Τον ρόλο που μπορούν να διαδραματίσουν οι διαστημικές τεχνολογίες, η Παρατήρηση της Γης και η Τεχνητή Νοημοσύνη στην αντιμετώπιση πραγματικών κοινωνικών, περιβαλλοντικών και οικονομικών προκλήσεων ανέδειξε το Φόρουμ Υψηλού Επιπέδου «From Space to Solutions: Leveraging Space Technology, Earth Observation & AI for Real-World Impact», το οποίο πραγματοποιήθηκε στη Λευκωσία υπό την αιγίδα της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης 2026.
Η εκδήλωση συνδιοργανώθηκε από το Κέντρο Αριστείας Ερατοσθένης και το Κυπριακό Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο, στο πλαίσιο του έργου EXCELSIOR, συγκεντρώνοντας εκπροσώπους ευρωπαϊκών θεσμών, κυβερνήσεων, ερευνητικών οργανισμών, επιχειρήσεων, επενδυτών και της ακαδημαϊκής κοινότητας από διάφορες χώρες.
Κοινό μήνυμα των ομιλητών ήταν ότι το Διάστημα δεν αποτελεί πλέον αποκλειστικά πεδίο επιστημονικής εξερεύνησης, αλλά έναν στρατηγικό τομέα με άμεσες εφαρμογές στην οικονομία, την ασφάλεια, την κλιματική ανθεκτικότητα, τη γεωργία, τη διαχείριση φυσικών καταστροφών, τη ναυτιλία και τη χάραξη δημόσιων πολιτικών.
Στον χαιρετισμό του, ο Πρόεδρος του KEBE, Σταύρος Σταύρου ανέφερε ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε μια περίοδο κατά την οποία επιδιώκει να ενισχύσει την ανταγωνιστικότητα, την στρατηγική ανθεκτικότητα και την τεχνολογική της κυριαρχία. Όπως σημείωσε, ο συνδυασμός διαστημικών τεχνολογιών, συστημάτων Παρατήρησης της Γης, τεχνητής νοημοσύνης και προηγμένης ανάλυσης δεδομένων εξελίσσεται σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που θα διαμορφώσουν το οικονομικό μέλλον της Ευρώπης.
Αναφερόμενος στον ρόλο της Κύπρου, υπογράμμισε ότι η γεωγραφική θέση της χώρας στο σταυροδρόμι Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Αφρικής, σε συνδυασμό με το αναπτυσσόμενο οικοσύστημα καινοτομίας, τα ισχυρά ερευνητικά ιδρύματα και την ψηφιακή οικονομία, δημιουργούν τις προϋποθέσεις για ουσιαστική συμβολή στις ευρωπαϊκές τεχνολογικές φιλοδοξίες.
Από την πλευρά του, ο Διευθύνων Σύμβουλος του Κέντρου Αριστείας Ερατοσθένης, Καθηγητής Διόφαντος Χατζημιτσής, ανέδειξε την πορεία του Κέντρου από ένα μικρό ερευνητικό εργαστήριο τηλεπισκόπησης που ιδρύθηκε το 2007 στο Τεχνολογικό Πανεπιστήμιο Κύπρου, σε ένα διεθνώς αναγνωρισμένο Κέντρο Αριστείας με περισσότερους από 135 ερευνητές και συνεργασίες με πέραν των 800 οργανισμών και επιστημόνων παγκοσμίως.
Όπως ανέφερε, το Κέντρο δημιουργήθηκε μέσα από το έργο EXCELSIOR, συνολικού προϋπολογισμού €38 εκατ., με στόχο να αποτελέσει τον κόμβο ψηφιακής καινοτομίας για διαστημικές τεχνολογίες και Παρατήρηση της Γης στην περιοχή της Ανατολικής Μεσογείου, της Μέσης Ανατολής και της Βόρειας Αφρικής.
Σε παρέμβαση εκ μέρους του Προέδρου της Δημοκρατίας, ο Επικεφαλής Επιστήμονας για Έρευνα, Καινοτομία και Τεχνολογία, Δημήτρης Σκουρίδης, σημείωσε ότι η Ευρώπη χρειάζεται να οικοδομήσει τη στρατηγική της αυτονομία μέσα από αξιόπιστες τεχνολογίες και ανοιχτές συνεργασίες. Πρόσθεσε πως οι διαστημικές τεχνολογίες και η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελούν πλέον εξειδικευμένους τομείς για λίγους ειδικούς, αλλά κρίσιμα εργαλεία για την ενίσχυση της ανθεκτικότητας, της ανταγωνιστικότητας και της βιώσιμης ανάπτυξης.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στις δυνατότητες που προσφέρει η νέα δορυφορική υποδομή της Κύπρου, καθώς και στις εφαρμογές που αναπτύσσονται μέσω του Κέντρου Αριστείας Ερατοσθένης σε τομείς όπως η διαχείριση κινδύνων από φυσικές καταστροφές, η γεωργία, η θαλάσσια επιτήρηση, η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς και η παρακολούθηση κρίσιμων υποδομών.
Ο Επικεφαλής της Αντιπροσωπείας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στην Κύπρο, Πανίκος Πουργουρίδης, υπογράμμισε τη στρατηγική σημασία των διαστημικών τεχνολογιών για το μέλλον της Ευρώπης τoνίζοντας ότι το Διάστημα δεν αφορά πλέον αποκλειστικά την εξερεύνηση, αλλά αποτελεί ένα ουσιαστικό εργαλείο για την αντιμετώπιση πραγματικών προκλήσεων και την παροχή απτών οφελών στους πολίτες.
«Οι διαστημικές τεχνολογίες, η παρατήρηση της Γης και η τεχνητή νοημοσύνη μετασχηματίζουν τις βιομηχανίες και τις δημόσιες υπηρεσίες σε ολόκληρη την Ευρώπη. Αλλάζουν τον τρόπο με τον οποίο ζούμε, εργαζόμαστε και λαμβάνουμε αποφάσεις», ανέφερε.
Από την πλευρά του, ο Ευρωβουλευτής Κώστας Μαυρίδης χαρακτήρισε το Διάστημα στρατηγικό τομέα που επηρεάζει άμεσα την οικονομία, τις επικοινωνίες, την ασφάλεια και τη διαχείριση κρίσεων. Υπογράμμισε παράλληλα ότι η Κύπρος διαθέτει τις προϋποθέσεις για να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στις ευρωπαϊκές πολιτικές ασφάλειας, άμυνας και διαχείρισης κρίσεων, αξιοποιώντας τις νέες διαστημικές υποδομές και τις τεχνολογικές δυνατότητες που αναπτύσσονται στη χώρα.
Ο Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής του Υφυπουργείου Έρευνας, Καινοτομίας και Ψηφιακής Πολιτικής, Γιώργος Κωμοδρόμος, σημείωσε ότι η Κύπρος εισέρχεται σε μια νέα φάση συμμετοχής στο ευρωπαϊκό διαστημικό οικοσύστημα, μετά τη μετάβασή της σε καθεστώς Συνδεδεμένου Μέλους του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος (ESA).
Όπως ανέφερε, η εξέλιξη αυτή δημιουργεί νέες ευκαιρίες για ερευνητές, πανεπιστήμια, νεοφυείς επιχειρήσεις και εταιρείες να συμμετάσχουν ενεργότερα σε ευρωπαϊκά διαστημικά προγράμματα και αποστολές. Παράλληλα, έκανε αναφορά στη δημιουργία του Space Business Incubation Centre στην Κύπρο, το οποίο θα στηρίζει τη μετατροπή καινοτόμων ιδεών σε βιώσιμες επιχειρηματικές δραστηριότητες.
Χαιρετισμό απηύθυνε επίσης ο Δήμαρχος Λευκωσίας Χαράλαμπος Προύντζος, ο οποίος αναφέρθηκε στον ολοένα και σημαντικότερο ρόλο που διαδραματίζουν οι διαστημικές τεχνολογίες και τα συστήματα Παρατήρησης της Γης στην αντιμετώπιση σύγχρονων προκλήσεων, όπως η κλιματική αλλαγή, η ταχεία αστικοποίηση, η διαχείριση φυσικών πόρων, η ενεργειακή ασφάλεια και η ανθεκτικότητα απέναντι σε φυσικές καταστροφές. Όπως σημείωσε, οι τεχνολογίες αυτές προσφέρουν νέα εργαλεία για την καλύτερη κατανόηση των κινδύνων, τη βελτιστοποίηση των διαθέσιμων πόρων και τη λήψη πιο τεκμηριωμένων αποφάσεων προς όφελος των πολιτών.
Ο κ. Προύντζος υπογράμμισε ιδιαίτερα τη σημασία των εφαρμογών αυτών για τις πόλεις, αναφέροντας ότι η Λευκωσία αξιοποιεί ήδη Συστήματα Γεωγραφικών Πληροφοριών (GIS) και σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία για την ενίσχυση των διαδικασιών λήψης αποφάσεων.
Το Φόρουμ περιλάμβανε επίσης σειρά εξειδικευμένων παρουσιάσεων και συζητήσεων υψηλού επιπέδου με τη συμμετοχή εκπροσώπων ευρωπαϊκών οργανισμών, ερευνητικών κέντρων, επιχειρήσεων και φορέων χάραξης πολιτικής. Οι θεματικές ενότητες επικεντρώθηκαν σε εφαρμογές για Παρατήρησης της Γης, στην τεχνητή νοημοσύνη και τα μεγάλα δεδομένα (big data), τη διαχείριση φυσικών καταστροφών, την κλιματική ανθεκτικότητα, τη ναυτιλία, την άμυνα, την ασφάλεια, τη βιώσιμη ανάπτυξη και τις έξυπνες πόλεις.
Στο πλαίσιο του συνεδρίου, παρουσιάστηκε επίσης η πρωτοβουλία EarthView Cyprus, η οποία, όπως ειπώθηκε, σηματοδοτεί τη μετάβαση από την έρευνα στην εμπορική αξιοποίηση των δεδομένων και των υπηρεσιών που προκύπτουν από την Παρατήρηση της Γης και τις διαστημικές τεχνολογίες.
