Η μία μετά την άλλη τροχοδρομούνται δέουσες και επείγουσες ενέργειες στο Υπουργείο Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας, όπως προκύπτει από τα συμφραζόμενα της συνέντευξης με τον Υπουργό Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας, Μιχάλη Δαμιανό. Στη βαριά ατζέντα του έχουν τεθεί προτεραιότητες, τις οποίες μας απαριθμεί, την ώρα που ο καταιγισμός των εξελίξεων, γεωστρατηγικών, διεθνών ή εν γένει κυπριακών, επιβάλλει πρόσθετους σχεδιασμούς, συχνά καθοριστικούς για την επιθυμητή ομαλότητα της κυπριακής αγοράς και οικονομίας. Ενεργειακή μετάβαση και ασφάλεια, επένδυση στην εξωστρέφεια, τιθάσευση τιμών, αξιολόγηση και αντίδραση στα γεγονότα στη Μέση Ανατολή. Ο Υπουργός δίνει στοιχεία και απαντήσεις.
Κύριε Υπουργέ, αναλάβατε πρόσφατα ένα από τα πιο κρίσιμα χαρτοφυλάκια για την οικονομία της χώρας. Ποιες είναι οι βασικές πρώτες σας προτεραιότητες, αρχίζοντας από τον τομέα της ενέργειας;
Οι πρώτοι μήνες της θητείας μου επικεντρώνονται σε προτεραιότητες που συνδέονται άμεσα με την ανθεκτικότητα και την ανταγωνιστικότητα της κυπριακής οικονομίας. Στον τομέα της ενέργειας βασικός μας στόχος είναι να προωθήσουμε την πράσινη μετάβαση με τρόπο που να διασφαλίζει ταυτόχρονα ενεργειακή επάρκεια και πιο προσιτές, προβλέψιμες τιμές για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Μεταξύ άλλων, εργαζόμαστε για μείωση των περικοπών από ανανεώσιμες πηγές, για άρση της ενεργειακής μας απομόνωσης μέσω πρωτοβουλιών για ηλεκτρικές διασυνδέσεις με γειτονικές χώρες, αλλά και για επίσπευση γενικότερα των ενεργειακών μας σχεδιασμών, περιλαμβανομένης της αξιοποίησης του φυσικού αερίου.
Πώς προχωράτε σε γενικές γραμμές στο τοπίο της επιχειρηματικότητας;
Προτεραιότητα μας είναι η περαιτέρω ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας μέσω νέων και αναβαθμισμένων σχεδίων χορηγιών, η στήριξη της βιομηχανίας και η διεθνοποίηση των κυπριακών επιχειρήσεων. Την ίδια ώρα προωθούμε ουσιαστικές μεταρρυθμίσεις όπως ο ψηφιακός εκσυγχρονισμός του Εφόρου Εταιρειών και η ανάδειξη της ταυτότητας των κυπριακών προϊόντων μέσα από το Cyprus Made. Θα εργαστούμε, επίσης, για ενίσχυση της προστασίας των καταναλωτών μέσω σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων, περιλαμβανομένης μιας νέας, αναβαθμισμένης ηλεκτρονικής πλατφόρμας για παρακολούθηση των τιμών των πετρελαιοειδών.
Πρώτες ενέργειες για το ενεργειακό
Η ενεργειακή μετάβαση αποτελεί βασική ευρωπαϊκή προτεραιότητα. Πώς μπορεί η Κύπρος να επιταχύνει τη μετάβαση σε καθαρές μορφές ενέργειας χωρίς να αυξηθεί το κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις;
Η ενεργειακή μετάβαση μπορεί να επιταχυνθεί μόνο εάν συνδυάζεται με ασφάλεια εφοδιασμού και προσιτό κόστος για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Για παράδειγμα, η έναρξη της ανταγωνιστικής αγοράς ηλεκτρισμού από την 1η Οκτωβρίου 2025, στο πλαίσιο της συνεκτικής στρατηγικής που υλοποιούμε, δημιουργεί συνθήκες μεγαλύτερης ευελιξίας, περισσότερου ανταγωνισμού και, σταδιακά, καλύτερων επιλογών για τους καταναλωτές.
Ταυτόχρονα επενδύουμε αποφασιστικά στην αποθήκευση ενέργειας, στον εκσυγχρονισμό των δικτύων και στην εγκατάσταση έξυπνων μετρητών, ώστε να ενσωματώνονται περισσότερες ΑΠΕ στο σύστημα, χωρίς να αυξάνονται οι περικοπές καθαρής ενέργειας. Επιπλέον αξιοποιούμε στοχευμένα σχέδια χορηγιών για κατοικίες και επιχειρήσεις, ενισχύοντας την ενεργειακή απόδοση και τη μείωση των λογαριασμών. Σε κάθε περίπτωση η πράσινη μετάβαση απαιτεί, επίσης, αξιόπιστες υποδομές, όπως το τερματικό εισαγωγής και επαναεριοποίησης φυσικού αερίου και οι ηλεκτρικές διασυνδέσεις, ώστε η Κύπρος να αποκτήσει ένα πιο καθαρό, ανθεκτικό και ανταγωνιστικό ενεργειακό μοντέλο.
Ποια είναι τα επόμενα βήματα για την αξιοποίηση των υδρογονανθράκων στην κυπριακή ΑΟΖ;
Τα επόμενα μας βήματα επικεντρώνονται στην επιτάχυνση της ανάπτυξης των ήδη ανακαλυφθέντων κοιτασμάτων και στην έγκαιρη εμπορευματοποίησή τους. Υπενθυμίζω ότι μέχρι σήμερα έχουμε έξι σημαντικές ανακαλύψεις - Αφροδίτη, Καλυψώ, Γλαύκος, Κρόνος, Δίας και Πήγασος - με εκτιμώμενες συνολικές ποσότητες φυσικού αερίου (gas initially in place) περίπου στα 20 τρισεκατομμύρια κυβικά πόδια (Tcf). Προτεραιότητά μας είναι η πρόοδος στα κοιτάσματα Αφροδίτη και Κρόνος, όπου έχουν ήδη γίνει ουσιαστικά βήματα σε επίπεδο σχεδιασμού, διακρατικών και εμπορικών συμφωνιών, ώστε να φτάσουμε το συντομότερο δυνατό σε παραγωγή.
Θα μπορούσαμε να έχουμε ενδείξεις για το καθένα από αυτά;
Για το Αφροδίτη που προορίζεται για χρήση στην αιγυπτιακή αγορά, αναμένουμε ότι η αδειούχος κοινοπραξία θα ολοκληρώσει τον τελικό και λεπτομερή τεχνικό σχεδιασμό για ανάπτυξη του κοιτάσματος (FEED) μέχρι τον Ιανουάριο του 2027, με την Τελική Επενδυτική Απόφαση να λαμβάνεται εντός του ίδιου έτους. Η παραγωγή του πρώτου φυσικού αερίου από την κυπριακή ΑΟΖ αναμένεται το 2028 από το κοίτασμα Κρόνος, με την τελική επενδυτική απόφαση της κοινοπραξίας να λαμβάνεται τους επόμενους μήνες. Το αέριο έχει συμφωνηθεί πως θα υγροποιείται στην Αίγυπτο και θα εξάγεται στην Ευρώπη.
Ποια η σημασία της πορείας αυτής για την ενεργειακή ασφάλεια της χώρας;
Η σημασία της πορείας μας αυτής είναι πολυεπίπεδη. Η αξιοποίηση των εγχώριων αποθεμάτων φυσικού αερίου ενισχύει τη γεωστρατηγική θέση της Κύπρου, συμβάλλει στη διαφοροποίηση των πηγών ενέργειας στην περιοχή και δημιουργεί προοπτικές για μεγαλύτερη ασφάλεια εφοδιασμού. Ταυτόχρονα ενδυναμώνει τη συνεργασία μας με γειτονικές χώρες και την Ευρώπη, προσφέροντας σημαντικά οικονομικά και αναπτυξιακά οφέλη για τη χώρα.
Πιο πολλές ξένες επενδύσεις
Πώς μπορεί η Κύπρος να προσελκύσει περισσότερες ξένες επενδύσεις σε τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας;
Η στρατηγική προσέλκυσης επενδύσεων, που με συνέπεια υλοποιεί η Κυβέρνηση την τελευταία τριετία και η οποία προσαρμόζεται ανάλογα με τις μεταβαλλόμενες συνθήκες του διεθνούς επενδυτικού περιβάλλοντος, συνδυάζει αξιοπιστία, ταχύτητα και σαφή προσανατολισμό στην καινοτομία. Στη βάση του Οράματος 2035 στόχος μας είναι η προσέλκυση ποιοτικών και παραγωγικών επενδύσεων σε τομείς υψηλής προστιθέμενης αξίας όπως η τεχνολογία, η έρευνα, η ψηφιακή οικονομία και η πράσινη μετάβαση, ώστε η Κύπρος να εδραιωθεί ως αξιόπιστη ευρωπαϊκή βάση για διεθνείς επιχειρήσεις.
Πώς ενεργούμε προς την κατεύθυνση αυτή;
Προς αυτή την κατεύθυνση αξιοποιούμε τα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της χώρας, όπως το σταθερό επιχειρηματικό και φορολογικό πλαίσιο, το ενισχυμένο καθεστώς για την πνευματική ιδιοκτησία, την ψηφιακή αναβάθμιση του κράτους και τα κίνητρα για προσέλκυση εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού. Παράλληλα ενισχύουμε το οικοσύστημα καινοτομίας μέσα από στρατηγικές συνεργασίες, σύγχρονες υποδομές και στοχευμένη διεθνή προβολή. Το ζητούμενο είναι ένα περιβάλλον φιλικό για σοβαρές επενδύσεις, που δημιουργούν ποιοτικές θέσεις εργασίας, μεταφέρουν τεχνογνωσία και ενισχύουν μακροπρόθεσμα την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας μας.
Όραμα και στρατηγική εξωστρέφειας
Ο βιομηχανικός τομέας της Κύπρου βρίσκεται σε μεταβατική φάση. Πώς μπορεί να ενισχυθεί η ανταγωνιστικότητά του;
Αναγνωρίζοντας τις προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι επιχειρήσεις του μεταποιητικού τομέα, το υπουργείο μας καταρτίζει στρατηγική και σχέδιο δράσης για την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας και τη διεθνοποίηση της κυπριακής βιομηχανίας με ορίζοντα 2026-2030. Στόχος είναι να προσφέρουμε στις επιχειρήσεις ένα σαφές και σταθερό πλαίσιο στρατηγικής καθοδήγησης, ενθαρρύνοντάς τις να επενδύσουν στην καινοτομία, την τεχνολογία και τη διεθνή τους παρουσία. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ενίσχυση της εξαγωγικής δραστηριότητας, κυρίως σε προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας και εξαγωγικής δυναμικής.
Μεταξύ άλλων η στρατηγική στοχεύει στη βελτίωση του επιχειρηματικού περιβάλλοντος, στη διευκόλυνση της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης, στην ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού, στη διευκόλυνση της πρόσβασης στη χρηματοδότηση και στην ενίσχυση της διεθνοποίησης.
Πώς επιτυγχάνονται οι προαναφερθέντες στόχοι;
Το υπουργείο μας εφαρμόζει κατά καιρούς προγράμματα που στοχεύουν στη μείωση του ενεργειακού κόστους των επιχειρήσεων, στη διευκόλυνσή τους στην ψηφιακή μετάβαση, καθώς και στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους. Την τρέχουσα περίοδο επεξεργαζόμαστε σχέδιο που αποσκοπεί στην εγκατάσταση συστημάτων αποθήκευσης ενέργειας από επιχειρήσεις.
Η εξωστρέφεια των κυπριακών επιχειρήσεων αποτελεί βασική προτεραιότητα. Ποιες αγορές θεωρείτε ότι προσφέρουν τις μεγαλύτερες ευκαιρίες;
Παρά την εντεινόμενη γεωπολιτική αβεβαιότητα οι προοπτικές για την εξωστρέφεια των κυπριακών επιχειρήσεων το 2026 παραμένουν θετικές. Οι μεγαλύτερες ευκαιρίες εντοπίζονται πρωτίστως στις αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης, που αποτελούν φυσικό χώρο ανάπτυξης για τις κυπριακές εταιρείες, αλλά και στη Μέση Ανατολή και την Ασία, όπου διαμορφώνονται σημαντικά περιθώρια περαιτέρω διεύρυνσης της παρουσίας μας.
Ποιοι κλάδοι φαίνεται να έχουν τις καλύτερες προοπτικές;
Ιδιαίτερα στον τομέα των υπηρεσιών διαπιστώνουμε ισχυρή δυναμική σε κλάδους όπως οι τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών, οι ναυτιλιακές υπηρεσίες, η ανώτερη εκπαίδευση, η καινοτομία και η νεοφυής επιχειρηματικότητα, οι χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και τα επενδυτικά ταμεία. Σημειώνω σχετικά πως κατά την πενταετία 2020-2024 οι εξαγωγές υπηρεσιών σχεδόν διπλασιάστηκαν από €14.9 δισεκατομμύρια σε €29.6 δισεκατομμύρια, φθάνοντας να αντιστοιχούν σήμερα σε πέραν του 80% των συνολικών εξαγωγών και σε ποσοστό άνω του 70% του ΑΕΠ.
Πώς κρίνετε την πορεία των εξαγωγών κυπριακών προϊόντων;
Η πορεία των εξαγωγών κυπριακών προϊόντων είναι θετική με σημαντικές επιδόσεις σε τομείς όπως τα φαρμακευτικά προϊόντα και το χαλούμι. Το 2025 οι εγχώριες εξαγωγές, εξαιρουμένων των πετρελαιοειδών, ανήλθαν σε €1.37 δισεκατομμύρια, σημειώνοντας αύξηση 10,5% σε σύγκριση με το 2024. Στόχος μας είναι να στηρίξουμε ακόμη περισσότερο αυτή την πορεία, μέσα από στοχευμένες πολιτικές που ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα, την ποιότητα και τη διεθνή προβολή των κυπριακών επιχειρήσεων και προϊόντων.
Αξιολογούμε τα του πολέμου
Η έκρυθμη κατάσταση στη Μέση Ανατολή και το κλείσιμο των στενών του Ορμούζ πώς επηρεάζουν τους τομείς της ενέργειας και του εμπορίου;
Η έκρυθμη κατάσταση στη Μέση Ανατολή επηρεάζει αναπόφευκτα, έστω και προσωρινά, το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας και ενισχύει τη μεταβλητότητα στις τιμές του πετρελαίου και των καυσίμων. Ταυτόχρονα πλήττει τις εμπορευματικές μεταφορές, καθώς ενδέχεται να προκαλέσει καθυστερήσεις στις θαλάσσιες και άλλες αλυσίδες εφοδιασμού, αυξημένο κόστος μεταφοράς και ασφάλισης, καθώς και ευρύτερη αβεβαιότητα στη διακίνηση αγαθών.
Πώς δρα το υπουργείο σας εν μέσω των εξελίξεων;
Προτεραιότητα μας είναι η στενή παρακολούθηση της κατάστασης, ώστε να προλαμβάνονται ελλείψεις και αδικαιολόγητες αυξήσεις τιμών. Το υπουργείο μας παρακολουθεί σε συνεχή βάση την εφοδιαστική αλυσίδα αγαθών και καυσίμων, ενώ βρισκόμαστε σε συνεχή συνεργασία με το Υπουργείο Οικονομικών για την αξιολόγηση της πορείας των τιμών και, όπου χρειαστεί, την εξέταση στοχευμένων μέτρων στήριξης.
Τιθασεύοντας τις αυξήσεις
Η ακρίβεια αποτελεί βασική ανησυχία για τους πολίτες. Ποιες πρωτοβουλίες αναλαμβάνει το υπουργείο σας για την προστασία των καταναλωτών και την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς;
Ως υπουργείο δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στην προστασία των καταναλωτών και την εύρυθμη λειτουργία της αγοράς. Ειδικά σήμερα, με τις εξελίξεις στην περιοχή μας που έχουν επηρεάσει προσωρινά το παγκόσμιο εμπόριο ενέργειας, η αρμόδια Υπηρεσία Προστασίας Καταναλωτή παρακολουθεί συστηματικά την εφοδιαστική αλυσίδα αγαθών και καυσίμων στην Κυπριακή Δημοκρατία, με στόχο να αποφεύγονται φαινόμενα ελλείψεων και ανεξέλεγκτων ή αδικαιολόγητων αυξήσεων τιμών. Παράλληλα, όπως ανέφερα και σε προηγούμενή μου απάντηση, βρισκόμαστε σε συνεχή επικοινωνία και συνεργασία με το Υπουργείο Οικονομικών για την παρακολούθηση της συνολικής πορείας των τιμών και την αξιολόγηση ενδεχόμενων στοχευμένων δράσεων στήριξης των πολιτών, εφόσον αυτό κριθεί αναγκαίο.
Θα μπορούσατε να μας δώσετε χαρακτηριστικά παραδείγματα;
Ήδη εργαζόμαστε για την ουσιαστική ενίσχυση των εργαλείων παρακολούθησης των τιμών των καυσίμων με ένα νέο και προηγμένο σύστημα, το οποίο αξιοποιεί αλγορίθμους και τεχνητή νοημοσύνη για τον έγκαιρο εντοπισμό ανωμαλιών σε χονδρικές και λιανικές τιμές, ώστε να μπορούμε να παρεμβαίνουμε στη βάση τεκμηριωμένων στοιχείων. Το σύστημα αναμένεται να είναι έτοιμο εντός Απριλίου. Παράλληλα προχωρούμε στη δημιουργία ενιαίας κεντρικής διαδικτυακής πλατφόρμας για μη συμμορφούμενα ή επικίνδυνα προϊόντα, ενισχύοντας την ασφάλεια και τη διαφάνεια στην αγορά.
Συνέντευξη από το περιοδικό IN Business, τεύχος Απριλίου 2026.
