποχρεώσεις έναντι τρίτων ή όροι δυσανάλογης ευθύνης μπορεί να επιβαρύνουν σημαντικά τη θέση του, ιδίως αν δεν ανταποκρίνονται στο αντικείμενο της υπηρεσίας ή στην ασφαλιστική του κάλυψη.
Η σωστή κοστολόγηση προϋποθέτει, επομένως, σαφή εικόνα τόσο της εργασίας όσο και των υποχρεώσεων που αναλαμβάνονται. Δεν αφορά μόνο τον χρόνο εκπόνησης της μελέτης. Αφορά και το ρίσκο, τη συμβατική ευθύνη, τα παραδοτέα, την τεκμηρίωση και την ασφαλιστική κάλυψη.
Η άδεια χρήσης είναι αυτή που καθορίζει ποιος μπορεί να χρησιμοποιεί το λογισμικό, σε ποιες συσκευές, για ποιο σκοπό και υπό ποιους περιορισμούς
Στη δική σας παρουσίαση θα αναφερθείτε, μεταξύ άλλων, στα λογισμικά, στις άδειες χρήσης και στα πνευματικά δικαιώματα των μελετητών. Ποια είναι τα συχνότερα λάθη ή οι «γκρίζες ζώνες» που μπορεί να δημιουργήσουν νομικά προβλήματα σε ένα τεχνικό γραφείο;
Μια συχνή παγίδα είναι η σύγχυση μεταξύ της τεχνικής δυνατότητας χρήσης ενός λογισμικού και του νομικού δικαιώματος χρήσης του. Το γεγονός ότι ένα πρόγραμμα μπορεί τεχνικά να εγκατασταθεί σε περισσότερους υπολογιστές ή ότι ένας κωδικός λειτουργεί για διαφορετικούς χρήστες δεν σημαίνει ότι αυτό επιτρέπεται από την άδεια. Η άδεια χρήσης είναι αυτή που καθορίζει ποιος μπορεί να χρησιμοποιεί το λογισμικό, σε ποιες συσκευές, για ποιο σκοπό και υπό ποιους περιορισμούς.
Ένα τεχνικό γραφείο πρέπει να γνωρίζει με σαφήνεια ποιοι επιτρέπεται να χρησιμοποιούν κάθε πρόγραμμα, αν η χρήση καλύπτει εξωτερικούς συνεργάτες, αν επιτρέπεται η χρήση από άλλες εταιρείες του ίδιου ομίλου ή αν επιτρέπεται η χρήση μέσω υποδομών υπολογιστικού νέφους. Η παραβίαση συμβατικών όρων και η προσβολή δικαιωμάτων πνευματικής ιδιοκτησίας είναι διαφορετικά νομικά ζητήματα, με διαφορετικές προϋποθέσεις και συνέπειες.
Αντίστοιχη προσοχή απαιτούν και τα παραδοτέα του μηχανικού. Σχέδια, τεχνικές εκθέσεις, υπολογιστικά αρχεία, μοντέλα, βάσεις δεδομένων έργου και λοιπό τεχνικό υλικό μπορεί, ανάλογα με τη φύση, την πρωτοτυπία και τη μορφή τους, να προστατεύονται από δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας ή από ειδικότερες ρυθμίσεις.
Στην πράξη, πρέπει να ξεκαθαρίζεται ποιος μπορεί να χρησιμοποιεί τα παραδοτέα, για ποιο έργο, για ποιο σκοπό, αν επιτρέπεται η τροποποίησή τους και αν θα παραδίδονται επεξεργάσιμα αρχεία. Η ευκολία με την οποία μεταφέρεται ένα ψηφιακό αρχείο δεν επιλύει από μόνη της κανένα από αυτά τα νομικά ζητήματα.
Η σύμβαση πρέπει να διευκρινίζει με πρακτικό τρόπο ποια δικαιώματα παραχωρούνται ή διατηρούνται
Σε ποιον ανήκει στην πράξη μια μελέτη που έχει εκπονηθεί από έναν μηχανικό για λογαριασμό πελάτη; Ποια δικαιώματα διατηρεί ο μελετητής και ποια αποκτά ο πελάτης που έχει πληρώσει για τη μελέτη;
Η απάντηση εξαρτάται από τον νόμο, τη σύμβαση και τον τρόπο με τον οποίο δημιουργήθηκε η μελέτη, εφόσον βεβαίως η μελέτη ή τα επιμέρους παραδοτέα πληρούν τις προϋποθέσεις προστασίας με δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. Δεν είναι ασφαλές να ξεκινά κανείς από την παραδοχή ότι ο μελετητής διατηρεί πάντοτε όλα τα δικαιώματα ή, αντίστροφα, ότι ο πελάτης αποκτά αυτομάτως κάθε δικαίωμα επειδή πλήρωσε για τη μελέτη.
Ο κυπριακός νόμος ξεκινά από την αρχή ότι το δικαίωμα ανήκει αρχικά στον δημιουργό, αλλά προβλέπει ειδικές ρυθμίσεις για έργα που δημιουργούνται κατά παραγγελία και για έργα που δημιουργούνται στο πλαίσιο των καθηκόντων εργαζομένου. Σε αυτές τις περιπτώσεις, το δικαίωμα μπορεί να λογίζεται ως μεταβιβασθέν στον παραγγέλλοντα ή στον εργοδότη, εκτός αν υπάρχει συμφωνία που αποκλείει ή περιορίζει τη μεταβίβαση. Όταν εμπλέκεται τεχνικό γραφείο, πρέπει επίσης να εξετάζονται οι συμφωνίες με εργαζομένους και εξωτερικούς συνεργάτες, ώστε το γραφείο να έχει πράγματι τα δικαιώματα που υπόσχεται να παραχωρήσει στον πελάτη.
Η σύμβαση πρέπει να διευκρινίζει με πρακτικό τρόπο ποια δικαιώματα παραχωρούνται ή διατηρούνται. Πρέπει, για παράδειγμα, να ρυθμίζει αν η χρήση περιορίζεται στο συγκεκριμένο έργο, αν επιτρέπεται μεταγενέστερη χρήση, αν επιτρέπεται τροποποίηση, αν μπορούν να δοθούν τα αρχεία σε τρίτους και αν η παράδοση επεξεργάσιμων αρχείων περιλαμβάνεται στο αντικείμενο της ανάθεσης.
Ο δημιουργός διατηρεί επίσης ηθικά δικαιώματα, όπως το δικαίωμα να διεκδικεί την πατρότητα του έργου και να αντιτίθεται σε αλλοιώσεις ή τροποποιήσεις που θα έθιγαν την τιμή ή τη φήμη του. Αυτό δεν ισοδυναμεί με γενικό δικαίωμα να απαγορεύει κάθε αλλαγή ή κάθε μεταγενέστερη χρήση. Σημαίνει, όμως, ότι οι αλλαγές σε μελέτες και σχέδια πρέπει να αντιμετωπίζονται με προσοχή, ιδίως όταν μπορεί να δημιουργηθεί σύγχυση ως προς το ποιος ευθύνεται για το τελικό αποτέλεσμα.
Η κοινή συζήτηση μπορεί να οδηγήσει σε σαφέστερες αναθέσεις, καλύτερο συντονισμό και πιο ενημερωμένες αποφάσεις
Η ημερίδα φέρνει στο ίδιο τραπέζι μηχανικούς, νομικούς, ασφαλιστές, επαγγελματικούς φορείς και εκπροσώπους της αγοράς. Πόσο σημαντική είναι αυτή η πολυδιάστατη προσέγγιση για να αντιμετωπιστεί ουσιαστικά το ζήτημα των αμοιβών και της επαγγελματικής ευθύνης;
Τη θεωρώ απαραίτητη, επειδή οι αποφάσεις κάθε εμπλεκομένου επηρεάζουν και τους υπόλοιπους. Οι επαγγελματικοί φορείς συμβάλλουν στη συζήτηση για την ποιότητα, τη δεοντολογία και την ορθή άσκηση του επαγγέλματος.
Η κοινή συζήτηση μπορεί να οδηγήσει σε σαφέστερες αναθέσεις, καλύτερο συντονισμό και πιο ενημερωμένες αποφάσεις. Μας βοηθά να εντοπίζουμε έγκαιρα τους κινδύνους, να τους περιορίζουμε όπου είναι δυνατόν και να κατανέμουμε τις ευθύνες με τρόπο που οι εμπλεκόμενοι κατανοούν και μπορούν να διαχειριστούν. Αυτό είναι προς όφελος όχι μόνο των επαγγελματιών, αλλά και των πελατών και της ποιότητας των έργων.
Το μήνυμα που θα ήθελα να μείνει είναι ότι η σωστή διαχείριση της επαγγελματικής ευθύνης αρχίζει πριν από την εκπόνηση της μελέτης
Τι θα θέλατε να αποκομίσει ένας πολιτικός μηχανικός φεύγοντας από τη συγκεκριμένη ημερίδα και γιατί θεωρείτε ότι αξίζει να την παρακολουθήσουν τόσο νέοι όσο και έμπειροι επαγγελματίες του κλάδου;
Θα ήθελα να φύγει με μεγαλύτερη επίγνωση της αξίας της εργασίας του και με πρακτικές ιδέες που μπορεί να εφαρμόσει στην επόμενη ανάθεση. Η επιστημονική γνώση και η επαγγελματική κρίση του μηχανικού πρέπει να υποστηρίζονται από σαφείς συμφωνίες, σωστή οργάνωση και ουσιαστική τεκμηρίωση.
Η ημερίδα προσφέρει ευκαιρία επανεξέτασης των διαδικασιών τους, ιδίως σε μια περίοδο όπου η ψηφιακή συνεργασία και η χρήση εξελιγμένων λογισμικών μεταβάλλουν τον τρόπο με τον οποίο δημιουργούνται, διακινούνται και χρησιμοποιούνται οι μελέτες.
Το μήνυμα που θα ήθελα να μείνει είναι ότι η σωστή διαχείριση της επαγγελματικής ευθύνης αρχίζει πριν από την εκπόνηση της μελέτης. Αρχίζει με σαφή ανάθεση, ρεαλιστικό προγραμματισμό, κατάλληλους συμβατικούς όρους και επίγνωση του πραγματικού αντικειμένου που αναλαμβάνεται. Αυτή η προετοιμασία προστατεύει τον μηχανικό, διευκολύνει τον πελάτη και συμβάλλει στην ποιότητα και στην ασφάλεια του έργου.
