Η παγκόσμια οικονομία έχει εισέλθει σε μια περίοδο κατά την οποία οι γεωπολιτικές κρίσεις, οι τεχνολογικές αλλαγές και οι δημογραφικές μεταβολές επηρεάζουν άμεσα τις αποφάσεις κυβερνήσεων και επιχειρήσεων. Η ενεργειακή ασφάλεια, η παραγωγικότητα, οι πληθωριστικές πιέσεις και η ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης διαμορφώνουν ένα νέο πλαίσιο οικονομικής πολιτικής για την Ευρώπη.
Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, η πρόκληση για τους ευρωπαϊκούς θεσμούς είναι να ενισχύσουν την ανταγωνιστικότητα και την ανθεκτικότητα των οικονομιών, διατηρώντας παράλληλα τη δυνατότητα προσαρμογής σε ένα διεθνές περιβάλλον που αλλάζει με ταχύτητα.
Τις οικονομικές και τεχνολογικές εξελίξεις που διαμορφώνουν τις προτεραιότητες της Ευρώπης ανέλυσε ο Νίκος Βέττας, Γενικός Διευθυντής του Ιδρύματος Οικονομικών και Βιομηχανικών Ερευνών (ΙΟΒΕ) και καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών, κατά το 17th Limassol Economic Forum.
Στην ομιλία του με τίτλο «Global Economy Challenges and Priorities for European Policies», ο κ. Βέττας παρουσίασε μια σφαιρική εικόνα των διεθνών ανισορροπιών, εστιάζοντας στις άμεσες επιπτώσεις που δέχεται η ευρωπαϊκή ήπειρος.
Όπως επισημαίνει ο κ. Βέττας, οι παγκόσμιες ανισορροπίες διευρύνονται ξανά, με το πλεόνασμα της Κίνας να σημειώνει τη μεγαλύτερη ετήσια αύξηση των τελευταίων 25 ετών, αυξημένο κατά περίπου 300 δισεκατομμύρια δολάρια. Κατά την εκτίμηση του καθηγητή, η επιβολή δασμών ανακατευθύνει το εμπόριο αλλά ελάχιστα μεταβάλλει τα συνολικά μεγέθη, με αποτέλεσμα οι κινεζικές εξαγωγές να μετατοπίζονται προς την Ευρώπη.
Ο κ. Βέττας υποστηρίζει ότι η Ευρώπη, ως καθαρός εισαγωγέας ενέργειας, είναι εκτεθειμένη στα σοκ των τιμών, γεγονός που αποτυπώνεται στον χαμηλό ρυθμό ανάπτυξης της Ευρωπαϊκής Ένωσης για το 2026, ο οποίος προβλέπεται στο 1,4% έναντι 2,3% των ΗΠΑ. Σύμφωνα με την ανάλυσή του, η Ευρώπη έρχεται αντιμέτωπη με ένα τεράστιο ενεργειακό χάσμα, καθώς τον Οκτώβριο του 2026 η χονδρική τιμή του φυσικού αερίου στην Ευρώπη έφτασε τα 30 δολάρια ανά εκατομμύριο BTU, όταν στις ΗΠΑ ήταν μόλις 3 δολάρια. Αυτό το αυξημένο κόστος, όπως εξηγεί ο ομιλητής, πλήττει καίρια τους ενεργοβόρους βιομηχανικούς κλάδους της Ευρώπης, οι οποίοι χάνουν συνεχώς έδαφος έναντι των διεθνών ανταγωνιστών τους.
Παράλληλα, ο κ. Βέττας εκτιμά ότι η Ευρώπη βρίσκεται υπό την πίεση τριών διαδοχικών σοκ στην αγορά ενέργειας, τα οποία τροφοδοτούν εκ νέου τον πληθωρισμό και επιβαρύνουν τα δημόσια οικονομικά. Ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή έχει περιορίσει τη διέλευση από το Στενό του Ορμούζ, με αποτέλεσμα το πετρέλαιο τύπου Μπρεντ να ξεπεράσει τα 111 δολάρια το βαρέλι, ενώ οι επιθέσεις σε ρωσικά διυλιστήρια μείωσαν την προμήθεια ντίζελ. Όπως υπογραμμίζει ο Γενικός Διευθυντής του ΙΟΒΕ, η Ευρώπη εμφανίζει σοβαρά ευάλωτα σημεία, όπως η πληρότητα των αποθηκών φυσικού αερίου που βρίσκεται στο 74% αντί του φυσιολογικού 86%, η επικείμενη απαγόρευση του ρωσικού υγροποιημένου φυσικού αερίου από τον Ιανουάριο του 2027 και η υπερβολική εξάρτηση από το αμερικανικό LNG. Κατά την άποψή του, ο χειμώνας του 2026-2027 αναμένεται δύσκολος, καθώς ένας βαρύς χειμώνας θα μπορούσε να μειώσει τα αποθέματα στο 11% μέχρι τον Μάρτιο.
Σύμφωνα με τις διαπιστώσεις του κ. Βέττα, το παραγωγικό χάσμα με τις ΗΠΑ διευρύνεται εξαιτίας των χαμηλών επενδύσεων και της αργής υιοθέτησης νέων τεχνολογιών. Όπως αναφέρει ο καθηγητής, οι ΗΠΑ βιώνουν μια επενδυτική έκρηξη γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, με τους τεχνολογικούς κολοσσούς να σχεδιάζουν κεφαλαιουχικές δαπάνες ύψους 700 δισεκατομμυρίων δολαρίων για το 2026. Αντίθετα, κατά την εκτίμησή του, οι ευρωπαϊκές μεταρρυθμίσεις που απαιτούν τη συγκέντρωση πόρων ή εξουσιών έχουν βαλτώσει. Ο κ. Βέττας υποστηρίζει ότι η έκθεση Ντράγκι προβλέπει την ανάγκη για πρόσθετες επενδύσεις ύψους 750 έως 800 δισεκατομμυρίων ευρώ ετησίως, όμως μέχρι τα μέσα του 2026 έχει εφαρμοστεί νομικά μόνο το 30% της ατζέντας και μόλις το 3% των πιο φιλόδοξων μεταρρυθμίσεων.
Κατά την άποψη του κ. Βέττα, η διέξοδος για την Ευρώπη απαιτεί τη διοχέτευση ευρωπαϊκών πόρων για τη χρηματοδότηση ευρωπαϊκών δημόσιων αγαθών και την ενοποίηση της κεφαλαιαγοράς.
Όπως καταλήγει ο καθηγητής, οι αυξημένες αμυντικές δαπάνες πρέπει να συνδεθούν με την πολιτική έρευνα και παραγωγή ώστε να διατηρηθούν τα οφέλη εντός της Ευρώπης, ενώ η εκπαίδευση πρέπει να αναμορφωθεί ριζικά, εισάγοντας τον ψηφιακό γραμματισμό και την κατανόηση της τεχνητής νοημοσύνης από το σχολείο, καθώς οι δεξιότητες αποτελούν τη βάση για την καινοτομία και την ανθεκτικότητα.
