Όλα ξεκινούν συνήθως με μια ιδέα. Ένα όραμα. Μια πολιτική που, αφού περάσει από γραφεία, επιτροπές και παρουσιάσεις Power Point, σερβίρεται τελικά ως ακόμη ένα έργο «για το καλό των πολιτών». Κι εμείς, οι πολίτες, καλούμαστε να το αποδεχθούμε αμάσητο. Εξάλλου, «οι ειδικοί ξέρουν». Ακολουθεί ο σχεδιασμός, η υλοποίηση, τα εγκαίνια, οι κορδέλες, οι λόγοι. Και ύστερα έρχεται η πραγματική δοκιμασία, εκεί όπου τα ωραία λόγια σιωπούν και μιλά η πράξη. Και κάπου εκεί, συχνά, οι προσδοκίες καταρρέουν εκκωφαντικά.
Ας πάρουμε τη λεωφόρο Καλλιπόλεως στη Λευκωσία, ως παράδειγμα. Δεν ξέρω από πού πήρε το όνομά της. Αν πάντως παραπέμπει στη μάχη της Καλλίπολης, τότε το ιστορικό βάρος είναι… συντριπτικό. Η συγκεκριμένη εκστρατεία έμεινε στην Ιστορία ως μία από τις μεγαλύτερες ήττες των αγγλογάλλων στον Α’ Παγκόσμιο Πόλεμο, όταν τους διέλυσαν οι Νεότουρκοι του Κεμάλ που βρίσκονταν στο… ίδιο κρεβάτι με τους Γερμανούς. Σημαδιακό; Ελπίζω πως όχι. Το βέβαιο είναι ότι τον συγκεκριμένο δρόμο δύσκολα τον λες «λεωφόρο».
Όσοι τη χρησιμοποιούμε καθημερινά για την έξοδο προς τη λεωφόρο Λεμεσού, το γνωρίζουμε καλά. Όχι θεωρητικά, αλλά βιωματικά. Και μιλώ ως κάτοικος της περιοχής, όχι ως τεχνοκράτης, ούτε ως περιβαλλοντολόγος, παρόλο που συμμερίζομαι πλήρως τη φιλοσοφία της βιώσιμης κινητικότητας. Απλώς δεν είμαι εγώ αυτός που σχεδιάζει στον χάρτη, αλλά αυτός που βλέπει το ρολόι της κονσόλας να τρέχει, σε αντίθεση με το όχημά μου.
Με ξεπερνά, για αρχή, το γεγονός ότι μια ολόκληρη πρωτεύουσα διαθέτει ουσιαστικά μια τόσο στενή έξοδο από το κέντρο προς νότο για ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Έναν δρόμο που μετά βίας χωράει δύο αυτοκίνητα πλάι-πλάι και συχνά ούτε αυτά. Στάσεις λεωφορείων που δεν χωρούν λεωφορεία, ένα φορτηγό, ένα βαν ή ένα λεωφορείο αρκούν για να μετατραπεί ο δρόμος αυτομάτως σε μονής λωρίδας με το… έτσι θέλω.
Τα πεζοδρόμια είναι όντως πλατιά, όμορφα, δεντροφυτεμένα. Κανείς δεν το αμφισβητεί. Το ερώτημα, όμως, παραμένει. Δεν θα μπορούσαν να είναι λίγο στενότερα, ώστε να δοθεί περισσότερος χώρος στο οδόστρωμα; Όταν η λειτουργικότητα θυσιάζεται στον βωμό της εικόνας, τότε το έργο παύει να υπηρετεί τον άνθρωπο.
Η κατάσταση επιδεινώνεται περαιτέρω από το bottle-neck effect που έχει δημιουργηθεί με τη μονοδρόμηση της Μακαρίου από το Landmark προς το κέντρο. Ο οδηγός – και ειδικά ο ξένος – βρίσκεται ξαφνικά μπροστά σε έναν τοίχο μονόδρομων, όπως η εμπορική (;) Μακαρίου και αναγκάζεται να αυτοσχεδιάσει για να φτάσει στον προορισμό του. Όταν για να διασχίσεις λίγες εκατοντάδες μέτρα χρειάζεσαι μισή ώρα, τότε δεν μιλάμε για πρόβλημα. Μιλάμε για αποτυχία. Αν η λύση είναι το GPS, ζήτω που καήκαμε.
Άλλο παράδειγμα είναι στη Σπύρου Κυπριανού – ίσως η πιο πυκνή λεωφόρος στη Λευκωσία. Φεύγοντας από τα φώτα Γαβριηλίδη προς Κεντρικός Σταθμό Αστυνομίας, υπάρχουν στη μέση φώτα τροχαίας για στροφή δεξιά, χωρίς να υπάρχει τρίτη λωρίδα για αυτούς που θέλουν να στρίψουν, με αποτέλεσμα να δημιουργείται χάος, ειδικά τις ώρες αιχμής. Ποια η λογική που δεν υπάρχει τρίτη λωρίδα για στροφή δεξιά; Αν δεν υπάρχει δυνατότητα διαπλάτυνσης, τότε μην κάνετε τη στροφή. Βρείτε άλλες λύσεις. Η πρωτεύουσα είναι γεμάτη τέτοιες παγίδες που μπλοκάρουν την κίνηση, ενώ με ελάχιστο κόστος θα μπορούσε να λυθεί.
Κάπου εδώ μπαίνει και η οικονομική διάσταση του ζητήματος, που συχνά αγνοείται. Οι καθυστερήσεις λόγω της στενότητας των δρόμων και μονοδρομήσεων δεν είναι απλώς θέμα νεύρων ή ταλαιπωρίας, αν και τα φαρμακεία κάνουν χρυσές δουλειές. Είναι και χαμένος χρόνος, χαμένη παραγωγικότητα, χαμένο χρήμα. Επαγγελματίες που αργούν στα ραντεβού τους, εργαζόμενοι που καθυστερούν στη δουλειά, προϊόντα που δεν φτάνουν έγκαιρα στον προορισμό τους, γονείς που χάνουν εργατοώρες. Μια αιμορραγία που δεν σταματάει με τσιρότο. Ο ασθενής μάλλον χρειάζεται… χειρουργείο.
Προσθέστε σε αυτό τα τροχαία που προκαλούνται από τη συμφόρηση και την έλλειψη χώρου, και το κόστος αυξάνεται ακόμη περισσότερο, μην πω για τα πρόστιμα που πέφτουν λόγω απουσίας χώρων στάθμευσης. Είναι και οι φθορές στα οχήματα, τα αυξημένα έξοδα συντήρησης, η κατανάλωση καυσίμων, οι ασφαλιστικές αποζημιώσεις. Όλα αυτά είναι χρήμα που φεύγει από την τσέπη του πολίτη και κατ’ επέκταση, από την τοπική, αλλά και τη γενική οικονομία.
Κι αυτά δεν ισχύουν μόνο για το κύτταρο της Καλλιπόλεως ή την άδεια Μακαρίου που στρογγυλοκάθεται μέσα στο κέντρο της πόλης και περιμένει κανένα όχημα να περάσεις μπας και ξυπνήσει ή πιάσει κανένα πελάτη. Αφορά όλα τα αστικά κέντρα της Κύπρου. Στη Λεμεσό, η κατάσταση είναι ακόμη χειρότερη. Και δυστυχώς, η λύση δεν είναι τα λεωφορεία. Δεν θα είναι ποτέ, για λόγους που θα εξηγήσω άλλη φορά.
Η βιώσιμη κινητικότητα δεν χτίζεται τιμωρώντας τους απλούς καθημερινούς ανθρώπους που προσπαθούν να ζήσουν τη ζωή τους. Χτίζεται με σοβαρές, ολοκληρωμένες υποδομές που λαμβάνουν υπόψη τον άνθρωπο, τον χρόνο του και το κόστος του. Διαφορετικά, όσα ωραία κι αν λέγονται στα εγκαίνια, στο τέλος μένει μια πραγματικότητα που… δεν τη λες και λεωφόρο.
