Η Χριστιάνα Ρωτού, Director of Operations στη ROTOS GROUP, μιλά για τις μεγάλες προκλήσεις αλλά και τις προοπτικές της κυπριακής αγοράς ακινήτων, σε μια περίοδο όπου η ανάγκη για γρήγορες αποφάσεις, σωστό σχεδιασμό και προσιτή στέγη γίνεται πιο έντονη από ποτέ. Από τη γραφειοκρατία και τις καθυστερήσεις, μέχρι το one stop shop, το real-time tracking και την ανάγκη για καλύτερο συντονισμό κράτους και ιδιωτικού τομέα, εξηγεί τι πρέπει να αλλάξει ώστε να προχωρήσουν επενδύσεις με ουσιαστικό αντίκτυπο. Παράλληλα, αναφέρεται στη στρατηγική ανάπτυξης του Ομίλου ROTOS και στη μετάβαση της αγοράς σε πιο βιώσιμα και τεχνολογικά σύγχρονα έργα.
Η επαγγελματική σας πορεία ξεκινά από το τμήμα διαχείρισης των φοιτητικών εστιών και καταλήγει στη θέση Director of Operations ενός μεγάλου ομίλου. Ποιες ήταν οι καθοριστικές στιγμές και αποφάσεις που σας οδήγησαν σε αυτή τη διαδρομή και τι θεωρείτε ότι σας διαφοροποίησε ως ηγετικό στέλεχος;
Η καριέρα μου ξεκίνησε εν μέσω της κρίσης του 2013 και εκ τότε οι κρίσεις είναι μέρος της καθημερινότητας μας. Καθοριστική στιγμή θα έλεγα ήταν η περίοδος του Covid-19 που έπρεπε να διαχειριστώ το κλείσιμο των Πανεπιστημίων, 1000 και πλέον φοιτητές που ήθελαν να επιστρέψουν στις χώρες τους, το κλείσιμο ολόκληρου του κατασκευαστικού τομέα, το προσωπικό του ομίλου και άλλα οικονομικά και λειτουργικά ζητήματα. Θεωρώ πως η ικανότητα της γρήγορης προσαρμογής και η προώθηση της τεχνολογικής καινοτομίας που είχα ήδη ξεκινήσει να εφαρμόζω στον όμιλο με βοήθησαν να ανταπεξέλθω. Σαν ηγετικό στέλεχος θεωρώ ότι η εργατικότητα και το πείσμα μου να πετύχω ανεξαρτήτως δυσκολιών καθώς και οι διαπραγματευτικές μου ικανότητες είναι αυτά που με κάνουν να διαφοροποιούμαι.
Σήμερα έχετε την ευθύνη της Διοίκησης Λειτουργιών ενός ομίλου με δραστηριότητες σε κατασκευές, ανάπτυξη γης, φοιτητική στέγαση και facilities management. Ποιες είναι οι μεγαλύτερες επιχειρησιακές προκλήσεις στη διαχείριση ενός τόσο πολυσύνθετου οργανισμού;
Όταν βρίσκεσαι στη διoίκηση ενός οργανισμού που δραστηριοποιείται σε πολλούς και διαφορετικούς κλάδους οι προκλήσεις είναι και συνεχείς και σύνθετες. Σήμερα οι βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζουμε είναι η εξεύρεση καταρτισμένου προσωπικού, η διαχείριση πόρων και κεφαλαίων για να είμαστε υγιείς σε περίπτωση κρίσης αλλά και η εφαρμογή των διαφορετικών λειτουργικών μοντέλων καθώς ο κάθε τομέας χρήζει διαφορετικής στρατηγικής κατεύθυνσης. Η μεγαλύτερη και πιο ουσιαστική πρόκληση όμως δεν είναι καμία από τις παραπάνω μεμονωμένα - είναι το πώς τις διαχειρίζεσαι ταυτόχρονα και η ετοιμότητα να αντιδράσεις άμεσα σε οποιαδήποτε πρόκληση.
- Διαβάστε επίσης: Σε περίοδο μετασχηματισμού ο τομέας ανάπτυξης γης: Το όραμα της κυβέρνησης και η άποψη της αγοράς
Οι φοιτητικές εστίες Unihalls αποτελούν ένα από τα πιο αναγνωρίσιμα success stories σας, με ραγδαία ανάπτυξη από 300 σε πέραν των 1.000 μονάδων. Ποιο ήταν το στρατηγικό μοντέλο πίσω από αυτή την εξέλιξη και τι μάθατε από τη δημιουργία ενός εντελώς νέου brand σε μια ανύπαρκτη τότε αγορά;
Το “success story” των Unihalls δεν ήταν καθόλου τυχαίο. Χτίστηκε πάνω σε μια αρκετά καθαρή στρατηγική επιλογή: να δημιουργηθεί αγορά εκεί που δεν υπήρχε, αντί να συνεχίσει ο όμιλος να δραστηριοποιείται σε ήδη κορεσμένους τομείς. Η ιδέα και η μελέτη αναπτύχθηκε αρκετά χρόνια πριν φέρουμε την πρόταση μας στην Κυπριακή αγορά, αφού εξετάσαμε επιτυχημένα μοντέλα του εξωτερικού. Η πρώτες 300 εστίες αναπτύχθηκαν εν μέσω κρίσης και αφού εδραιωθήκαμε στην αγορά τότε προχωρήσαμε σε περεταίρω ανάπτυξη, κάτι που μας δίδαξε ότι πρέπει να κάνεις αργά και σταθερά βήματα ακόμα και σε τομείς που είσαι πρωτεργάτης. Στα Unihalls οι φοιτητές δεν αγοράζουν μόνο στέγαση αλλά ένα ολιστικό social experience.
Έργα όπως τα βραβευμένα γραφεία της Wargaming, τα Unihalls Premier και Unihalls Trinity και το U Residences έχουν χαρακτηριστεί ορόσημα στον τομέα. Τι κοινό είχαν αυτά τα έργα ως προς τη φιλοσοφία σχεδιασμού και εκτέλεσης και πώς επηρέασαν τη θέση του Ομίλου ROTOS στην αγορά;
Τα έργα που αναφέρατε έχουν ένα κοινό παρονομαστή: αποτελούν αναπτύξεις με ξεκάθαρη στρατηγική τοποθέτηση, υψηλές προδιαγραφές και ισχυρή αρχιτεκτονική ταυτότητα. Στον Όμιλο ROTOS δεν αντιμετωπίζουμε τα έργα ως απλές κατασκευές, αλλά ως ολοκληρωμένες αρχιτεκτονικές προτάσεις με διαχρονική αξία και ουσιαστικό αποτύπωμα στο αστικό περιβάλλον. Η φιλοσοφία μας βασίζεται στον συνδυασμό ποιοτικής κατασκευής, λειτουργικότητας και αρχιτεκτονικής υπεραξίας, με στόχο τη δημιουργία έργων που ξεχωρίζουν και αφήνουν το δικό τους στίγμα στον αρχιτεκτονικό χάρτη της Κύπρου. Αυτή η προσέγγιση μας έχει επιτρέψει να υλοποιούμε απαιτητικά έργα υψηλού κόστους και τεχνικής πολυπλοκότητας με συνέπεια και αξιοπιστία, εδραιώνοντας τον όμιλο ως έναν από τους πλέον ανταγωνιστικούς και αξιόπιστους οργανισμούς στον τομέα κατασκευών και ανάπτυξης γης.
Ποια είναι τα σημαντικότερα έργα που υλοποιεί σήμερα ή σχεδιάζει ο Όμιλος ROTOS και ποιο είναι το όραμα πίσω από τη νέα γενιά ανάπτυξης έργων, τόσο στην Κύπρο όσο και ενδεχομένως στο εξωτερικό;
Αυτή την περίοδο ο Όμιλος αναπτύσσει δύο εντυπωσιακά οικιστικά έργα στη Λευκωσία: το Coeo Gladstonos Exclusive Residences και το Phao.
Το Coeo Gladstonos Exclusive Residences αποτελεί μία από τις πιο ξεχωριστές πολυτελείς οικιστικές αναπτύξεις που υλοποιούνται σήμερα στη Λευκωσία. Σε προνομιακή τοποθεσία στην αριστοκρατική οδό Γλάδστωνος, δίπλα από το πάρκο και τον Πεδιαίο ποταμό, το έργο επαναπροσδιορίζει τη σύγχρονη αστική κατοικία, συνδυάζοντας ιδιωτικότητα, αρχιτεκτονική κομψότητα και υψηλή ποιότητα ζωής. Μέσα από έναν προσεκτικά σχεδιασμένο συνδυασμό πολυτελών διαμερισμάτων και εντυπωσιακών κατοικιών, δημιουργείται μια σύγχρονη ιδιωτική γειτονιά που προσφέρει μια μοναδική εμπειρία διαμονής στο κέντρο της πόλης.
- Διαβάστε επίσης: Ο λαϊκισμός, η γραφειοκρατία και η κομματοκρατία τροχοπέδη στην ανάπτυξη του κυπριακού επιχειρείν
Το Phao, στην καρδιά της Έγκωμης, αποτελεί μια σύγχρονη οικιστική ανάπτυξη σχεδιασμένη για να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του σύγχρονου τρόπου ζωής. Με κατοικίες και διαμερίσματα ενός, δύο και τριών υπνοδωματίων, το έργο ξεχωρίζει για τη μοντέρνα αρχιτεκτονική του, τη λειτουργικότητα των χώρων και την έμφαση στην καθημερινή άνεση και αισθητική. Το Phao δημιουργεί ένα ποιοτικό οικιστικό περιβάλλον σε μία πολύ αναπτυσσόμενη περιοχή της Λευκωσίας με εύκολη πρόσβαση σε σχολεία και δημόσιες υπηρεσίες.
Διαχρονικά, ο Όμιλος ROTOS εστιάζει σε μεγάλες ενιαίες αναπτύξεις με βιώσιμο αρχιτεκτονικό σχεδιασμό και υψηλή ποιότητα κατασκευής, δημιουργώντας ιδιωτικές γειτονιές που αναβαθμίζουν ουσιαστικά το επίπεδο ζωής των αγοραστών.
Έχετε επισημάνει ότι στην Κύπρο συχνά προχωρούν αναπτύξεις χωρίς τις απαραίτητες υποδομές, οδηγώντας σε ένα «πατσάρισμα» εκ των υστέρων. Πού εντοπίζετε το δομικό πρόβλημα στον πολεοδομικό και αναπτυξιακό σχεδιασμό και τι θα έπρεπε να αλλάξει πρακτικά;
Το πρόβλημα δεν είναι απλώς ότι δεν υπάρχουν οι κατάλληλες υποδομές. Είναι ότι το σύστημα παράγει αυτό το αποτέλεσμα. Δηλαδή, ο τρόπος που σχεδιάζονται, εγκρίνονται και υλοποιούνται οι αναπτύξεις οδηγεί σχεδόν αναπόφευκτα στο εκ των υστέρων «πατσάρισμα». Για να αποφύγουμε λάθη του παρελθόντος αφού κατ’ εξοχή στην Κύπρο αναπτύσσουμε μεγαλεπήβολα έργα και μετά τρέχουμε να δούμε πώς θα διορθώσουμε τις υποδομές, πρώτα πρέπει να γίνει ορθολογιστικός σχεδιασμός των υποδομών από τους αρμόδιους φορείς όπως πολεοδομία, υπουργείο μεταφορών και έργων, αρχή ηλεκτρισμού και αρχή τηλεπικοινωνιών και να υπάρξει ένας μηχανισμός που να συντονίσει και να ηγηθεί της ανάπτυξης των υποδομών.
Η γραφειοκρατία αναφέρεται από εσάς ως ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια για τον κατασκευαστικό τομέα. Σε ποιες φάσεις των έργων σας δημιουργεί τα μεγαλύτερα προβλήματα και τι είδους θεσμικές αλλαγές θα είχαν πραγματικό αντίκτυπο;
Η γραφειοκρατία μας δημιουργεί προβλήματα και καθυστερήσεις σε όλες τις φάσεις ενός έργου από τον αρχικό σχεδιασμό μέχρι και την έκδοση της τελικής έγκρισης και την έκδοση τίτλων με αποτέλεσμα να αυξάνεται το ρίσκο, το κόστος και στην τελική να αποθαρρύνονται καινούριες επενδύσεις. Απαραίτητη αλλαγή είναι ο εκσυγχρονισμός της Δημόσιας Υπηρεσίας. Δυστυχώς οι Δημόσιες Υπηρεσίες όπως είναι σήμερα δεν μπορούν να κινηθούν με τις ταχύτητες ανάπτυξης του ιδιωτικού τομέα- πρέπει να καταλάβουν ότι οφείλουν να στέκονται συμπαραστάτες στις επιχειρήσεις και όχι να έχουν στόχο να σταματούν τις αναπτύξεις. Επίσης, θα μπορούσε να δημιουργηθεί ένα ‘’one stop shop” με πραγματικές εξουσίες που να συντονίζει όλες τις υπηρεσίες. Τέλος, αν και είμαστε ένθερμοι υποστηρικτές της πρόσφατης ψηφιοποίησης των διαδικασιών υποβολής αίτησης θα έπρεπε να υπάρχουν δεσμευτικά χρονοδιαγράμματα από την υπηρεσία, να υπάρχει tracking σε πραγματικό χρόνο, πλήρης διαφάνεια για το πού “κολλάει” η αίτηση καθώς και να μπορείς να βλέπεις ιστορικό αποφάσεων.
Πώς αξιολογείτε τα υφιστάμενα κυβερνητικά προγράμματα και πρωτοβουλίες που σχετίζονται με τη φοιτητική στέγαση και γενικότερα τη στήριξη των φοιτητών στην Κύπρο; Πιστεύετε ότι ανταποκρίνονται ουσιαστικά στις πραγματικές ανάγκες της αγοράς;
Πρόσφατα, το Υπουργείο Εσωτερικών εξήγγειλε νέο μειωμένο συντελεστή ΦΠΑ στο 5% για την κατασκευή και ανακαίνιση εκπαιδευτικών κτιρίων και δομών, όπου περιλαμβάνονται οι φοιτητικές εστίες. Αν και είναι πολύ ορθή πρόταση και τη χαιρετίζουμε δε μπορούμε να έχουμε πολιτικές δύο ταχυτήτων και να πράττουμε μειονεκτικά απέναντι στους επιχειρηματίες που επένδυσαν δεκάδες εκατομμύρια ευρώ εν καιρώ κρίσης στο συγκεκριμένο τομέα. Όντας ο μεγαλύτερος πάροχος φοιτητικών εστιών στην Κύπρο, οφείλω να ομολογήσω ότι τέτοιες προτάσεις μας καθιστούν λιγότερο ανταγωνιστικούς με αποτέλεσμα να μη μπορούμε να μειώσουμε τα ενοίκια. Αν θέλουμε έμπρακτα να βοηθήσουμε τον τομέα στέγασης των φοιτητών με σκοπό να προσφέρουμε χαμηλότερα ενοίκια και να προσελκύσουμε ακόμη περισσότερο εκπαιδευτικό τουρισμό στην Κύπρο πρέπει να εξεταστούν επιπρόσθετα μέτρα που θα αφορούν όλους τους επιχειρηματίες του κλάδου.
Πέρα από τη φοιτητική στέγαση, ποιοι θα έπρεπε να είναι οι βασικοί άξονες μιας πιο σύγχρονης κρατικής πολιτικής στον τομέα της ανάπτυξης ακινήτων και των κατασκευών; Πού εντοπίζετε τα μεγαλύτερα κενά στη συνεργασία δημόσιου και ιδιωτικού τομέα;
Ένα από τα μεγαλύτερα θέματα που αντιμετωπίζει η χώρα μας σήμερα είναι η προσιτή στέγη. Αν και έχουν ανακοινωθεί διάφορα μέτρα για την αντιμετώπιση του θέματος, πρέπει να αξιολογηθεί η εφαρμοσιμότητα τους και αν έχουν όντως επιφέρει ουσιαστικό αποτέλεσμα στην αγορά. Για παράδειγμα η κυβέρνηση έχει εξαγγείλει επιπλέον συντελεστή δόμησης σε επιχειρηματίες ανάπτυξης γης να προσφέρουν πιο φτηνά διαμερίσματα. Το συγκεκριμένο κίνητρο όμως σε πάρα πολλές περιπτώσεις δε μπορεί να εφαρμοστεί καθώς έρχεται σε αντίθεση με τους κανονισμούς της πολεοδομίας (όπως μέγιστο αριθμό ορόφων). Ως επιχειρηματίες ανάπτυξης γης για να μπορέσουμε όντως να προσφέρουμε προσιτή στέγη:
-Πρέπει να αλλάξουν συγκεκριμένοι πολεοδομικοί όροι όπως π.χ. να επιτρέπεται να γίνει μείωση των τετραγωνικών μέτρων
-Πρέπει να μας προσφερθούν κίνητρα έτσι ώστε να κρατηθεί η ποιότητα κατασκευής και να μην καταλήξουμε σε κάποια χρόνια να μιλούμε για επικίνδυνες οικοδομές
-Να παρέμβει το κράτος στα Τραπεζικά Ιδρύματα ούτως ώστε να δανειοδοτούν τους επιχειρηματίες που προσφέρουν προσιτή στέγη με ευνοϊκότερους όρους
-Θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν κονδύλια για να επιδοτήσει το κράτος πλήρως το ΦΠΑ στους δικαιούχους και για κάποια χρόνια θα μπορούσε να επιδοτηθεί και μέρος της δόσης του δανείου τους.
-Το γεγονός ότι δεν υπάρχει κάποια υπηρεσία ή κάποιος ανεξάρτητος φορέας που να συντονίσει τα κίνητρα με τους κανονισμούς (άρα στην πράξη τα καθιστά μη υλοποιήσιμα) δημιουργεί ένα κενό μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα.
Ο Όμιλος έχει επενδύσει τα τελευταία χρόνια στην τεχνολογία, στην καινοτομία και σε πιο βιώσιμες μεθόδους κατασκευής. Πώς μεταφράζεται αυτό στην πράξη στα έργα σας και πόσο έτοιμη είναι η κυπριακή αγορά να ακολουθήσει αυτή τη μετάβαση;
Η επένδυση στην τεχνολογία, την καινοτομία και τη βιωσιμότητα αποτελεί στρατηγική επιλογή για τον Όμιλο Rotos και ενσωματώνεται σε κάθε στάδιο ανάπτυξης των έργων μας. Στην πράξη, αυτό μεταφράζεται στην υιοθέτηση σύγχρονων κατασκευαστικών μεθόδων, στην αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων για το σχεδιασμό και την παρακολούθηση των έργων, καθώς και στην ενσωμάτωση ενεργειακά αποδοτικών λύσεων από τα πρώτα στάδια του σχεδιασμού. Στόχος μας είναι η δημιουργία έργων με υψηλότερη λειτουργική απόδοση, βελτιστοποιημένο κόστος λειτουργίας και αυξημένη περιβαλλοντική υπευθυνότητα. Η κυπριακή αγορά παρουσιάζει πλέον σαφή σημάδια ωρίμανσης προς αυτή την κατεύθυνση, με ολοένα και μεγαλύτερη ζήτηση για ποιοτικές και βιώσιμες αναπτύξεις. Πιστεύουμε ότι τα επόμενα χρόνια αυτή η μετάβαση θα επιταχυνθεί, οδηγώντας τον κλάδο σε ένα πιο σύγχρονο, ανταγωνιστικό και τεχνολογικά εξελιγμένο περιβάλλον.
Πώς αξιολογείτε τις προοπτικές της κυπριακής αγοράς ακινήτων τα επόμενα χρόνια, ειδικά υπό το πρίσμα των γεωπολιτικών εξελίξεων και των αλλαγών στη ζήτηση για οικιστικά, φοιτητικά και εμπορικά έργα;
Η κυπριακή αγορά ακινήτων βρίσκεται σε ένα σημείο καμπής: από την περίοδο έντονης ανόδου περνά σε μια πιο σύνθετη φάση όπου η ανάπτυξη των ακινήτων θα καθοριστεί από τη γεωπολιτική, τη σύνθεση της ζήτησης και την πορεία της οικονομίας. Η χώρα μας έχει μεγάλες προοπτικές σε όλους τους τομείς φτάνει να ενεργούμε με πλάνο στην σωστή κατεύθυνση. Η Κύπρος λόγω της τοποθεσίας της, της ευνοϊκής φορολόγησης και της πολυπολιτισμικότητάς της αποτελεί εξαιρετική επιλογή και για επενδυτές που αναζητούν σταθερότητα και επιθυμούν να μετεγκατασταθούν.
