Η νέα Βουλή της Κυπριακής Δημοκρατίας έχει πλέον συγκροτηθεί και μαζί της ανοίγει μια κρίσιμη ευκαιρία. Να περάσουμε επιτέλους από τα προεκλογικά συνθήματα σε μια σοβαρή, τεκμηριωμένη και μακροπρόθεσμη εθνική ενεργειακή στρατηγική.
Κατά την πρόσφατη προεκλογική εκστρατεία, η συζήτηση για την ενέργεια περιορίστηκε κυρίως στην τιμή του ηλεκτρισμού και συχνά κινήθηκε με απλοϊκές προσεγγίσεις, οι οποίες ούτε στηρίζονταν σε επιστημονικές αναλύσεις ούτε εναρμονίζονταν πλήρως με το ευρωπαϊκό κεκτημένο και τις δεσμεύσεις της Κυπριακής Δημοκρατίας.
Ακούσαμε προεκλογικά πολλές γενικόλογες τοποθετήσεις για «φθηνό ρεύμα», χωρίς επαρκή εξήγηση για το πώς θα διασφαλιστούν στην πράξη η ασφάλεια εφοδιασμού, η αξιοπιστία του συστήματος, η οικονομική βιωσιμότητα των παρεμβάσεων και η συμμόρφωση με τους στόχους της ΕΕ για το 2030 και το 2050. Η ενεργειακή πολιτική, όμως, δεν μπορεί να στηρίζεται σε ευχολόγια ή αποσπασματικές υποσχέσεις, απαιτεί τεχνοοικονομική τεκμηρίωση, θεσμική σοβαρότητα και συνέχεια στον σχεδιασμό.
Είναι αλήθεια ότι ορισμένα κόμματα κατέθεσαν πιο σοβαρές και πιο ισορροπημένες προσεγγίσεις, αναγνωρίζοντας τη σημασία των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της ενεργειακής αποδοτικότητας, της αποθήκευσης ενέργειας, των ηλεκτρικών διασυνδέσεων, την αξιοποίηση του υδρογόνου και των νέων τεχνολογιών χαμηλών εκπομπών.
Ωστόσο, η συνολική προεκλογική εικόνα παρέμεινε ελλιπής, διότι σχεδόν όλη η συζήτηση επικεντρώθηκε στον ηλεκτρισμό, αφήνοντας στο περιθώριο άλλους καθοριστικούς τομείς της ενέργειας, όπως οι μεταφορές, τα κτίρια, η βιομηχανία και η θέρμανση-ψύξη, παρότι ακριβώς εκεί κρύβεται μεγάλο μέρος του ενεργειακού αποτυπώματος της χώρας μας.
Είναι γεγονός ότι στην καθημερινή συζήτηση, ενέργεια σημαίνει «λογαριασμός ηλεκτρισμού».
Στην πραγματικότητα, όμως, η ενεργειακή μετάβαση αφορά εξίσου (α) τις μεταφορές, όπου σήμερα κυριαρχούν τα συμβατικά οχήματα, με στόχο η Κύπρος να αυξήσει σημαντικά το μερίδιο της ηλεκτροκίνησης μέχρι το 2030, (β) τον κτιριακό τομέα, όπου απαιτούνται μαζικές παρεμβάσεις εξοικονόμησης ενέργειας και αναβάθμισης του υφιστάμενου κτιριακού αποθέματος, (γ) τη βιομηχανία και τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, που χρειάζονται κίνητρα και υποστηρικτικά σχήματα για να επενδύσουν σε αποδοτικό εξοπλισμό, ανανεώσιμες πηγές ενέργειας και καινοτόμες τεχνολογίες όπως το υδρογόνο και (δ) τη θέρμανση και την ψύξη, ιδιαίτερα σε τοπικό/δημοτικό επίπεδο, όπου η Κύπρος σήμερα στερείται θεσμοθετημένου πλαισίου για τοπικά σχέδια θέρμανσης-ψύξης και μηχανισμών στήριξης της τοπικής ενεργειακής σχεδίασης.
Έχοντας πάντα υπόψη τη σύνδεση της ενεργειακής στρατηγικής με την ανταγωνιστικότητα της οικονομίας και την κοινωνική συνοχή, η νέα Βουλή οφείλει να αντιμετωπίσει αυτούς τους «αόρατους» μέχρι σήμερα τομείς με την ίδια σοβαρότητα που αντιμετωπίζει το κόστος του ηλεκτρισμού, γιατί χωρίς αυτούς δεν επιτυγχάνονται ούτε οι περιβαλλοντικοί ούτε οι κοινωνικοοικονομικοί στόχοι της χώρας μας.
Η Κύπρος έχει συγκεκριμένες ευρωπαϊκές και εθνικές δεσμεύσεις αντιμετωπίζοντας αυτούς τους τομείς ως αναπόσπαστα στοιχεία της συνολικής στρατηγικής και όχι ως δευτερεύοντα ζητήματα.
Στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Πράσινης Συμφωνίας, του πακέτου «Fit for 55» και του Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα, η Κύπρος οφείλει να μειώσει τις εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου, να αυξήσει τη διείσδυση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, να βελτιώσει την ενεργειακή αποδοτικότητα και να αναπτύξει ένα πιο ανθεκτικό, πιο έξυπνο και πιο καθαρό ενεργειακό σύστημα. Αυτοί οι στόχοι δεν είναι πολιτικές διακηρύξεις που αλλάζουν ανάλογα με την εκλογική συγκυρία, αλλά δεσμεύσεις που απαιτούν συστηματική εφαρμογή και θεσμική συνέπεια.
Οι δεσμεύσεις αυτές δεν είναι διαπραγματεύσιμες στην επόμενη στην επόμενη εκλογική αναμέτρηση, είναι νομικά δεσμευτικό πλαίσιο στο οποίο πρέπει να ενσωματωθεί στην εθνική ενεργειακή πολιτική.
Σε αυτό το σημείο αποκτούν ιδιαίτερη σημασία προηγούμενες δημόσιες παρεμβάσεις μας όπου έχουμε υπογραμμίσει επανειλημμένα ότι η ενεργειακή μετάβαση της Κύπρου χρειάζεται μακροπρόθεσμη, ολοκληρωμένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη στρατηγική, με ορίζοντα πέραν του 2050 και με σαφείς ενδιάμεσους στόχους.
Η Κύπρος μπορεί να εξελιχθεί σε πρότυπο «πράσινης» χώρας με ουδέτερο ισοζύγιο άνθρακα μέχρι το 2050, υπό την προϋπόθεση ότι θα επενδύσει σε βιώσιμες τεχνολογίες, έξυπνες υποδομές, αποθήκευση ενέργειας, υδρογόνο και ηλεκτρικές διασυνδέσεις με την ευρωπαϊκή αγορά.
Παράλληλα, έχει τονιστεί ότι η διαχρονική συνέχεια της πολιτικής μπορεί να ενισχυθεί ουσιαστικά μέσα από επιστημονικά τεκμηριωμένες διακομματικές συμφωνίες, ώστε ο ενεργειακός σχεδιασμός να μην ανατρέπεται σε κάθε αλλαγή πολιτικού κύκλου.
Η ενεργειακή πολιτική δεν μπορεί να αλλάζει κάθε πέντε χρόνια ούτε να υποτάσσεται σε μικροπολιτικές σκοπιμότητες. Οι ενεργειακοί στόχοι που έχει αναλάβει η Κύπρος εκτείνονται πολύ πέραν της θητείας μιας Κυβέρνησης ή μιας Βουλής και απαιτούν συνέπεια και συνέχεια ανεξαρτήτως εκλογικού κύκλου. Χρειάζονται ξεκάθαρες διακομματικές συμφωνίες πάνω σε βασικούς άξονες.
Τον μακροπρόθεσμο ενεργειακό σχεδιασμό μέχρι το 2050, σε συνάφεια με τον ευρωπαϊκό στόχο για κλιματική ουδετερότητα, τον επιμερισμό των προσπαθειών ανά τομέα με συγκεκριμένα ορόσημα για το 2030 και το 2040, την υιοθέτηση σταθερού επενδυτικού πλαισίου ώστε οι επενδυτές να γνωρίζουν σε ποιο περιβάλλον επενδύουν, καθώς και την εξασφάλιση κοινωνικής δικαιοσύνης στην ενεργειακή μετάβαση, με ιδιαίτερη μέριμνα για τα ευάλωτα νοικοκυριά και τις μικρές επιχειρήσεις που πλήττονται περισσότερο από το ενεργειακό κόστος.
Η νέα Βουλή έχει τη θεσμική δυνατότητα και την ευθύνη να συμβάλει ουσιαστικά στη διαμόρφωση ενός συνεκτικού πλαισίου για την ενεργειακή μετάβαση της Κύπρου. Αυτό προϋποθέτει κοινοβουλευτικές επιτροπές που να εξετάζουν σε βάθος τις νομοθετικές πρωτοβουλίες για την ενέργεια, όχι με στόχο τον εντυπωσιασμό της στιγμής, αλλά με βάση τεχνοοικονομικές μελέτες, ρυθμιστικές επιπτώσεις και συμβατότητα με το ενωσιακό δίκαιο.
Αυτό είναι ίσως το πιο κρίσιμο δίδαγμα της προεκλογικής περιόδου. Η χώρα μας δεν αντέχει άλλη αποσπασματικότητα στην ενέργεια. Δεν αρκεί να συζητούμε μόνο για το κόστος του ηλεκτρισμού, όσο σημαντικό κι αν είναι αυτό για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.
Χρειάζεται συνολικός σχεδιασμός που να καλύπτει όλους τους ενεργειακούς τομείς συμπεριλαμβανομένων των αποθεμάτων φυσικού αερίου της χώρας μας, να βασίζεται σε πραγματικά δεδομένα, να λαμβάνει υπόψη τους περιορισμούς του ευρωπαϊκού πλαισίου και να αξιοποιεί με ρεαλισμό όλες τις διαθέσιμες τεχνολογικές επιλογές χαμηλών εκπομπών.
Η νέα Βουλή οφείλει να συμβάλει σε αυτή την προσπάθεια μέσα από σοβαρό κοινοβουλευτικό έλεγχο, θεσμική υπευθυνότητα και προσήλωση στην τεκμηρίωση. Όμως, στο τέλος της ημέρας, η κύρια ευθύνη ανήκει στην εκτελεστική εξουσία.
Είναι πλέον υποχρέωση της Κυβέρνησης να προχωρήσει στη διαμόρφωση μιας ολοκληρωμένης μακροπρόθεσμης ενεργειακής στρατηγικής για την Κύπρο και, ταυτόχρονα, να δημιουργήσει τις πολιτικές και θεσμικές συνθήκες που θα επιτρέψουν ευρείες διακομματικές συμφωνίες στα μείζονα ενεργειακά ζητήματα, ώστε να υπάρξουν συνέχεια, τεκμηρίωση και στρατηγικός ορίζοντας στην ενεργειακή πολιτική.
*Καθηγητής Ενεργειακών Συστημάτων, Frederick University.
