powered by cbn INB-DIGITAL-EDITIONS LOGO-PNG-108

«Ασπίδα» για την κυπριακή χειροτεχνία - Ποια προϊόντα μπαίνουν σε καθεστώς προστασίας

Νέο πλαίσιο προστασίας για τα κυπριακά χειροτεχνικά και βιομηχανικά προϊόντα επιχειρεί να δημιουργήσει το Υφυπουργείο Πολιτισμού, με στόχο τη διαφύλαξη της παραδοσιακής τεχνογνωσίας, την ενίσχυση της εμπορικής αξίας των τοπικών δημιουργιών και την αντιμετώπιση φαινομένων παραποίησης της γεωγραφικής τους προέλευσης.

Στο πλαίσιο αυτό, η Υπηρεσία Κυπριακής Χειροτεχνίας του Υφυπουργείου Πολιτισμού ετοίμασε και έθεσε σε δημόσια διαβούλευση νομοσχέδιο, υπό τον τίτλο «ο περί της Προστασίας των Γεωγραφικών Ενδείξεων για Χειροτεχνικά και Βιομηχανικά Προϊόντα Νόμος του 2026», το οποίο έχει ετοιμάσει.

Σύμφωνα με το πληροφοριακό υλικό που συνοδεύει το προσχέδιο του νομοσχεδίου, η νομοθετική πρωτοβουλία εντάσσεται στην εφαρμογή του ευρωπαϊκού Κανονισμού (ΕΕ) 2023/2411, ο οποίος εφαρμόζεται από την 1η Δεκεμβρίου 2025 και θεσπίζει για πρώτη φορά ενιαίο σύστημα προστασίας γεωγραφικών ενδείξεων για χειροτεχνικά και βιομηχανικά προϊόντα.

Ουσιαστικά, μέσω του νομοθετήματος, επιδιώκεται να επεκταθεί σε προϊόντα της χειροτεχνίας και της βιοτεχνικής ή βιομηχανικής παραγωγής η δυνατότητα κατοχύρωσης της γεωγραφικής τους ταυτότητας, κατά τρόπο αντίστοιχο με την προστασία που παρέχεται ήδη σε κατηγορίες αγροδιατροφικών προϊόντων.

Αξίζει να αναφερθεί πως η σημασία της προτεινόμενης ρύθμισης δεν περιορίζεται στη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς, καθώς αφορά επίσης την οικονομική αξιοποίηση της παραδοσιακής γνώσης, την προστασία των παραγωγών από τον αθέμιτο ανταγωνισμό και τη δημιουργία νέων δυνατοτήτων εμπορικής ανάπτυξης.

Από την πολιτιστική παράδοση στην εμπορική προστασία

Με βάση, εξάλλου, τις διατάξεις του, βασική επιδίωξη του νομοσχεδίου είναι η δημιουργία ενός μηχανισμού μέσω του οποίου προϊόντα με αποδεδειγμένο δεσμό με συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή θα μπορούν να καταχωρίζονται ως Προστατευόμενες Γεωγραφικές Ενδείξεις (ΠΓΕ).

Η καταχώριση θα επιτρέπει την προστασία της ονομασίας τους, ώστε αυτή να μην χρησιμοποιείται καταχρηστικά από προϊόντα που δεν πληρούν τις καθορισμένες προδιαγραφές.

Με αυτόν τον τρόπο επιχειρείται να αντιμετωπιστεί ένα σημαντικό ζήτημα για την παραδοσιακή παραγωγή: η δυνατότητα διάθεσης στην αγορά προϊόντων που εμφανίζονται ως αυθεντικά ή συνδεδεμένα με συγκεκριμένο τόπο, χωρίς να διαθέτουν τα χαρακτηριστικά που δικαιολογούν τη χρήση της αντίστοιχης γεωγραφικής ονομασίας.

Παράλληλα, η προστασία της ονομασίας μπορεί να προσδώσει πρόσθετη εμπορική αξία στα προϊόντα που παράγονται σύμφωνα με τις εγκεκριμένες προδιαγραφές, ενισχύοντας τη θέση τους τόσο στην κυπριακή όσο και στην ευρωπαϊκή αγορά.

Η προστασία, ωστόσο, δεν θα παρέχεται αυτομάτως σε κάθε παραδοσιακό προϊόν. Θα απαιτείται τεκμηρίωση της γεωγραφικής προέλευσης, των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών και του δεσμού του προϊόντος με την περιοχή από την οποία προέρχεται.

Κεντρικός ρόλος στην Υπηρεσία Κυπριακής Χειροτεχνίας

Το νομοσχέδιο αναθέτει στην Υπηρεσία Κυπριακής Χειροτεχνίας τον κεντρικό ρόλο για την εφαρμογή του νέου συστήματος στην Κυπριακή Δημοκρατία.

Η Υπηρεσία θα αποτελεί την αρμόδια εθνική αρχή για την παραλαβή και αξιολόγηση των αιτήσεων, την εξέταση ενστάσεων και την προώθηση των φακέλων στο Γραφείο Διανοητικής Ιδιοκτησίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (EUIPO).

Προβλέπεται επίσης η δυνατότητα συγκρότησης πενταμελούς Συμβουλευτικής Επιτροπής, με τη συμμετοχή εκπροσώπων αρμόδιων κρατικών υπηρεσιών και εμπειρογνωμόνων, η οποία θα εξετάζει αιτήσεις και θα υποβάλλει εισηγήσεις.

Η τελική απόφαση στο εθνικό στάδιο θα ανήκει στην Υπηρεσία Κυπριακής Χειροτεχνίας, ενώ η οριστική ευρωπαϊκή καταχώριση θα εξετάζεται σε ενωσιακό επίπεδο.

Η διαδικασία αυτή επιδιώκει να συνδυάσει την αξιολόγηση των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών της κυπριακής παραγωγής με την εφαρμογή κοινών ευρωπαϊκών κριτηρίων προστασίας.

Αυστηρότερος έλεγχος στην παραγωγή και στην αγορά

Παράλληλά, μέσω του νομοθετήματος, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στη δημιουργία μηχανισμού ελέγχου, ώστε η προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων να μην περιορίζεται στην απλή καταχώριση μιας ονομασίας.

Το προσχέδιο προβλέπει τη διενέργεια επίσημων ελέγχων τόσο πριν όσο και μετά τη διάθεση των προϊόντων στην αγορά, με σκοπό να διαπιστώνεται εάν τηρούνται οι εγκεκριμένες προδιαγραφές.

Οι έλεγχοι θα μπορούν να περιλαμβάνουν επιτόπιες επιθεωρήσεις, δειγματοληψίες και αξιολόγηση των διαδικασιών παραγωγής.

Επίσης, οι επιθεωρητές θα διαθέτουν εξουσίες ελέγχου σε χώρους παραγωγής, αποθήκευσης και πώλησης, ενώ προβλέπεται, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, η δυνατότητα κατακράτησης ή κατάσχεσης προϊόντων και σχετικών εγγράφων.

Πρόκειται για ρυθμίσεις που αποσκοπούν στην αποτροπή της παράνομης χρήσης προστατευόμενων ονομασιών, αλλά και στη διασφάλιση ότι οι παραγωγοί που συμμορφώνονται με τις προδιαγραφές δεν θα αντιμετωπίζουν ανταγωνισμό από προϊόντα που χρησιμοποιούν αδικαιολόγητα την ίδια γεωγραφική ένδειξη.

Δημόσιο μητρώο και διαφάνεια για τους καταναλωτές

Μία ακόμη πρόνοια του νομοσχεδίου αφορά τη δημιουργία δημόσιου Μητρώου Δικαιούχων Χρήσης Προστατευόμενων Γεωγραφικών Ενδείξεων.

Στο μητρώο θα καταχωρίζονται, μεταξύ άλλων, τα στοιχεία των δικαιούχων, η ονομασία του προϊόντος, η προστατευόμενη γεωγραφική ένδειξη και πληροφορίες σχετικά με την έγκριση, την ανανέωση ή την ανάκληση του δικαιώματος χρήσης της.

Η ελεύθερη πρόσβαση στο μητρώο αποσκοπεί στην ενίσχυση της διαφάνειας, παρέχοντας στους καταναλωτές και στους εμπορικούς συνεργάτες τη δυνατότητα να διαπιστώνουν ποιοι παραγωγοί διαθέτουν δικαίωμα χρήσης συγκεκριμένης προστατευόμενης ονομασίας.

Η πρόνοια αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε μια αγορά όπου η αυθεντικότητα, η προέλευση και η ιχνηλασιμότητα μπορούν να αποτελέσουν σημαντικά κριτήρια επιλογής προϊόντων.

Διοικητικά πρόστιμα και ποινικές ευθύνες για παραβάσεις

Το νομοσχέδιο δεν περιορίζεται στη θέσπιση διαδικασιών πιστοποίησης, αλλά περιλαμβάνει και διατάξεις για την επιβολή διοικητικών μέτρων και προστίμων, καθώς και για την ποινική αντιμετώπιση συγκεκριμένων παραβάσεων.

Μεταξύ άλλων, προβλέπονται κυρώσεις για την παρεμπόδιση του έργου των επιθεωρητών και την παροχή ψευδών ή ανακριβών πληροφοριών.

Ενδεικτικά, για την εν γνώσει παροχή ψευδούς ή ανακριβούς δήλωσης στο πλαίσιο των προβλεπόμενων ελέγχων, το προσχέδιο προβλέπει ποινή φυλάκισης μέχρι 12 μήνες ή χρηματική ποινή μέχρι 5.000 ευρώ ή και τις δύο ποινές.

Η ύπαρξη κυρώσεων αναδεικνύει την πρόθεση να αποκτήσει το νέο σύστημα ουσιαστικό μηχανισμό επιβολής, ώστε η χρήση προστατευόμενων γεωγραφικών ενδείξεων να συνοδεύεται από συγκεκριμένες υποχρεώσεις.

Ευκαιρίες για τις μικρές επιχειρήσεις και την περιφέρεια

Πέρα από τη νομική προστασία, το νομοσχέδιο αποκτά ιδιαίτερη οικονομική διάσταση για τις μικρές χειροτεχνικές επιχειρήσεις και τους τοπικούς παραγωγούς.

Η ευρωπαϊκή κατοχύρωση μιας γεωγραφικής ένδειξης μπορεί να λειτουργήσει ως εργαλείο διαφοροποίησης των προϊόντων, προσφέροντας ανταγωνιστικό πλεονέκτημα σε παραγωγούς που βασίζονται στην παραδοσιακή τεχνογνωσία και στην ιδιαίτερη ταυτότητα της περιοχής τους.

Ειδικότερα, η προστασία της γεωγραφικής προέλευσης θα μπορούσε να συμβάλει στην ανάπτυξη νέων εμπορικών συνεργασιών, στην προσέγγιση αγορών του εξωτερικού και στην ενίσχυση της σύνδεσης της τοπικής παραγωγής με τον πολιτιστικό τουρισμό.

Παράλληλα, η οικονομική αξιοποίηση παραδοσιακών τεχνικών μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετα κίνητρα για τη διατήρησή τους και τη μεταφορά τους στις νεότερες γενιές.

Ωστόσο, τα οφέλη αυτά δεν προκύπτουν αυτομάτως από την ψήφιση της νομοθεσίας. Θα εξαρτηθούν από τον αριθμό των προϊόντων που θα επιδιώξουν καταχώριση, την ικανότητα των παραγωγών να ανταποκριθούν στις απαιτούμενες προδιαγραφές και την εμπορική αξιοποίηση της ευρωπαϊκής αναγνώρισης.

Το στοίχημα της εφαρμογής και το κόστος για τους παραγωγούς

Μία από τις βασικές προκλήσεις του νέου συστήματος αφορά τη δυνατότητα των μικρών παραγωγών να ανταποκριθούν στις διοικητικές και τεχνικές απαιτήσεις της διαδικασίας.

Σύμφωνα με το προσχέδιο, οι ενδιαφερόμενοι θα πρέπει να υποβάλλουν ηλεκτρονικά αίτηση, συνοδευόμενη από προδιαγραφές του προϊόντος, στοιχεία που αποδεικνύουν τη σύνδεσή του με συγκεκριμένη γεωγραφική περιοχή και τα προβλεπόμενα δικαιολογητικά.

Η διαδικασία περιλαμβάνει επίσης την καταβολή τελών, ενώ προβλέπεται εθνική διαδικασία ενστάσεων, με δημοσίευση της αίτησης για τουλάχιστον δύο μήνες.

Μετά την ολοκλήρωση της εθνικής εξέτασης, οι αιτήσεις που λαμβάνουν ευνοϊκή απόφαση θα διαβιβάζονται στο αρμόδιο ευρωπαϊκό γραφείο για περαιτέρω αξιολόγηση.

Κατά συνέπεια, κρίσιμο ζήτημα για την αποτελεσματικότητα του νέου πλαισίου θα αποτελέσει η πρακτική υποστήριξη των ενδιαφερόμενων παραγωγών, ιδιαίτερα εκείνων που δεν διαθέτουν οργανωμένες διοικητικές ή τεχνικές υπηρεσίες.

Επιπλέον, θα πρέπει να διασφαλιστεί ότι το κόστος καταχώρισης και συμμόρφωσης δεν θα λειτουργήσει αποτρεπτικά για μικρές οικογενειακές επιχειρήσεις και ανεξάρτητους τεχνίτες.

Στόχος η διατήρηση της κυπριακής ταυτότητας

Στην ευρύτερη διάστασή του, το νομοσχέδιο επιχειρεί να συνδέσει την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς με τη σύγχρονη οικονομική δραστηριότητα.

Η παραδοσιακή χειροτεχνία αντιμετωπίζεται όχι μόνο ως στοιχείο ιστορικής μνήμης, αλλά και ως παραγωγικός τομέας που μπορεί να αποκτήσει μεγαλύτερη αναγνωρισιμότητα και εμπορική αξία μέσω της ευρωπαϊκής προστασίας.

Η δυνατότητα κατοχύρωσης γεωγραφικών ονομασιών δημιουργεί ένα νέο θεσμικό εργαλείο για την ανάδειξη της ιδιαίτερης ταυτότητας κυπριακών προϊόντων, ενώ ταυτόχρονα θέτει κανόνες για τη χρήση των ονομασιών αυτών.

Το ζητούμενο, πλέον, είναι κατά πόσον το νέο σύστημα θα αξιοποιηθεί στην πράξη από τους ίδιους τους παραγωγούς και εάν θα συνοδευτεί από επαρκή ενημέρωση, τεχνική καθοδήγηση και αποτελεσματικούς ελέγχους.

Σημειώνεται πως η δημόσια διαβούλευση για το νομοσχέδιο, λήγει τα μεσάνυκτα της 16ης Δεκεμβρίου.

Ροή Ειδήσεων

Hellenic Bank Χορηγός Ροής INB
ΟΛΕΣ ΟΙ ΕΙΔΗΣΕΙΣ