Η δημογραφία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που θα καθορίσουν την οικονομική και κοινωνική πορεία της Ευρώπης τις επόμενες δεκαετίες. Η γήρανση του πληθυσμού επηρεάζει το διαθέσιμο εργατικό δυναμικό, την παραγωγικότητα, τη βιωσιμότητα των συνταξιοδοτικών συστημάτων και τις δυνατότητες ανάπτυξης. Ωστόσο, η δημογραφική μεταβολή δεν οδηγεί αναπόφευκτα σε οικονομική παρακμή, καθώς η τεχνολογία, η αύξηση της παραγωγικότητας και οι κατάλληλες πολιτικές μπορούν να δημιουργήσουν νέες προοπτικές.
Τις οικονομικές επιπτώσεις της γήρανσης του πληθυσμού και τις πολιτικές που μπορούν να στηρίξουν τη μελλοντική ευημερία της Ευρώπης ανέλυσε ο Πάνος Τσακλόγλου, καθηγητής στο Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθηνών και μέλος του Νομισματικού Συμβουλίου της Τράπεζας της Ελλάδος, στο 17th Limassol Economic Forum. Στην ομιλία του με τίτλο «Europe’s Demographic Time Bomb: Growth, Labour Markets, Pensions and the Economics of an Ageing Continent», ο κ. Τσακλόγλου εξέτασε τις επιπτώσεις των δημογραφικών αλλαγών στην οικονομική ανάπτυξη, στην αγορά εργασίας και στα συνταξιοδοτικά συστήματα.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο κ. Τσακλόγλου, η Κύπρος καταγράφει ένα ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό μεταναστευτικού πληθυσμού, καθώς το 27,6% των κατοίκων της έχει γεννηθεί στο εξωτερικό, με το 18,4% του συνολικού πληθυσμού να προέρχεται από χώρες εκτός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατά την εκτίμηση του καθηγητή, η αποτελεσματική διαχείριση της μετανάστευσης μέσω της ευθυγράμμισης των δεξιοτήτων με τη ζήτηση της αγοράς και της κοινωνικής ενσωμάτωσης αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για την Κύπρο, ώστε να αντισταθμίσει τις πιέσεις στην αγορά εργασίας.
Παράλληλα, ο κ. Τσακλόγλου υπογράμμισε ότι η Κύπρος έχει σημειώσει αξιοσημείωτη πρόοδο στη συμμετοχή των γυναικών στην αγορά εργασίας, η οποία αυξήθηκε από το 73,4% το 2010 στο 80,2% το 2025, ξεπερνώντας τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, ενώ σταθερά υψηλή παραμένει και η απασχόληση στις ηλικίες 55-64 ετών.
Όπως υποστηρίζει ο κ. Τσακλόγλου, η γενικότερη ευρωπαϊκή εικόνα χαρακτηρίζεται από τη δραματική υποχώρηση της γονιμότητας στην ΕΕ-27, η οποία από 2,57 παιδιά ανά γυναίκα το 1960 υποχώρησε στο 1,34 το 2024, την ίδια στιγμή που το προσδόκιμο ζωής αυξήθηκε από τα 69,1 στα 81,6 έτη. Κατά την άποψη του ομιλητή, αυτό το «διπλό δημογραφικό σοκ» οδηγεί σε έναν συρρικνούμενο πληθυσμό εργασιακής ηλικίας και σε ραγδαία αύξηση των ατόμων άνω των 65 ετών, γεγονός που περιορίζει την ανάπτυξη, εντείνει τις ελλείψεις εργατικού δυναμικού και ασκεί τεράστια δημοσιονομική πίεση στα συστήματα υγείας και συντάξεων. Όπως δείχνουν οι προβλέψεις που παρέθεσε για την Ευρωζώνη, οι δημογραφικές μεταβολές αναμένεται να επιβαρύνουν τις συνταξιοδοτικές δαπάνες κατά 6,2 ποσοστιαίες μονάδες του ΑΕΠ έως το 2070, πίεση που μπορεί να μετριαστεί μόνο μέσω της παράτασης του εργασιακού βίου και της υψηλότερης απασχόλησης.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις του κ. Τσακλόγλου, η γήρανση του πληθυσμού δεν σημαίνει απαραίτητα οικονομική παρακμή αν υπάρξει έγκαιρη πολιτική δράση. Όπως υποστηρίζει ο ίδιος, η υιοθέτηση της τεχνητής νοημοσύνης έχει τη δυνατότητα να βελτιώσει θεαματικά την παραγωγικότητα, ιδιαίτερα στις γνωστικές εργασίες, επιτρέποντας στις επιχειρήσεις να παράγουν περισσότερα με λιγότερο εργατικό δυναμικό.
Ο καθηγητής εκτιμά ότι η επένδυση στη δια βίου μάθηση, η πρόληψη στην υγεία, η εξασφάλιση προσβάσιμων δομών φροντίδας για παιδιά και ηλικιωμένους, καθώς και η αναδιοργάνωση της εργασίας μπορούν να απελευθερώσουν το πλήρες παραγωγικό δυναμικό της Ευρώπης, διασφαλίζοντας τη μακροπρόθεσμη ευημερία και την κοινωνική προστασία.
