Σε νέα φάση οικονομικής αβεβαιότητας εισέρχονται τα βρετανικά νοικοκυριά, καθώς η καταναλωτική εμπιστοσύνη καταγράφει τη μεγαλύτερη πτώση από το δημοψήφισμα για το Brexit το 2016, εξαιρουμένης της περιόδου της πανδημίας. Η ακρίβεια, η εκτίναξη των τιμών των καυσίμων και οι φόβοι για νέες αυξήσεις στους λογαριασμούς ενέργειας περιορίζουν τις καταναλωτικές δαπάνες, δημιουργώντας πρόσθετες προκλήσεις για τη βρετανική οικονομία.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία που δημοσιοποιήθηκαν την Παρασκευή, οι λιανικές πωλήσεις μειώθηκαν κατά 0,4% τον Σεπτέμβριο σε μηνιαία βάση, ξεπερνώντας τις εκτιμήσεις των οικονομολόγων για την έκταση της υποχώρησης.
Οι καταναλωτές περιόρισαν τις αγορές ενδυμάτων, εν μέρει λόγω των υψηλότερων για την εποχή θερμοκρασιών, ενώ κάμψη σημειώθηκε και στις πωλήσεις τροφίμων, καθώς και σε κατηγορίες προϊόντων μεγαλύτερης αξίας, όπως τα είδη εξοπλισμού και οι εργασίες για το σπίτι.
Η εικόνα επιβεβαιώνει ότι οι Βρετανοί είχαν ήδη αρχίσει να περιορίζουν τις δαπάνες τους προτού γίνει πλήρως αισθητή η επιβάρυνση από την ενεργειακή κρίση που συνδέεται με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή.
Κατάρρευση της εμπιστοσύνης στα επίπεδα του Brexit
Ακόμη πιο ανησυχητικά είναι τα στοιχεία της εταιρείας ερευνών GfK, η οποία ανακοίνωσε ότι ο δείκτης καταναλωτικής εμπιστοσύνης υποχώρησε στις -24 μονάδες τον Οκτώβριο, σημειώνοντας πτώση 11 μονάδων σε σύγκριση με τον Σεπτέμβριο.
Πρόκειται για τη μεγαλύτερη μηνιαία επιδείνωση από το 2016, όταν οι Βρετανοί ψήφισαν οριακά υπέρ της αποχώρησης από την Ευρωπαϊκή Ένωση, εάν εξαιρεθεί η περίοδος της πανδημίας.
Η πτώση εξανέμισε ολόκληρη τη βελτίωση της καταναλωτικής ψυχολογίας που είχε καταγραφεί στη διάρκεια του καλοκαιριού, μετά την ανάληψη της πρωθυπουργίας από τον Άντι Μπέρναμ (Andy Burnham) και την ταχεία ανακοίνωση μέτρων στήριξης για τα νοικοκυριά που αντιμετωπίζουν αυξημένους λογαριασμούς.
«Η ταχύτητα αυτής της επιδείνωσης είναι ανησυχητική», δήλωσε ο Νιλ Μπέλαμι, διευθυντής καταναλωτικών ερευνών της GfK.
Όπως επισήμανε, οι καταναλωτές βρίσκονται πλέον αντιμέτωποι με αδιάκοπες πιέσεις στο κόστος διαβίωσης, σε ένα διεθνές περιβάλλον όπου οι περιφερειακές συγκρούσεις παραμένουν ανεπίλυτες.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από την 1η έως τις 14 Οκτωβρίου, χρονικό διάστημα κατά το οποίο οι συνέπειες του πολέμου με το Ιράν άρχισαν να γίνονται ολοένα πιο αισθητές στους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Ντίζελ πάνω από 2 λίρες και φόβοι για αυξήσεις 25% στην ενέργεια
Το μεγαλύτερο μέρος της πίεσης προέρχεται από την απότομη αύξηση των καθημερινών εξόδων.
Η τιμή του ντίζελ στη Βρετανία ξεπέρασε για πρώτη φορά τις 2 λίρες ανά λίτρο, ποσό που αντιστοιχεί περίπου σε 2,7 δολάρια, επιβαρύνοντας τόσο τους οδηγούς όσο και τις επιχειρήσεις που εξαρτώνται από τις μεταφορές.
Την ίδια στιγμή, τα νοικοκυριά προετοιμάζονται για το ενδεχόμενο αύξησης των λογαριασμών ενέργειας κατά 25% τον Ιανουάριο, γεγονός που ενισχύει την αβεβαιότητα ενόψει του χειμώνα.
Πρόσθετη επιβάρυνση προκαλεί και η άνοδος του κόστους δανεισμού, καθώς βασικά επιτόκια στεγαστικών δανείων πλησιάζουν το 6%.
Η εικόνα γίνεται ακόμη πιο δύσκολη από τις ενδείξεις ότι η Τράπεζα της Αγγλίας θα μπορούσε να αυξήσει τα επιτόκια ήδη από τον Νοέμβριο, πραγματοποιώντας την πρώτη αύξηση εδώ και περισσότερα από τρία χρόνια.
Η προοπτική ακριβότερων στεγαστικών δανείων και υψηλότερων ενεργειακών λογαριασμών δημιουργεί ένα περιβάλλον στο οποίο οι καταναλωτές εμφανίζονται ολοένα λιγότερο πρόθυμοι να πραγματοποιήσουν αγορές πέρα από τις απολύτως απαραίτητες.
Οι καταναλωτές πατούν φρένο στις μεγάλες αγορές
Η έρευνα της GfK δείχνει ότι όλοι οι επιμέρους δείκτες καταναλωτικής εμπιστοσύνης επιδεινώθηκαν τον Οκτώβριο, γεγονός που αναδεικνύει τη γενικευμένη φύση της ανησυχίας.
Ιδιαίτερα μεγάλη ήταν η υποχώρηση της πρόθεσης για σημαντικές αγορές, όπως προϊόντα υψηλότερης αξίας, εξέλιξη που προκαλεί προβληματισμό στον κλάδο του λιανεμπορίου ενόψει της κρίσιμης εορταστικής περιόδου.
Παράλληλα, ενισχύθηκε η διάθεση των νοικοκυριών για αποταμίευση, παρότι ο συγκεκριμένος δείκτης δεν περιλαμβάνεται στον συνολικό υπολογισμό της καταναλωτικής εμπιστοσύνης.
Η μεταβολή αυτή υποδηλώνει ότι οι Βρετανοί προτιμούν να διατηρούν μεγαλύτερα οικονομικά αποθέματα, περιορίζοντας τις δαπάνες τους απέναντι στο ενδεχόμενο περαιτέρω επιδείνωσης των οικονομικών συνθηκών.
Η τάση αποτελεί αρνητικό μήνυμα για τους εμπόρους, οι οποίοι στηρίζονται σημαντικά στις καταναλωτικές αγορές των τελευταίων μηνών του έτους.
Ακόμη και τα υψηλά εισοδήματα περιορίζουν τις δαπάνες
Ένα από τα πιο αξιοσημείωτα ευρήματα της έρευνας είναι ότι η επιδείνωση της ψυχολογίας δεν περιορίζεται στα χαμηλότερα εισοδηματικά στρώματα.
Η εμπιστοσύνη υποχώρησε σε όλες τις εισοδηματικές κατηγορίες, με τη μεγαλύτερη πτώση να καταγράφεται στους καταναλωτές υψηλών εισοδημάτων.
Συγκεκριμένα, στην κατηγορία αυτή ο δείκτης μειώθηκε κατά 20 μονάδες, στις -7 μονάδες τον Οκτώβριο.
Η συγκεκριμένη εξέλιξη έχει ιδιαίτερη σημασία, καθώς τα υψηλότερα εισοδηματικά στρώματα αποτελούσαν μέχρι πρότινος τη μοναδική ομάδα που συνέχιζε να δαπανά σημαντικά ποσά πέρα από την κάλυψη βασικών αναγκών.
Η απότομη μεταβολή της στάσης τους ενδέχεται να περιορίσει ακόμη περισσότερο την κατανάλωση, αυξάνοντας την πίεση σε επιχειρήσεις που εξαρτώνται από τις προαιρετικές δαπάνες των νοικοκυριών.
Σύμφωνα με προγενέστερη έρευνα του British Retail Consortium, οι καταναλωτές αναμένουν ότι οι συνθήκες στη βρετανική οικονομία θα επιδεινωθούν κατά το επόμενο τρίμηνο.
Η κυβέρνηση Μπέρναμ μπροστά στη δοκιμασία του προϋπολογισμού
Τα στοιχεία δημιουργούν πρόσθετη πίεση στην κυβέρνηση του Άντι Μπέρναμ, η οποία είχε καταφέρει στη διάρκεια του καλοκαιριού να ενισχύσει την καταναλωτική ψυχολογία μέσω παρεμβάσεων για την αντιμετώπιση της ακρίβειας.
Ο υπουργός Οικονομικών, Τζον Χίλι, αναμένεται να ανακοινώσει νέα μέτρα κατά την παρουσίαση του προϋπολογισμού στις 28 Οκτωβρίου.
Ενόψει της ανακοίνωσης, ο Χίλι έχει επιχειρήσει να περιορίσει τη δημόσια συζήτηση για ενδεχόμενες φορολογικές αυξήσεις, φοβούμενος ότι η σχετική αβεβαιότητα μπορεί να προκαλέσει περαιτέρω συρρίκνωση της κατανάλωσης.
Μιλώντας στο Bloomberg TV, υποστήριξε ότι οι εικασίες γύρω από τις φορολογικές αποφάσεις στο παρελθόν έχουν προκαλέσει πραγματική ζημιά στην οικονομία.
Η προσπάθεια της κυβέρνησης είναι να διατηρήσει την εμπιστοσύνη των νοικοκυριών, αποφεύγοντας κινήσεις που θα μπορούσαν να εντείνουν τη συγκράτηση των δαπανών.
Ωστόσο, η νέα επιδείνωση δημιουργεί ερωτήματα σχετικά με το πόσο αποτελεσματικές μπορούν να αποδειχθούν οι κυβερνητικές παρεμβάσεις σε ένα περιβάλλον υψηλών ενεργειακών τιμών και αυξημένου κόστους δανεισμού.
Η οικονομία αντέχει, αλλά οι καταναλωτές εξαντλούνται
Η απότομη πτώση της καταναλωτικής εμπιστοσύνης έρχεται σε αντίθεση με ορισμένες ενδείξεις ανθεκτικότητας που εξακολουθεί να εμφανίζει η ευρύτερη βρετανική οικονομία.
Η διαφοροποίηση αυτή υποδηλώνει ότι οι επιχειρήσεις ενδέχεται να αποτελούν πλέον τον βασικό παράγοντα στήριξης της οικονομικής δραστηριότητας, την ώρα που η κατανάλωση χάνει τη δυναμική της.
Για μια κυβέρνηση που έχει θέσει ως κεντρική προτεραιότητα την οικονομική ανάπτυξη, η συγκεκριμένη εξέλιξη αποτελεί ιδιαίτερα ανησυχητικό μήνυμα.
Ο Νιλ Μπέλαμι της GfK επισημαίνει ότι δεν υπάρχει ένα μεμονωμένο οικονομικό γεγονός που να εξηγεί πλήρως την πτώση.
Αντίθετα, η επιδείνωση διαπιστώνεται σε ολόκληρο το φάσμα των εισοδηματικών, ηλικιακών και δημογραφικών ομάδων, γεγονός που καταδεικνύει το εύρος της απαισιοδοξίας.
Όπως τονίζει, τα ευρήματα είναι επιζήμια για την προσπάθεια της κυβέρνησης να ενισχύσει την ανάπτυξη, ακριβώς επειδή η ανησυχία των πολιτών είναι τόσο γενικευμένη.
Η Βρετανία βρίσκεται έτσι αντιμέτωπη με μια δύσκολη οικονομική εξίσωση: οι αυξημένες τιμές ενέργειας και καυσίμων ενισχύουν τον πληθωρισμό, η πιθανότητα υψηλότερων επιτοκίων επιβαρύνει τους δανειολήπτες και η καταναλωτική απαισιοδοξία απειλεί να περιορίσει ακόμη περισσότερο τη ζήτηση.
Με τον χειμώνα να πλησιάζει και τον νέο προϋπολογισμό να αναμένεται την επόμενη εβδομάδα, η κυβέρνηση καλείται να ανακόψει την επιδείνωση της ψυχολογίας, προτού αυτή μετατραπεί σε βαθύτερη επιβράδυνση της οικονομικής δραστηριότητας.
