Το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης συμφώνησε την Παρασκευή τη θέση του για την ενίσχυση του Μηχανισμού Συνοριακής Προσαρμογής Άνθρακα (CBAM), ανοίγοντας τον δρόμο για την έναρξη διαπραγματεύσεων με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο σχετικά με την επέκταση του πεδίου εφαρμογής του Μηχανισμού.
Σύμφωνα με ανακοίνωση του Συμβουλίου, η συμφωνηθείσα θέση προβλέπει την ένταξη νέων προϊόντων στο πεδίο εφαρμογής του CBAM, καθώς και τη λήψη πρόσθετων μέτρων για το κλείσιμο κενών που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για την παράκαμψη των κανόνων του συστήματος.
Σε δήλωσή του, ο Υπουργός Οικονομικών, Μάκης Κεραυνός, ανέφερε ότι η ΕΕ παραμένει προσηλωμένη στη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου τόσο εντός όσο και εκτός των συνόρων της. Πρόσθεσε ότι η ενίσχυση του CBAM και το κλείσιμο των παραθύρων, που επιτρέπουν την παράκαμψη των κανόνων, αποτελούν βασικό στοιχείο για την επίτευξη αυτού του στόχου. Η θέση που συμφωνήθηκε σήμερα, σημείωσε, είναι το πρώτο βήμα για να καταστεί το σύστημα πιο ισχυρό.
Όπως αναφέρει το Συμβούλιο, ο CBAM εφαρμόζεται πλήρως από την 1η Ιανουαρίου 2026 και επιβάλλει κόστος στις εκπομπές άνθρακα που συνδέονται με την παραγωγή εισαγόμενων προϊόντων στους τομείς του σιδήρου και χάλυβα, του τσιμέντου, των λιπασμάτων, του αλουμινίου, της ηλεκτρικής ενέργειας και του υδρογόνου. Παράλληλα, ενθαρρύνει καθαρότερες βιομηχανικές πρακτικές σε χώρες εκτός ΕΕ.
Στη σημερινή του μορφή, ο CBAM καλύπτει σχεδόν αποκλειστικά πρώτες ύλες. Αυτό δημιουργεί τον κίνδυνο προϊόντα που κατασκευάζονται στην ΕΕ και χρησιμοποιούν σημαντικές ποσότητες αγαθών που υπάγονται στον CBAM, να συμβάλλουν σε αύξηση των εκπομπών εκτός ΕΕ και να αντικαθιστούν αντίστοιχα ευρωπαϊκά προϊόντα που υπόκεινται στο Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών (ETS).
Για να αποτραπεί αυτό το φαινόμενο, αναφέρεται, η αναθεωρημένη νομοθεσία επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής του CBAM σε επιλεγμένα μεταποιημένα προϊόντα που βρίσκονται πιο κάτω στην αλυσίδα παραγωγής. Στη θέση που συμφωνήθηκε, το Συμβούλιο βελτίωσε τον κατάλογο των νέων προϊόντων που θα καλύπτονται από τον μηχανισμό και αναθέτει στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή να διενεργεί ετήσια αξιολόγηση για πιθανά επιπλέον προϊόντα που θα μπορούσαν να ενταχθούν στο μέλλον.
Όσον αφορά την αποτροπή καταστρατήγησης του συστήματος, το Συμβούλιο συμφωνεί σε μεγάλο βαθμό με την αρχική πρόταση της Κομισιόν, η οποία εισάγει νέα μέτρα που εντάσσουν σταδιακά στο πεδίο εφαρμογής του CBAM τα μεταλλικά απορρίμματα πριν από την κατανάλωση. Δίνει επίσης τη δυνατότητα στην Κομισιόν να παρεμβαίνει όταν εντοπίζονται παραπλανητικές πρακτικές κατά την υποβολή στοιχείων από εταιρείες υψηλού κινδύνου.
Επισημαίνεται ότι για την αντιμετώπιση σοβαρών και απρόβλεπτων καταστάσεων που προκαλούν σημαντική ζημιά στην εσωτερική αγορά, η πρόταση της Κομισιόν προέβλεπε διαδικασία προσωρινής εξαίρεσης συγκεκριμένων αγαθών από το πλαίσιο του CBAM.
Η θέση του Συμβουλίου καθορίζει με μεγαλύτερη ακρίβεια τον μηχανισμό που θα ακολουθείται σε αυτές τις περιπτώσεις και αποσαφηνίζει τα όρια της εξουσίας της Κομισιόν, να χορηγεί εξαιρέσεις. Παράλληλα, το Συμβούλιο σημειώνει ότι οποιαδήποτε εξαίρεση θα πρέπει να βασίζεται σε σαφή και αντικειμενικά κριτήρια, συμπεριλαμβανομένης της έκθεσης της ΕΕ σε σοβαρές αυξήσεις τιμών.
Σημειώνεται ότι οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της Προεδρίας του Συμβουλίου και του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου αναμένεται να ξεκινήσουν το συντομότερο δυνατό, μόλις το Κοινοβούλιο υιοθετήσει τη δική του θέση, με στόχο την επίτευξη συμφωνίας πριν από το τέλος του έτους.
