Η τεχνητή νοημοσύνη, η γεωπολιτική και οι μεταβαλλόμενες επενδυτικές προτεραιότητες αναδιαμορφώνουν με ταχύτητα το τεχνολογικό τοπίο της Ευρώπης. Η Αθηνά Θεοδώρου, Managing Director, EMEA Technology Investment Banking της UBS, μιλά για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η Ευρώπη, τον αυξανόμενο ρόλο της τεχνητής νοημοσύνης και το πώς η Κύπρος μπορεί να ενισχύσει τη θέση της στον παγκόσμιο τεχνολογικό χάρτη.
Από την Κύπρο στην κορυφή του technology investment banking στην EMEA για την UBS. Ποιες εμπειρίες διαμόρφωσαν την ηγετική σας προσέγγιση;
Μεγάλωσα στην Κύπρο και στη συνέχεια μετακόμισα στις Ηνωμένες Πολιτείες για να σπουδάσω Οικονομικά. Το γεγονός ότι μεγάλωσα σε ένα μικρό νησί με δίδαξε την ανθεκτικότητα, την προσαρμοστικότητα και τη σημασία του να δημιουργούμε ευκαιρίες αντί να περιμένουμε να εμφανιστούν. Αυτή η νοοτροπία, του να ρωτάς «πώς μπορεί να γίνει αυτό;» αντί «γιατί δεν μπορεί να γίνει;», με έχει συνοδεύσει σε όλη την επαγγελματική μου πορεία.
Ξεκίνησα την καριέρα μου στην Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ (Federal Reserve Bank of the United States), στον τομέα της οικονομικής έρευνας, όπου απέκτησα πολύτιμη γνώση για το πώς η μακροοικονομική πολιτική επηρεάζει τις επιχειρήσεις και τις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές. Στη συνέχεια πέρασα στον εταιρικό χρηματοοικονομικό τομέα και τις συγχωνεύσεις και εξαγορές (M&A) στη Deloitte, όπου απέκτησα τον τίτλο του Chartered Accountant, προτού ενταχθώ στη Morgan Stanley. Εκεί πέρασα περισσότερα από δέκα χρόνια συμβουλεύοντας τεχνολογικές εταιρείες σε ολόκληρη την περιοχή EMEA.
Το 2022 εντάχθηκα στην UBS, όπου σήμερα ηγούμαι της κάλυψης του κλάδου λογισμικού στο πλαίσιο του EMEA Technology Investment Banking.
Το technology banking απαιτεί συνεχή μάθηση και είχα την ευκαιρία να παρακολουθήσω από πολύ κοντά σημαντικές αλλαγές στον κλάδο, από το cloud computing και το λογισμικό ως υπηρεσία (SaaS), μέχρι το fintech, τον ψηφιακό μετασχηματισμό και, πλέον, την τεχνητή νοημοσύνη.
Παράλληλα, το investment banking είναι μια «επιχείρηση ανθρώπων». Η τεχνική εξειδίκευση και η στρατηγική αντίληψη είναι σημαντικές, όμως στην ουσία πρόκειται για έναν κλάδο που βασίζεται στις σχέσεις και την εμπιστοσύνη. Η πιο πολύτιμη υπηρεσία συμβούλου είναι να βοηθά τους πελάτες να εντοπίζουν κινδύνους, ευκαιρίες ή στρατηγικές εναλλακτικές που ίσως δεν είχαν εξετάσει οι ίδιοι.
Ως ηγέτης, έχω προσπαθήσει να συνδυάζω υψηλά πρότυπα με περιέργεια, συνεργασία και υπευθυνότητα. Πιστεύω στη δημιουργία ενός περιβάλλοντος όπου οι άνθρωποι έχουν την ελευθερία να αμφισβητούν παραδοχές και να σκέφτονται ανεξάρτητα. Το banking είναι τελικά ομαδικό άθλημα και τα καλύτερα αποτελέσματα προκύπτουν όταν ταλαντούχοι άνθρωποι εργάζονται μαζί για έναν κοινό στόχο.
Πιστεύετε ότι η Ευρώπη χάνει την κούρσα της τεχνολογίας και της καινοτομίας από τις ΗΠΑ και, ολοένα και περισσότερο, από την Ασία;
Θα διαφωνούσα ελαφρώς με την ιδέα ότι υπάρχει μία ενιαία «κούρσα», όμως η Ευρώπη αντιμετωπίζει σαφώς προκλήσεις στην προσπάθειά της να δημιουργήσει και να αναπτύξει παγκόσμιους τεχνολογικούς πρωταθλητές.
Το ζήτημα δεν είναι η έλλειψη καινοτομίας. Η Ευρώπη διαθέτει εξαιρετικά πανεπιστήμια, μηχανικούς, ερευνητικές δυνατότητες και επιχειρηματίες. Η πραγματική πρόκληση είναι να μετατρέψει την καινοτομία σε κλίμακα.
Οι ΗΠΑ επωφελούνται από σημαντικά βαθύτερες κεφαλαιαγορές, μεγαλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση ανάπτυξης και μια μεγάλη, ενιαία εγχώρια αγορά. Η Ευρώπη παραμένει πιο κατακερματισμένη, με τις εταιρείες να καλούνται να δραστηριοποιηθούν σε διαφορετικά ρυθμιστικά και νομικά καθεστώτα, καθώς και σε διαφορετικές κεφαλαιαγορές.
Η πολιτική έχει σημαντικό ρόλο να διαδραματίσει στην αντιμετώπιση αυτής της κατάστασης, διατηρώντας παράλληλα τα ισχυρά σημεία της Ευρώπης σε ό,τι αφορά την εμπιστοσύνη και την προστασία των καταναλωτών.
Όμως το κεφάλαιο και η ρύθμιση αποτελούν μόνο μέρος της απάντησης. Σημασία έχει και η νοοτροπία. Οι Ευρωπαίοι ιδρυτές επιχειρήσεων πρέπει να σκέφτονται παγκόσμια από την πρώτη ημέρα, δημιουργώντας επιχειρήσεις για τις διεθνείς αγορές και όχι για μεμονωμένες χώρες.
Παραμένω αισιόδοξη για τις προοπτικές της Ευρώπης. Προσωπικά, θα ήθελα να δω περισσότερες ευρωπαϊκές τεχνολογικές εταιρείες να αναπτύσσονται σε μεγάλη κλίμακα, να διατηρούν την έδρα τους και τελικά να εισάγονται σε ευρωπαϊκά χρηματιστήρια, όχι επειδή είναι υποχρεωμένες να το κάνουν, αλλά επειδή η Ευρώπη αποτελεί πραγματικά το καλύτερο μέρος για τη δημιουργία μιας παγκόσμιας πρωταθλήτριας εταιρείας.
Έχει γίνει η γεωπολιτική εξίσου σημαντική με τη χρηματοοικονομική ανάλυση στο technology investment banking;
Η γεωπολιτική ανέκαθεν επηρέαζε τις αγορές, τις επενδυτικές αποφάσεις και την εταιρική στρατηγική. Αυτό που έχει αλλάξει είναι η συχνότητα, το μέγεθος και η απρόβλεπτη φύση των γεωπολιτικών και πολιτικών εξελίξεων, καθώς και η ταχύτητα με την οποία μπορούν να επηρεάσουν τις επιχειρήσεις και τις παγκόσμιες αλυσίδες εφοδιασμού.
Η τεχνολογία έχει γίνει ένας από τους βασικούς χώρους όπου εκδηλώνεται ο γεωπολιτικός ανταγωνισμός. Σήμερα, η τεχνητή νοημοσύνη, οι ημιαγωγοί, η κυβερνοασφάλεια, η κυριαρχία επί των δεδομένων και οι κρίσιμες υποδομές βρίσκονται στο σημείο όπου συναντώνται η οικονομία, η εθνική ασφάλεια και η δημόσια πολιτική.
Αυτό που καθιστά το ζήτημα ιδιαίτερα σημαντικό είναι ο βαθμός διασύνδεσης της παγκόσμιας οικονομίας. Μια εταιρεία δεν χρειάζεται να δραστηριοποιείται άμεσα σε έναν γεωπολιτικά ευαίσθητο κλάδο για να επηρεαστεί.
Για παράδειγμα, μια εταιρεία λογισμικού που εξυπηρετεί την αυτοκινητοβιομηχανία μπορεί να μην έχει άμεση έκθεση σε ελέγχους εξαγωγών ή δασμούς. Ωστόσο, εάν οι αυτοκινητοβιομηχανίες επηρεαστούν από διαταραχές στην αλυσίδα εφοδιασμού ή από αλλαγές στη βιομηχανική πολιτική, οι επιπτώσεις αυτές μπορούν τελικά να επηρεάσουν τις τεχνολογικές δαπάνες και τις προοπτικές ανάπτυξης.
Όλο και περισσότερο, είναι αυτές οι επιπτώσεις δεύτερου και τρίτου βαθμού που πρέπει να κατανοήσουμε.
Η χρηματοοικονομική ανάλυση παραμένει θεμελιώδης. Σήμερα, όμως, πρέπει επίσης να λαμβάνουμε υπόψη τις ρυθμιστικές εγκρίσεις, τον έλεγχο των ξένων επενδύσεων, τις εξαρτήσεις από τις αλυσίδες εφοδιασμού, τις απαιτήσεις κυβερνοασφάλειας και το ευρύτερο περιβάλλον δημόσιας πολιτικής.
Αυτό που καθιστά το σημερινό περιβάλλον ιδιαίτερα ενδιαφέρον είναι ότι, παρά την αβεβαιότητα, τμήματα της αγοράς εξακολουθούν να αποδίδουν πολύ υψηλές αποτιμήσεις σε μακροπρόθεσμες τεχνολογικές τάσεις, ιδιαίτερα στην τεχνητή νοημοσύνη.
Πώς αλλάζει η τεχνητή νοημοσύνη τον τρόπο με τον οποίο εργάζονται οι επενδυτικοί τραπεζίτες;
Το investment banking παραμένει στην ουσία μια δραστηριότητα που βασίζεται στις σχέσεις. Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να βοηθήσει στην αποτελεσματικότερη ανάλυση πληροφοριών, όμως η δημιουργία εμπιστοσύνης, η κατανόηση του πλαισίου και η υποστήριξη των πελατών στην αντιμετώπιση σύνθετων καταστάσεων παραμένουν βαθιά ανθρώπινες ευθύνες.
Στην ομάδα μου, ήδη ενσωματώνουμε την τεχνητή νοημοσύνη σε μια σειρά από ροές εργασίας και διαδικασίες. Βοηθά στη βελτίωση της παραγωγικότητας σε δραστηριότητες όπως η έρευνα, η σύνθεση πληροφοριών, η χρηματοοικονομική μοντελοποίηση, η ανάλυση δεδομένων και η εξέταση εγγράφων.
Από πολλές απόψεις, το μεγαλύτερο όφελος δεν είναι απλώς η αποτελεσματικότητα, αλλά η δυνατότητα να αφιερώνουμε περισσότερο χρόνο βοηθώντας τους πελάτες να διαχειριστούν ολοένα και πιο σύνθετες στρατηγικές και χρηματοοικονομικές αποφάσεις.
Είναι σημαντικό να διαχωρίζουμε την ίδια την τεχνολογία από τον ενθουσιασμό της αγοράς γύρω από αυτήν. Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η τεχνητή νοημοσύνη αποτελεί μια πραγματικά μετασχηματιστική καινοτομία. Αυτό που την κάνει διαφορετική από προηγούμενα τεχνολογικά κύματα είναι ότι η βελτίωση των δυνατοτήτων της, η ταχύτητα υιοθέτησής της και το εύρος των πιθανών εφαρμογών της εξελίσσονται με πρωτοφανή ρυθμό.
Η τεχνητή νοημοσύνη δημιουργεί ευκαιρίες σε δύο επίπεδα: οι εταιρείες την ενσωματώνουν στα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους για να ενισχύσουν την ανάπτυξη, ενώ ταυτόχρονα τη χρησιμοποιούν εσωτερικά για να βελτιώσουν την παραγωγικότητα και την αποτελεσματικότητα.
Η πρόκληση για τους επενδυτές είναι ότι και οι δύο αυτές επιδράσεις βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη. Η αξιολόγηση των μελλοντικών ρυθμών ανάπτυξης γίνεται πιο σύνθετη, αλλά το ίδιο ισχύει και για την κατανόηση του πώς θα διαμορφωθούν τα βιώσιμα περιθώρια κέρδους όταν αποτυπωθούν πλήρως το κόστος των επενδύσεων στην τεχνητή νοημοσύνη και τα οφέλη από την αύξηση της αποδοτικότητας που αυτή προσφέρει.
Οι περίοδοι μετασχηματιστικής καινοτομίας τείνουν να προσελκύουν σημαντικά κεφάλαια και επενδυτικό ενθουσιασμό. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, η προσοχή μετατοπίζεται από τις δυνατότητες στην απόδειξη και οι αποτιμήσεις συνδέονται ολοένα περισσότερο με τα στοιχεία που δείχνουν υιοθέτηση, δημιουργία εσόδων και βιώσιμη οικονομική απόδοση.
Το ερώτημα δεν είναι εάν η τεχνητή νοημοσύνη θα δημιουργήσει αξία. Αναμφίβολα θα το κάνει. Το πραγματικό ερώτημα είναι ποιος θα αποκομίσει αυτή την αξία και πόσο ισχυρή και διατηρήσιμη θα αποδειχθεί τελικά αυτή η θέση.
Πόσο διαφορετικό πιστεύετε ότι θα είναι το technology investment banking σε πέντε χρόνια από σήμερα;
Το technology investment banking ήδη αλλάζει. Πολλές εργασίες που στο παρελθόν απαιτούσαν μεγάλο βαθμό χειροκίνητης εργασίας γίνονται πλέον πολύ πιο γρήγορα.
Αυτό δεν καθιστά τον ρόλο του τραπεζίτη λιγότερο σημαντικό. Τα θεμελιώδη στοιχεία του επαγγέλματος παραμένουν τα ίδια: η εμπιστοσύνη, η κρίση, η στρατηγική συμβουλευτική και οι μακροχρόνιες σχέσεις εξακολουθούν να βρίσκονται στον πυρήνα της δραστηριότητας.
Αυτό που αλλάζει είναι το επίπεδο των απαιτήσεων των πελατών.
Η πρόσβαση στην πληροφορία γίνεται ευκολότερη και πολλοί πελάτες γίνονται ολοένα πιο εξελιγμένοι στον τρόπο με τον οποίο αξιοποιούν τα δεδομένα και την τεχνολογία.
Οι εταιρείες private equity, για παράδειγμα, χρησιμοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη και προηγμένα εργαλεία ανάλυσης για να εντοπίζουν, να αναλύουν και να παρακολουθούν πιθανές επενδύσεις με επίπεδο sophistication που θα ήταν πολύ πιο δύσκολο να επιτευχθεί πριν από μερικά χρόνια.
Ως αποτέλεσμα, οι σύμβουλοι δεν μπορούν να βασίζονται απλώς στην παροχή πληροφοριών ή τυποποιημένων αναλύσεων. Πρέπει να προσφέρουμε διορατικότητα, αλλά και δημιουργικότητα: πρωτότυπες ιδέες, προσεκτικά μελετημένες στρατηγικές εναλλακτικές και οπτικές που οι πελάτες ενδεχομένως δεν είχαν εξετάσει οι ίδιοι.
Ποιοι τομείς της τεχνολογίας προσελκύουν σήμερα το μεγαλύτερο επενδυτικό ενδιαφέρον στην EMEA και ποιοι πιστεύετε ότι εξακολουθούν να είναι υποτιμημένοι;
Εξακολουθεί να υπάρχει σημαντικό κεφάλαιο που αναζητά επενδυτικές ευκαιρίες στον τεχνολογικό τομέα, τόσο από χρηματοοικονομικούς όσο και από στρατηγικούς επενδυτές. Οι επενδυτές εξακολουθούν να είναι ενθουσιώδεις για την τεχνολογία και την καινοτομία, αν και γίνονται ολοένα πιο επιλεκτικοί.
Σε γενικές γραμμές, πολλές από τις τάσεις που προσελκύουν το ενδιαφέρον στην EMEA είναι παρόμοιες με εκείνες που παρατηρούμε στις Ηνωμένες Πολιτείες, έστω και αν υπάρχουν ορισμένες περιφερειακές ιδιαιτερότητες.
Το έντονο ενδιαφέρον εκτείνεται σε ολόκληρο το οικοσύστημα της τεχνητής νοημοσύνης, από τους δημιουργούς θεμελιωδών μοντέλων, όπως η Mistral, μέχρι τις υποδομές που απαιτούνται για την υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης, συμπεριλαμβανομένων των ημιαγωγών, της υπολογιστικής ισχύος και των data centres, καθώς και των εφαρμογών που αναπτύσσονται πάνω σε αυτές τις τεχνολογίες.
Μία από τις σαφέστερες επενδυτικές τάσεις που αναδύονται από την τεχνητή νοημοσύνη είναι η αυξανόμενη σημασία των ψηφιακών υποδομών. Παράλληλα με τη ζήτηση για υπολογιστική ισχύ και συνδεσιμότητα, στην Ευρώπη δίνεται ολοένα μεγαλύτερη έμφαση στην κυριαρχία επί του cloud, στην κυριαρχία επί των δεδομένων και στον έλεγχο των κρίσιμων ψηφιακών υποδομών.
Η κυβερνοασφάλεια εξακολουθεί να προσελκύει σημαντικό επενδυτικό ενδιαφέρον, ενώ παρατηρούμε επίσης έντονο ενδιαφέρον για τεχνολογίες αιχμής, ιδιαίτερα την αμυντική τεχνολογία, τον αυτοματισμό, τη ρομποτική και τις εφαρμογές προηγμένης μηχανικής.
Οι τεχνολογίες που σχετίζονται με την άμυνα και την ασφάλεια έχουν καταστεί πολύ πιο σημαντικές επενδυτικές τάσεις τα τελευταία χρόνια, αντανακλώντας τις ευρύτερες αλλαγές στις γεωπολιτικές προτεραιότητες, τα κρατικά επενδυτικά προγράμματα και τις τάσεις στις δημόσιες δαπάνες.
Οι εξελίξεις στη ρομποτική, τα αυτόνομα συστήματα και αυτό που συχνά αποκαλείται «physical AI» δημιουργούν νέες ευκαιρίες στη μεταποίηση, τα logistics, τον βιομηχανικό αυτοματισμό και τις εφαρμογές στον τομέα της άμυνας.
Στον χώρο του λογισμικού, η εικόνα είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα. Εφαρμογές που έχουν σχεδιαστεί εξαρχής γύρω από την τεχνητή νοημοσύνη, όπως οι Pennylane, Legora και αρκετές νεότερες εταιρείες λογισμικού, προσελκύουν σημαντικό επενδυτικό ενδιαφέρον και, σε πολλές περιπτώσεις, επιτυγχάνουν πολύ υψηλές αποτιμήσεις.
Την ίδια στιγμή, μία από τις κεντρικές συζητήσεις στον χώρο του λογισμικού σήμερα αφορά την «αμυντικότητα» απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη, δηλαδή το κατά πόσο μια εταιρεία μπορεί να διατηρήσει το ανταγωνιστικό της πλεονέκτημα καθώς οι δυνατότητες της AI γίνονται ευρύτερα διαθέσιμες.
Οι επενδυτές επικεντρώνονται ολοένα περισσότερο στην κατανόηση του ποιες επιχειρήσεις ενισχύονται καθώς οι δυνατότητες της τεχνητής νοημοσύνης γίνονται ευρύτερα διαθέσιμες και ποιες καθίστανται πιο ευάλωτες.
Οι εταιρείες που εξακολουθούν να επιτυγχάνουν premium αποτιμήσεις τείνουν να είναι εκείνες που διαθέτουν διατηρήσιμα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα, είτε μέσω ιδιόκτητων δεδομένων, είτε μέσω βαθιάς ενσωμάτωσης στις ροές εργασίας, ισχυρών σχέσεων με τους πελάτες, network effects ή άλλων μορφών διαφοροποίησης που είναι δύσκολο να αντιγραφούν.
Η δεύτερη συζήτηση αφορά τη μακροπρόθεσμη οικονομική απόδοση: πώς η τεχνητή νοημοσύνη θα επηρεάσει τους μελλοντικούς ρυθμούς ανάπτυξης, τα μοντέλα τιμολόγησης, την τιμολογιακή ισχύ, τα περιθώρια κέρδους και την ικανότητα αξιοποίησης και δημιουργίας εσόδων από νέες δυνατότητες.
Ως αποτέλεσμα, οι επενδυτές αξιολογούν ολοένα περισσότερο τις εταιρείες λογισμικού ξεχωριστά, αντί να αντιμετωπίζουν τον κλάδο ως μία ενιαία κατηγορία.
Τμήματα της αγοράς εξακολουθούν να επικεντρώνονται στον κίνδυνο ανατροπής από την τεχνολογία, ενώ υποτιμούν την ανθεκτικότητα ορισμένων κατηγοριών λογισμικού κρίσιμης σημασίας, ιδιαίτερα εκείνων που είναι ενσωματωμένες σε κρίσιμες ροές εργασίας, όπως η λογιστική, η φορολογία, η μισθοδοσία και το εξειδικευμένο λογισμικό για συγκεκριμένους κλάδους.
Η Κύπρος προσπαθεί τα τελευταία χρόνια να τοποθετηθεί ως ένα αναπτυσσόμενο τεχνολογικό και startup hub. Πιστεύετε ότι οι διεθνείς επενδυτές έχουν πραγματικά στραμμένη την προσοχή τους στην Κύπρο ή η χώρα εξακολουθεί να αντιμετωπίζει πρόβλημα προβολής;
Οι διεθνείς επενδυτές σίγουρα δίνουν σήμερα περισσότερη προσοχή στην Κύπρο. Έχουμε αναπτύξει ένα πολύ ισχυρότερο τεχνολογικό οικοσύστημα, έχουμε προσελκύσει διεθνές ταλέντο και επιχειρήσεις και έχουμε καθιερωθεί ως ένας αξιόπιστος προορισμός για εταιρείες που επιδιώκουν να δημιουργήσουν και να αναπτύξουν τις δραστηριότητές τους.
Η πρόκληση αφορά περισσότερο την προβολή. Το διεθνές κεφάλαιο συχνά ακολουθεί την κλίμακα και την εξοικείωση. Οι επενδυτές τείνουν να αφιερώνουν τον περισσότερο χρόνο τους σε οικοσυστήματα που έχουν ήδη δημιουργήσει πολλαπλές διεθνώς αναγνωρισμένες επιτυχίες.
Η Κύπρος βρίσκεται ακόμη σε πιο πρώιμο στάδιο αυτής της διαδρομής.
Αυτό που μερικές φορές παραβλέπεται είναι ότι ήδη δραστηριοποιούνται από την Κύπρο αρκετές τεχνολογικές εταιρείες που έχουν επιτύχει σημαντική διεθνή κλίμακα σε τομείς όπως το fintech, η ψηφιακή υγεία και το gaming.
Σε πολλές περιπτώσεις, οι εταιρείες αυτές απλώς δεν είναι τόσο γνωστές διεθνώς όσο θα δικαιολογούσε το μέγεθος των δραστηριοτήτων τους.
Το επόμενο βήμα είναι να διασφαλίσουμε ότι περισσότερες από τις επιτυχίες μας θα αποκτήσουν διεθνή προβολή και ότι η Κύπρος θα γίνει γνωστή ως ένας τόπος όπου μπορούν να δημιουργηθούν και να αναπτυχθούν τεχνολογικές εταιρείες με παγκόσμια ανταγωνιστικότητα.
Αν συμβουλεύατε την Κύπρο να κάνει μία τολμηρή κίνηση για να προσελκύσει περισσότερες παγκόσμιες τεχνολογικές επενδύσεις την επόμενη δεκαετία, ποια θα ήταν αυτή;
Θα ήταν να τοποθετήσει την Κύπρο γύρω από έναν μικρό αριθμό τεχνολογικών τομέων στους οποίους διαθέτουμε πραγματικά διαρθρωτικά πλεονεκτήματα και μπορούμε να οικοδομήσουμε διεθνή αναγνώριση με την πάροδο του χρόνου.
Το fintech και οι υποδομές πληρωμών θα ήταν ένα προφανές παράδειγμα, δεδομένου τόσο του ανεπτυγμένου οικοσυστήματος χρηματοοικονομικών υπηρεσιών της χώρας όσο και του αυξανόμενου αριθμού τεχνολογικών εταιρειών του κλάδου που αναπτύσσονται με επιτυχία από την Κύπρο.
Η ναυτιλιακή τεχνολογία είναι ένας ακόμη τομέας. Θα συμπεριλάμβανα επίσης τις επιχειρηματικές υπηρεσίες που αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη, οι οποίες μπορούν να αναπτυχθούν φυσικά πάνω στην παράδοση της χώρας στις διεθνείς υπηρεσίες, την εμπιστοσύνη, την εταιρική διοίκηση και τη διαχείριση κεφαλαίων.
Τέλος, πιστεύω ότι υπάρχει μια σημαντική ευκαιρία για πιο συστηματική αξιοποίηση της κυπριακής διασποράς: ενός εξαιρετικού παγκόσμιου δικτύου επαγγελματιών, επιχειρηματιών, ακαδημαϊκών και επενδυτών, πολλοί από τους οποίους κατέχουν επιδραστικές θέσεις σε κορυφαίους οργανισμούς σε ολόκληρο τον κόσμο.
Η αποτελεσματικότερη αξιοποίηση αυτού του δικτύου θα μπορούσε να εξελιχθεί σε ένα από τα ισχυρότερα ανταγωνιστικά πλεονεκτήματα της Κύπρου κατά την επόμενη δεκαετία.
*Από το περιοδικό GOLD, τεύχος Σεπτεμβρίου 2026.
