Η μετάβαση σε ανταγωνιστικές αγορές ηλεκτρικής ενέργειας, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού Μοντέλου-Στόχου, σχεδιάστηκε με στόχο την επίτευξη χαμηλότερων τιμών και αποτελεσματικότερης κατανομής των πόρων. Ωστόσο, η επίτευξη των στόχων αυτών δεν εξαρτάται μόνο από τη θεσμική αρχιτεκτονική και τους κανόνες λειτουργίας των αγορών, αλλά και από την έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση των συμμετεχόντων σε δεδομένα.
Σε ένα σύστημα όπου οι συμμετέχοντες καλούνται καθημερινά να προβλέπουν τη ζήτηση, την παραγωγή και τις τιμές, η ποιότητα και η ταχύτητα της πληροφόρησης αποκτούν καθοριστική σημασία. Οι προβλέψεις αυτές ενσωματώνονται κυρίως στην προημερήσια αγορά, όπου καθορίζονται οι συναλλαγές της επόμενης ημέρας. Όσο πιο ακριβείς είναι, τόσο ενισχύεται η αποδοτικότητα της αγοράς και περιορίζονται οι αποκλίσεις που μεταφέρονται στην αγορά εξισορρόπησης, η οποία λειτουργεί ως μηχανισμός διόρθωσης μεταξύ δηλωμένων και πραγματικών ποσοτήτων παραγωγής και κατανάλωσης.
Όταν η πρόσβαση στα δεδομένα δεν είναι έγκαιρη, πλήρης και ισότιμη για όλους τους συμμετέχοντες, δημιουργούνται συνθήκες ασυμμετρίας στην πληροφόρηση, με άμεσες επιπτώσεις στη λειτουργία της αγοράς. Οι καθυστερήσεις στη διάθεσή τους αυξάνουν τα σφάλματα στις προβλέψεις, οδηγούν σε μεγαλύτερες αποκλίσεις μεταξύ προγραμματισμένης και πραγματικής παραγωγής ή κατανάλωσης και μετακυλίουν το κόστος στην αγορά εξισορρόπησης, όπου η διόρθωση γίνεται συνήθως με υψηλότερο κόστος.
Υπό τις συνθήκες αυτές, οι λιγότερο πληροφορημένοι συμμετέχοντες εκτίθενται συστηματικά στον κίνδυνο αποκλίσεων. Αντίθετα, όσοι διαθέτουν ταχύτερη πρόσβαση στα δεδομένα μπορούν να περιορίζουν την έκθεσή τους, αποκτώντας ένα συγκριτικό πλεονέκτημα. Το αποτέλεσμα δεν είναι απλώς διαφοροποίηση στις επιδόσεις μεταξύ των συμμετεχόντων, αλλά μια σταδιακή μετατόπιση της ισορροπίας της αγοράς, καθώς οι καλύτερα πληροφορημένοι συμμετέχοντες ενισχύουν τη θέση τους σε βάρος των υπολοίπων.
Το πρόβλημα αυτό είναι εντονότερο για τους προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, καθώς και για τους ίδιους τους παραγωγούς. Αυτό οφείλεται στο ότι η εγγενής μεταβλητότητα της παραγωγής τους καθιστά την ακρίβεια των προβλέψεων, εκ μέρους τους, ιδιαίτερα κρίσιμη. Υπό τις συνθήκες άνισης πρόσβασης σε δεδομένα, οι συμμετέχοντες αυτοί επιβαρύνονται με δυσανάλογα υψηλό κόστος εξισορρόπησης, γεγονός που μπορεί να αποθαρρύνει τη συμμετοχή τους ή να τους ωθήσει σε εναλλακτικές, λιγότερο ανταγωνιστικές μορφές συναλλαγών, όπως η σύναψη διμερών συμβολαίων εκτός της οργανωμένης αγοράς με κυρίαρχους ή καθετοποιημένους παίκτες. Αυτό όμως δύναται σταδιακά να οδηγήσει σε απομάκρυνση από το ανταγωνιστικό πλαίσιο και σε ενίσχυση μονοπωλιακών δομών.
Παράλληλα, οι επιπτώσεις της ασυμμετρίας στην πληροφόρηση επεκτείνονται και στις αγορές επικουρικών υπηρεσιών. Η άνιση πρόσβαση σε κρίσιμα δεδομένα λειτουργεί αποτρεπτικά για τη συμμετοχή νέων επιχειρήσεων στην εν λόγω αγορά, ενισχύοντας τη συγκέντρωση και οδηγώντας, σε ορισμένες περιπτώσεις, σε de facto μονοπωλιακές συνθήκες, με το σχετικό κόστος να μετακυλίεται τελικά στους καταναλωτές.
Περαιτέρω, ο ετεροχρονισμός των δεδομένων εντείνει την αβεβαιότητα, καθώς κρίσιμα στοιχεία κόστους, όπως οι χρεώσεις εξισορρόπησης, καθίστανται διαθέσιμα με χρονική υστέρηση σε σχέση με τα δεδομένα κατανάλωσης, περιορίζοντας τη δυνατότητα των προμηθευτών να τιμολογούν έγκαιρα και με ακρίβεια τους πελάτες τους.
Καθίσταται σαφές από τα ανωτέρω ότι στις αγορές ηλεκτρικής ενέργειας η ασυμμετρία στην πληροφόρηση δεν αποτελεί απλώς ένα τεχνικό ζήτημα, αλλά καθοριστική παράμετρο του ανταγωνισμού. Συναφώς, η ρυθμιστική πρόκληση δεν εξαντλείται στη δομή των αγορών, αλλά επεκτείνεται στη διασφάλιση ότι τα δεδομένα είναι διαθέσιμα έγκαιρα, πλήρως και χωρίς διακρίσεις.
Ως εκ τούτου, σε μια σύγχρονη αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, ο ανταγωνισμός δεν καθορίζεται μόνο από την παραγωγή ή την τιμολόγηση, αλλά εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από την έγκαιρη και ισότιμη πρόσβαση σε κρίσιμες πληροφορίες καθώς και την αποτελεσματική αξιοποίησή τους. Χωρίς αυτές τις προϋποθέσεις, η αγορά δεν μπορεί να διασφαλίσει τα επιθυμητά αποτελέσματα. Αντιθέτως, μπορεί να οδηγήσει σε συγκέντρωση ισχύος και αυξημένο κόστος για τους καταναλωτές.
