Η ανάγκη για πόλεις πραγματικά προσβάσιμες, ασφαλείς και ισότιμες για όλους έχει αναδείξει τη σημασία της συμπεριληπτικής κινητικότητας. Πρόκειται για μια φιλοσοφία που τοποθετεί τον άνθρωπο στο επίκεντρο κάθε μετακίνησης, με στόχο μια πόλη όπου κανείς δεν μένει εκτός της καθημερινής ζωής.
Στον πυρήνα αυτής της προσέγγισης βρίσκεται η προσβασιμότητα: ένα θεμελιώδες κοινωνικό δικαίωμα και απαραίτητη προϋπόθεση για την ελεύθερη και ασφαλή χρήση του αστικού χώρου από όλους. Η προσβασιμότητα γίνεται πράξη μέσα από χειροπιαστά έργα και κατασκευές, όπως ράμπες και ανελκυστήρες που λειτουργούν, χαμηλά και άνετα πεζοδρόμια, διαδρομές αρκετά φαρδιές για αμαξίδια, στάσεις λεωφορείων με σκίαση, ηχητικές ανακοινώσεις και σήμανση Braille, καθαρή οπτική πληροφόρηση και επαρκή φωτισμό που κάνει την πόλη φιλική και εύχρηστη.
Καθοριστικής σημασίας είναι και η ενσωμάτωση της προσβασιμότητας στον καθολικό σχεδιασμό και στο νομοθετικό πλαίσιο, ώστε οι δημόσιοι φορείς να εφαρμόζουν υποχρεωτικά πρότυπα στον πολεοδομικό και συγκοινωνιακό σχεδιασμό με επίκεντρο την αναπηρία και την διαφορετικότητα. Αυτά τα πρότυπα περιλαμβάνουν οδηγούς τυφλών, ηχητικά σήματα στα φανάρια, προσβάσιμους χώρους υγιεινής, χάρτες με διαδρομές φιλικές προς άτομα με κινητικές δυσκολίες, καθώς και εφαρμογές μετακίνησης που παρέχουν πληροφορίες για δρομολόγια, προσβασιμότητα και ασφάλεια σε πολλές γλώσσες και μορφές.
Η προσβασιμότητα, όμως, δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την ασφάλεια - έναν από τους βασικότερους πυλώνες της βιώσιμης και συμπεριληπτικής πόλης. Η ασφάλεια δεν περιορίζεται στην αστυνόμευση. Είναι μια ολιστική έννοια που αγγίζει την εμπιστοσύνη, την τεχνολογία, τη δημόσια υγεία και τις ανθεκτικές υποδομές. Όταν αυτοί οι παράγοντες λειτουργούν συνδυαστικά, οι πόλεις γίνονται πιο ασφαλείς, πιο ελκυστικές και πιο ανθρώπινες.
Κομβικό ρόλο σε αυτή τη μετάβαση παίζουν οι ίδιες οι υποδομές: φωτισμένοι δρόμοι που αποτρέπουν τον φόβο, άνετα και συνεχόμενα πεζοδρόμια, ασφαλείς συγκοινωνίες και έξυπνα συστήματα παρακολούθησης και ενημέρωσης. Παράλληλα, η πρόσβαση σε καθαρό νερό, οι σύγχρονες υπηρεσίες υγείας και η αποτελεσματική διαχείριση απορριμμάτων αποτελούν βασικούς δείκτες αστικής ευημερίας. Και μέσα σε ένα περιβάλλον που θερμαίνεται ολοένα και περισσότερο, η σκίαση στις διαδρομές και στους δημόσιους χώρους δεν είναι πολυτέλεια· είναι απαραίτητη συνθήκη για ασφαλή και άνετη μετακίνηση.
Σε αυτό το πλαίσιο αναδύεται το μοντέλο της πόλης των 15 λεπτών, το οποίο φιλοδοξεί να μετασχηματίσει τον τρόπο που οργανώνεται και λειτουργεί η ζωή στην πόλη. Ο στόχος του είναι απλός αλλά ριζοσπαστικός: όλες οι βασικές υπηρεσίες - χώροι εργασίας, σχολεία και πανεπιστήμια, υπηρεσίες υγείας, πάρκα και πράσινοι χώροι, καταστήματα και αγορές, πολιτιστικές και αθλητικές δραστηριότητες βρίσκονται σε απόσταση 15 λεπτών με τα πόδια ή το ποδήλατο από το σπίτι. Το μοντέλο αυτό μειώνει την κυκλοφοριακή συμφόρηση, ενισχύει την κοινωνική συνοχή, αυξάνει την ανθεκτικότητα των πόλεων σε κρίσεις και βελτιώνει την προσβασιμότητα, ιδιαίτερα για τις πιο ευάλωτες ομάδες. Παράλληλα, ενθαρρύνει την ανεξάρτητη μετακίνηση και προωθεί πιο υγιείς και βιώσιμες καθημερινές συνήθειες.
Για να λειτουργήσει, όμως, η πόλη των 15 λεπτών, απαιτούνται συντονισμένες πολιτικές στον πολεοδομικό σχεδιασμό, τις μεταφορές, την κοινωνική πολιτική και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα. Σε αυτό το σημείο, οι έξυπνες πόλεις διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο: αξιοποιούν την τεχνολογία για να κάνουν τις μετακινήσεις πιο ασφαλείς, πιο προσβάσιμες και πιο δίκαιες. Πρακτικά, αυτό σημαίνει:
- Έξυπνες εφαρμογές μεταφορών, αισθητήρες και big data που υποστηρίζουν τον σχεδιασμό διαδρομών με επίκεντρο άτομα με κινητικές δυσκολίες, ηλικιωμένους ή γονείς με παιδιά.
- Συστήματα φωτισμού και επιτήρησης που ενισχύουν το αίσθημα ασφάλειας.
- Στοχευμένη διασύνδεση των μέσων μεταφοράς ώστε να διασφαλίζεται η ισότιμη πρόσβαση στον αστικό χώρο.
Η συμπεριληπτική κινητικότητα αποτελεί θεμέλιο για τη δημιουργία σύγχρονων, δίκαιων και βιώσιμων πόλεων. Η τεχνολογία προσφέρει τα εργαλεία. Ο ανθρωποκεντρικός σχεδιασμός, όμως, είναι αυτός που εξασφαλίζει ότι αυτά τα εργαλεία χρησιμοποιούνται προς όφελος όλων. Πόλεις που είναι προσβάσιμες, ασφαλείς και ανθρώπινες ενισχύουν την ποιότητα ζωής, την ευημερία των πολιτών και την ισότητα.
*Μέλος Διοικούσας Επιτροπής ΕΤΕΚ
