Η συζήτηση που άνοιξε ξανά στη Βουλή για νέα αναστολή των εκποιήσεων επαναφέρει ένα γνώριμο μοτίβο των τελευταίων ετών. Κάθε φορά που το ζήτημα των Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων (ΜΕΔ) επανέρχεται στη σφαίρα της δημοσιότητας, η Βουλή επιλέγει μια ακόμη προσωρινή παράταση. Όμως, όσο οι αναστολές μετατρέπονται σε μόνιμη πρακτική, τόσο πιο δύσκολο γίνεται να επιτευχθεί ο ίδιος ο στόχος που όλοι δηλώνουν ότι επιδιώκουν, την ουσιαστική μείωση του ιδιωτικού χρέους και των ΜΕΔ.
Η πραγματικότητα είναι απλή. Δεν μπορεί μια οικονομία να θέλει ταυτόχρονα ταχύτερη εξυγίανση του τραπεζικού και πιστωτικού συστήματος και, την ίδια στιγμή, να καθυστερεί συνεχώς τις διαδικασίες ανάκτησης χρέους. Το αποτέλεσμα μιας τέτοιας πολιτικής είναι πάντα το ίδιο. Περισσότερη αβεβαιότητα, μεγαλύτερη καθυστέρηση και τελικά υψηλότερο κόστος δανεισμού για όλους.
Το παράδοξο είναι ότι η Κύπρος τα τελευταία χρόνια έχει ήδη βιώσει μια μακρά περίοδο αναστολών. Κατά τη διάρκεια της πανδημίας, από τον Μάρτιο του 2020 μέχρι και τα μέσα του 2021, οι εκποιήσεις ουσιαστικά πάγωσαν για περισσότερο από έναν χρόνο. Αρχικά με εθελοντικές αποφάσεις των τραπεζών και στη συνέχεια με νομοθετικές ρυθμίσεις που επεκτάθηκαν διαδοχικά. Μάλιστα, η τελευταία από αυτές πριν τις βουλευτικές εκλογές του Μαΐου 2021 ήταν η πιο διευρυμένη, καλύπτοντας κύρια κατοικία αξίας έως 500 χιλιάδων ευρώ, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και αγροτική γη.
Οι αναστολές επανήλθαν και τα επόμενα χρόνια. Το 2022 και το 2023, εν μέσω ενεργειακής κρίσης και πληθωριστικών πιέσεων λόγω του πολέμου στην Ουκρανία, η Βουλή προχώρησε σε νέα νομοθετική αναστολή ενόψει και των προεδρικών εκλογών. Παράλληλα, οι τράπεζες ανέλαβαν εθελοντικές δεσμεύσεις για διαδοχικές περιόδους τρίμηνης αποχής από εκποιήσεις κύριας κατοικίας μέχρι €350.000, μέχρι να εφαρμοστούν νέα εργαλεία στήριξης όπως το σχέδιο «Ενοίκιο έναντι Δόσης».
Ακόμη και μετά τη μεταρρύθμιση του πλαισίου εκποιήσεων στα τέλη του 2023, οι αναστολές δεν εξαφανίστηκαν. Το 2024 και το 2025 συνεχίστηκαν στοχευμένες παρεμβάσεις και εθελοντικές δεσμεύσεις, ενώ μόλις τον Απρίλιο του 2025 επεκτάθηκε ξανά η προστασία για συγκεκριμένες κατηγορίες δανειοληπτών μέχρι τον Ιούλιο του ίδιου έτους.
Με άλλα λόγια, η Κύπρος βρίσκεται εδώ και πέντε χρόνια σε μια σχεδόν συνεχή περίοδο περιορισμού των εκποιήσεων.
Το ερώτημα λοιπόν δεν είναι αν υπήρξε προστασία. Το ερώτημα είναι πόσο ακόμη μπορεί να συνεχιστεί αυτή η πρακτική χωρίς να δημιουργεί σοβαρές παρενέργειες για την οικονομία.
Η εμπειρία δείχνει ότι οι οριζόντιες αναστολές, όσο καλοπροαίρετες κι αν είναι, συχνά λειτουργούν ως αντικίνητρο για την επίλυση προβληματικών δανείων. Ειδικά σε περιπτώσεις όπου οι δανειολήπτες δεν συνεργάζονται ή δεν επιδιώκουν καμία ρύθμιση, η συνεχής παράταση απλώς μεταθέτει το πρόβλημα στο μέλλον.
Και εδώ βρίσκεται η μεγαλύτερη αντίφαση. Την ίδια στιγμή που γίνεται λόγος για ανάγκη μείωσης του ιδιωτικού χρέους (για να μειωθεί το κόστος δανεισμού και να βελτιωθεί η αξιολόγηση του αξιόχρεου της χώρας από τους οίκους αξιολόγησης), προωθούνται μέτρα που καθυστερούν ακριβώς τις διαδικασίες που θα μπορούσαν να οδηγήσουν σε λύσεις. Στο τέλος, ο όμως λογαριασμός δεν εξαφανίζεται. Απλώς μεταφέρεται.
- Διαβάστε επίσης: Σήριαλ Μη Εξυπηρετούμενα Δάνεια – Σεζόν 10
Σε μια μικρή οικονομία όπως η κυπριακή, αυτό σημαίνει ότι το κόστος θα το επωμιστούν τελικά οι συνεπείς δανειολήπτες και οι φορολογούμενοι. Όσο πιο δύσκολη γίνεται η ανάκτηση χρεών, τόσο μεγαλύτερο γίνεται το κόστος κινδύνου για το χρηματοπιστωτικό σύστημα και τόσο ακριβότερο το νέο χρήμα που διοχετεύεται στην οικονομία.
Δεν πρέπει επίσης να λησμονείται ότι το μεγαλύτερο μέρος των δανείων που παραμένουν σε καθυστέρηση αφορά υποθέσεις που χρονίζουν εδώ και δεκαετίες. Στις πλείστες από αυτές τις περιπτώσεις, δεν πρόκειται για ευάλωτα νοικοκυριά αλλά για στρατηγικούς κακοπληρωτές — δανειολήπτες που μπορούσαν να εξυπηρετήσουν τις υποχρεώσεις τους αλλά επέλεξαν να μην το κάνουν.
Η προστασία των πραγματικά ευάλωτων είναι αυτονόητη και αναγκαία γι’ αυτό άλλωστε κι όλοι χαιρέτισαν τα κυβερνητικά σχέδια «Εστία» και «Ενοίκιο Έναντι Δόσης». Όμως η οριζόντια αναστολή των διαδικασιών δεν είναι λύση. Είναι απλώς μια πολιτική παράταση ενός προβλήματος που αργά ή γρήγορα θα πρέπει να επιλυθεί.
Αν η Κύπρος θέλει πραγματικά να μειώσει το ιδιωτικό χρέος και να αφήσει πίσω της το βάρος των ΜΕΔ, τότε θα πρέπει να εγκαταλείψει τη λογική των διαδοχικών αναστολών και να επιτρέψει στο θεσμικό πλαίσιο που έχει ήδη θεσπιστεί να λειτουργήσει.
Διαφορετικά, το σήριαλ των Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων θα συνεχιστεί — με νέα επεισόδια, αλλά με το ίδιο αδιέξοδο τέλος.
