Το Πρόγραμμα Ανάκαμψης και Ανασυγκρότησης της Κυπριακής Κτηνοτροφίας και το προτεινόμενο δωδεκαετές Σχέδιο 2027–2038 παρουσίασε ο Σταύρος Μαλάς, Πρόεδρος του Ινστιτούτου Κύπρου, στο πλαίσιο του 8ου Παγκύπριου Συνεδρίου Γάλακτος, Γεωργίας και Κτηνοτροφίας.
Κατά την παρουσίασή του, ο κ. Μαλάς ανέλυσε τις βαθιές συστημικές αδυναμίες του υφιστάμενου μοντέλου, δίνοντας έμφαση στις προτεραιότητες που περιλαμβάνει το προτεινόμενο σχέδιο για την αναδιοργάνωση και την ανάπτυξη της κυπριακής κτηνοτροφίας. Ξεκαθάρισε ότι η πρόσφατη κρίση δεν ήταν ένα τυχαίο ατύχημα, αλλά το αποτέλεσμα ενός ευάλωτου συστήματος που χαρακτηρίζεται από υπερσυγκέντρωση μονάδων, ανεπαρκείς αποστάσεις και σοβαρά κενά στη βιοασφάλεια και την ιχνηλασιμότητα. «Η κρίση δεν δημιούργησε τις αδυναμίες. Τις αποκάλυψε», δήλωσε χαρακτηριστικά, προσθέτοντας ότι η κύρια οδός εισόδου του ιού ήταν οι παράνομες διακινήσεις ζώων από τα κατεχόμενα, οι οποίες εκμεταλλεύτηκαν την απουσία χωροταξικού σχεδιασμού στις ελεύθερες περιοχές.
- Διαβάστε επίσης: Υπουργείο Εμπορίου: Οι εξαγωγές του χαλλουμιού ανήλθαν στα €354,3 εκατ., αλλά η διατήρηση της θέσης του απαιτεί σταθερή προσπάθεια
- Διαβάστε επίσης: Δρ. Μάκης Αντωνιάδης: Η επόμενη ημέρα στην κτηνοτροφία δεν μπορεί να περιοριστεί στην απλή επιστροφή πριν από την κρίση - Οι θέσεις και προτεραιότητες του Υπουργείου Γεωργίας
- Διαβάστε επίσης: Μάριος Κωνσταντίνου: Η μεγαλύτερη πρόκληση δεν είναι το χαλλούμι ως προϊόν αλλά η διατήρηση της παραγωγικής μας βάσης
Το βαρύ τίμημα της κρίσης και οι αποζημιώσεις
Όπως ανέφερε ο κ. Μαλάς, οι συνολικές επιπτώσεις της επιζωοτίας ήταν συντετριμμένες για το ζωικό κεφάλαιο του νησιού. Συνολικά 121 εκμεταλλεύσεις επλήγησαν, οδηγώντας στη θανάτωση 84.133 ζώων. Η κατανομή των απωλειών επικεντρώθηκε στη Λάρνακα (81 μονάδες) και τη Λευκωσία (39 μονάδες), περιλαμβάνοντας 3.018 βοοειδή, 56.632 αιγοπρόβατα και 24.483 χοίρους. Το κράτος έχει ήδη καταβάλει 17.288.069 ευρώ σε αποζημιώσεις, με τη μέση αποζημίωση ανά ζώο να διαμορφώνεται στα 1.636 ευρώ για τα βοοειδή, στα 206 ευρώ για τα αιγοπρόβατα και στα 111 ευρώ για τους χοίρους.
Το πιο ανησυχητικό εύρημα της επιτροπής είναι ότι η εξάπλωση του ιού πήρε εκρηκτικές διαστάσεις λόγω της άναρχης χωροθέτησης, καθώς οι 102 από τις 121 πληγείσες μονάδες βρίσκονταν σε μόλις 7 κτηνοτροφικές περιοχές υψηλής πυκνότητας. Οι περιοχές αυτές λειτούργησαν επιδημιολογικά ως 7 ενιαίες εστίες (clusters) λόγω της κοινής χρήσης υποδομών, δρόμων και προσωπικού. Επιπλέον, η κρίση έπληξε δυσανάλογα τις μεγάλες, υψηλής παραγωγικότητας μονάδες, αφαιρώντας από την αγορά του 2025 συνολικά 16,22 εκατομμύρια λίτρα γάλακτος (το 4,06% της συνολικής παραλαβής του νησιού). Η αναλογική επίπτωση ήταν πολύ βαρύτερη στα αιγοπρόβατα, όπου χάθηκε το 8,97% της ετήσιας παραγωγής, έναντι 2,72% του αγελαδινού.
Επείγουσες δράσεις 30 εκατ. ευρώ και το παράδοξο του κρέατος
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ο κ. Μαλάς στο πακέτο των επειγουσών δράσεων ύψους 30.000.000 ευρώ για την άμεση αναδιοργάνωση του κλάδου, το οποίο χωρίζεται σε τρεις ίσους πυλώνες των 10 εκατομμυρίων ευρώ:
- Δημιουργία 10 πρότυπων μονάδων πάχυνσης μοσχαριών (10 εκατ. ευρώ).
- Δημιουργία 10 πρότυπων μονάδων πάχυνσης αμνοεριφίων (10 εκατ. ευρώ).
- Πρόγραμμα εξόδου από το επάγγελμα ή μετεγκατάστασης για πληγέντες κτηνοτρόφους που δεν πληρούν τα νέα αυστηρά κριτήρια παραμονής (10 εκατ. ευρώ).
Ο Πρόεδρος του Ινστιτούτου Κύπρου ανέδειξε ένα σοβαρό διαρθρωτικό παράδοξο της κυπριακής κτηνοτροφίας, η οποία είναι απόλυτα εξαρτημένη από το γάλα και το χαλλούμι, αφήνοντας την παραγωγή κρέατος εντελώς παραμελημένη. Το 80% της αξίας παραγωγής προέρχεται από το γάλα και πάνω από το 90% αυτού προορίζεται για χαλλούμι ΠΟΠ. Αυτό το κενό οργανωμένης αγοράς ντόπιου κρέατος οδήγησε στη δημιουργία μιας επικίνδυνης παραοικονομίας με τα κατεχόμενα, όπου οι τιμές του κρέατος είναι έως και 50-60% υψηλότερες, τροφοδοτώντας την παράνομη διακίνηση ζώων και τη διασπορά νόσων.
Παράλληλα, τα στατιστικά στοιχεία της περιόδου 2012–2025 αποκαλύπτουν ένα μυστήριο: ενώ οι γαλακτοπαραγωγές αγελάδες αυξήθηκαν κατά 65% και τα θηλυκά μοσχάρια κυριάρχησαν πλήρως (με πλεόνασμα +3.825 θηλυκών το 2025), οι καταγεγραμμένες σφαγές αρσενικών ταύρων μειώθηκαν κατά 28%. «Το επιπλέον αρσενικό ζωικό δυναμικό δεν εξηγείται πλήρως από τα συγκεντρωτικά στοιχεία και απαιτείται άμεση κτηνιατρική και ρυθμιστική διερεύνηση», τόνισε ο κ. Μαλάς.
Οι πέντε πυλώνες του νέου μοντέλου
Συνοψίζοντας τους στρατηγικούς στόχους της επόμενης δωδεκαετίας (2027–2038), ο κ. Μαλάς ξεκαθάρισε ότι η επιστροφή στις πρακτικές του χθες θα σημάνει την απόλυτη καταστροφή. «Δεν χρειαζόμαστε κατ' ανάγκην περισσότερα ζώα. Χρειαζόμαστε παραγωγικότερα ζώα», ανέφερε, παρουσιάζοντας τις πέντε βασικές αρχές της αναδιοργάνωσης:
Αιγοπροβατοτροφία: Στόχος ο διπλασιασμός της παραγωγής γάλακτος μέσω της βελτίωσης της παραγωγικότητας, η εισαγωγή 10.000 θηλυκών ζώων ανά έτος και η δημιουργία 100 ελεγχόμενων πυρήνων.
Αγελαδοτροφία: Στόχος τα 10.000 λίτρα γάλακτος ανά αγελάδα με μικρότερο συνολικό πληθυσμό, και η παραγωγή 20.000–25.000 μόσχων ετησίως για την ανάπτυξη ποιοτικού βόειου κρέατος.
Βιοασφάλεια και Επιτήρηση: Καθιέρωση υποχρεωτικού Κτηνιάτρου Αναφοράς ανά μονάδα, αυστηρά σχέδια βιοασφάλειας, πλήρης ιχνηλασιμότητα και έγκαιρη προειδοποίηση, καθώς ο εμβολιασμός για τον αφθώδη πυρετό θα παραμείνει αναγκαίος για πολλά χρόνια.
Βιωσιμότητα και Δεδομένα: Εφαρμογή ηλεκτρονικού φακέλου, ετήσια παραγωγική και περιβαλλοντική αξιολόγηση και συνεχής επιστημονική υποστήριξη.
Χωροθέτηση και Αναδιοργάνωση: Ίδρυση νέων μονάδων αποκλειστικά σε προκαθορισμένες ζώνες, αυστηρή τήρηση αποστάσεων, διαχωρισμός των ειδών και καθορισμός ανώτατων ορίων πυκνότητας με υποχρεωτική περίφραξη και ηλεκτρονικές πύλες ελεγχόμενης εισόδου.
Η συζήτηση και οι κοινές προσπάθειες για καλύτερο μέλλον
Aκολούθησε σχολιασμός καθώς και σημαντικές εκτιμήσεις για το μέλλον του Κλάδου, στο πλαίσιο συζήτησης στρογγυλής τραπέζης.
Τις στρατηγικές κατευθύνσεις, τα επιχειρησιακά σφάλματα που οδήγησαν στην έξαρση της κρίσης και τα απαραίτητα βήματα για τη θωράκιση του πρωτογενούς τομέα ανέλυσαν διακεκριμένοι επιστήμονες και θεσμικοί εκπρόσωποι της αγοράς.
Στο πλαίσιο του πάνελ αναδείχθηκαν οι αδυναμίες , οι διαδικασίες εξυγίανσης των μονάδων και οι σύγχρονες μέθοδοι γενετικής αναβάθμισης του ζωικού κεφαλαίου. Τη συζήτηση συντόνισε ο Μάριος Κωνσταντίνου, Διευθύνων Σύμβουλος της Χαραλαμπίδης Κρίστης Λτδ.
Ο Αβραάμ Αβραάμ, Λειτουργός Γεωργίας Α΄και Αναπληρωτής Προϊστάμενος του Κλάδου Χρήσης Γης και Ύδατος στο Τμήμα Γεωργίας, αναφέρθηκε στο πρόβλημα συντονισμού μεταξύ των κρατικών υπηρεσιών (Πολεοδομία, Κτηματολόγιο, Κτηνιατρικές Υπηρεσίες). Εξήγησε ότι το Υπουργείο Γεωργίας ετοίμασε ένα ειδικό σχέδιο αποσυμφόρησης των πυκνών κτηνοτροφικών περιοχών, το οποίο προσφέρει αποζημίωση. Παράλληλα, αναπτύσσεται νέο πλαίσιο για την παραχώρηση κρατικής γης, επιτρέποντας την εγκατάσταση σύγχρονων εκμεταλλεύσεων και σε γεωργικές ζώνες, υπό την αυστηρή προϋπόθεση τήρησης των απαραίτητων αποστάσεων ασφαλείας.
Ο Γεώργιος Ι. Αρσένος, Καθηγητής και Διευθυντής του Εργαστηρίου Ζωικής Παραγωγής και Προστασίας Περιβάλλοντος του Τμήματος Κτηνιατρικής του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, εστίασε στη διαχείριση της κρίσης, τονίζοντας ότι η Ελλάδα και η Κύπρος απέτυχαν να ενώσουν τις δυνάμεις τους για να διεκδικήσουν την αλλαγή του ευρωπαϊκού κανονισμού 687, οδηγούμενοι σε μια μαζική θανάτωση ζώων που κατά τον ίδιο αποτελούσε λάθος. Υπογράμμισε ότι σήμερα η επιστήμη διαθέτει τα κατάλληλα εργαλεία για να ξεχωρίζει ποιο ζώο νοσεί πραγματικά και ποιο φέρει απλώς αντισώματα. Επεσήμανε σχετικά με τον αφθώδη πυρετό ότι η Κύπρος καθυστέρησε να εφαρμόσει τα πρωτόκολλα απομόνωσης εντός των πρώτων κρίσιμων 24 ωρών από τον εντοπισμό του κρούσματος.
Ο κ. Κωνσταντίνος Λειβαδιώτης, Πρόεδρος της ΠΟΒΕΚ, εξέπεμψε σήμα κινδύνου για την απουσία εξειδικευμένης εκπαίδευσης γύρω από τις κοπές και τα σφαγεία στην Κύπρο, την ίδια ώρα που στην Ελλάδα λειτουργούν οργανωμένες σχολές κρεάτων από τη δεκαετία του 1980. Έθιξε το ζήτημα με τις καθυστερήσεις στην αδειοδότηση των μονάδων και της απώλειας φακέλων. Σημείωσε ότι ενώ η βιομηχανία επενδύει εκατομμύρια σε σύγχρονα τεμαχιστήρια, αν δεν διορθωθεί το υπόβαθρο, ο κλάδος θα οδηγηθεί σε ολική καταστροφή. Τέλος, ζήτησε από το κράτος την άμεση ενίσχυση της επαγγελματικής εκπαίδευσης των παραγωγών καθώς και των υπόλοιπων επαγγελμάτων που απαρτίζουν τον Κλάδο.
Ο κ. Χριστόδουλος Πίπης, Διευθυντής Κτηνιατρικών Υπηρεσιών, ανέλυσε τα αυστηρά επιχειρησιακά βήματα που υλοποιούνται αμέσως μετά τη θεραπεία του προβλήματος, τα οποία περιλαμβάνουν τον πλήρη καθαρισμό, την εξυγίανση και την απολύμανση των εκτροφών, τη διαχείριση της κοπριάς και την καταστροφή των μολυσμένων ζωοτροφών. Ανακοίνωσε ότι οι υπηρεσίες έχουν ήδη ολοκληρώσει τις διαδικασίες σε πληγείσες μονάδες, ενώ, σύμφωνα με το επίσημο πλάνο, επίκειται η δραστηριοποίηση εκ νέου συγκεκριμένων περιοχών, ενώ εντός Νοεμβρίου αναμένεται η σχετική έγκριση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την έναρξη της σταδιακής ανακεφαλαιοποίησης των μονάδων.
Ο Πρόεδρος του Ινστιτούτου Κύπρου, προειδοποίησε τους φορείς να μην ενεργούν με αποσπασματικά αντανακλαστικά και ζήτησε αυστηρό επιστημονικό σχεδιασμό για το μέλλον. Πρότεινε την άμεση εφαρμογή ενός προγράμματος παραγωγής ζώων αντικατάστασης μέσω της διανομής εμβρύων υψηλής γενετικής ποιότητας, μια πρακτική που εφαρμόζεται ήδη με επιτυχία στη Βρετανία και τη Γαλλία. Τόνισε ότι ένα τέτοιο πρόγραμμα, σε συνδυασμό με το εθνικό πλάνο γενετικής βελτίωσης, θα κοστίσει λιγότερο από ένα εκατομμύριο ευρώ, προσφέροντας στους κτηνοτρόφους την ευκαιρία να αντικαταστήσουν τον πληθυσμό τους με σημαντικά πιο παραγωγικά ζώα, μειώνοντας παράλληλα την επιδημιολογική ευαλωτότητα των μονάδων τους.
