*Ανταπόκριση Βρυξέλλες
Πώς μπορεί η Ευρώπη να χρηματοδοτήσει τις νέες στρατηγικές της ανάγκες, διατηρώντας παράλληλα την ανάπτυξη των περιφερειών της; Το ερώτημα βρίσκεται στην κορυφή της ατζέντας για το μέλλον της πολιτικής συνοχής, καθώς η Ευρωπαϊκή Ένωση αναζητά μεγαλύτερη ευελιξία στη χρήση των κονδυλίων και πιο άμεση ανταπόκριση στις μεταβαλλόμενες οικονομικές και κοινωνικές συνθήκες.
Κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο κτίριο Berlaymont, στις Βρυξέλλες, στο πλαίσιο της 24ης Ευρωπαϊκής Εβδομάδας Περιφερειών και Πόλεων, ο Raffaele Fitto, εκτελεστικός αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη Συνοχή και τις Μεταρρυθμίσεις, παρουσίασε την κατεύθυνση των αλλαγών. Το μοντέλο που προωθεί η Επιτροπή δίνει στα κράτη μέλη τη δυνατότητα να ανακατευθύνουν εθελοντικά πόρους προς νέες προτεραιότητες, όπως η προσιτή στέγαση, η ανταγωνιστικότητα και η άμυνα, η ενεργειακή μετάβαση και η ανθεκτικότητα των υδάτων.
- Διαβάστε επίσης: Matjaz Dragar: Η τοπική καινοτομία αποτελεί το ισχυρότερο όπλο για την περιφερειακή συνοχή
Το μήνυμα συνδέεται με μια ευρύτερη προσπάθεια εκσυγχρονισμού της πολιτικής συνοχής: οι ευρωπαϊκοί πόροι να μπορούν να ανταποκρίνονται πιο γρήγορα στις ανάγκες που προκύπτουν, ενώ οι διαδικασίες χρηματοδότησης να γίνονται πιο απλές και λειτουργικές. Η πρόκληση είναι να επιτευχθεί αυτή η προσαρμογή με τρόπο που να διατηρεί τον αναπτυξιακό ρόλο της πολιτικής συνοχής για τις περιφέρειες.
€34,6 δισ. αλλάζουν κατεύθυνση
Το μέγεθος της αναθεώρησης αποτυπώνεται στα επίσημα στοιχεία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στις 25 Μαρτίου 2026, η Επιτροπή ανακοίνωσε ότι τα κράτη μέλη είχαν αναπρογραμματίσει συνολικά €34,6 δισ. από κονδύλια της πολιτικής συνοχής για την περίοδο 2021–2027, ώστε να στηρίξουν τις νέες στρατηγικές προτεραιότητες της Ένωσης. Στις κατευθύνσεις αυτές περιλαμβάνονται η ενίσχυση της αμυντικής ετοιμότητας, η προσιτή και βιώσιμη στέγαση, η ανθεκτικότητα των υδάτων και η ενεργειακή διασύνδεση.
Το ποσό αυτό καταδεικνύει την έκταση της ανακατανομής των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων. Παράλληλα, χρειάζεται να διακρίνεται από τα περίπου €35 δισ. που, σύμφωνα με την τοποθέτηση του Fitto όπως αποτυπώνεται στο αρχικό υλικό, ζήτησαν οι τοπικές αρχές να μεταφερθούν προς νέες ανάγκες. Τα δύο ποσά αφορούν διαφορετικά στοιχεία της διαδικασίας και η διάκρισή τους είναι σημαντική για την ακριβή αποτύπωση των εξελίξεων.
Η ανακατεύθυνση πόρων προς νέες προτεραιότητες δείχνει ότι η πολιτική συνοχής αποκτά πιο άμεση σύνδεση με τις ευρύτερες οικονομικές και γεωπολιτικές επιδιώξεις της ΕΕ. Ταυτόχρονα, ανοίγει μια ουσιαστική συζήτηση για το πώς διατηρείται η ισορροπία μεταξύ των νέων αναγκών και των μακροπρόθεσμων επενδύσεων που υποστηρίζουν την ανάπτυξη των περιφερειών.
Η ευελιξία ως εργαλείο, η απλοποίηση ως προϋπόθεση
Ο Fitto υποστήριξε ότι οι εμπειρίες των προηγούμενων χρηματοδοτικών κύκλων προσφέρουν σημαντικά διδάγματα για τον τρόπο σχεδιασμού και εφαρμογής των ευρωπαϊκών προγραμμάτων. Η μεγαλύτερη ευελιξία και η απλοποίηση των διαδικασιών αποτελούν βασικές κατευθύνσεις της αναθεώρησης, καθώς κάθε περιοχή αντιμετωπίζει διαφορετικές προκλήσεις και χρειάζεται προσαρμοσμένες λύσεις.
Η λογική είναι πρακτική: όταν αλλάζουν οι ανάγκες μιας περιφέρειας, οι διαδικασίες χρηματοδότησης χρειάζεται να επιτρέπουν την προσαρμογή των επενδύσεων σε εύλογο χρόνο. Η ενεργειακή ασφάλεια, η πρόσβαση σε κατοικία και η διαχείριση των υδάτινων πόρων αποκτούν διαφορετική βαρύτητα ανάλογα με τη γεωγραφία, την οικονομική δομή και τις υποδομές κάθε περιοχής.
Ωστόσο, η απλοποίηση από μόνη της αποτελεί μόνο ένα μέρος της εξίσωσης. Η αποτελεσματικότητα μιας ευρωπαϊκής επένδυσης εξαρτάται επίσης από την ποιότητα του σχεδιασμού, την ικανότητα υλοποίησης των έργων και τη διαφάνεια στη χρήση των κονδυλίων. Η ταχύτερη απορρόφηση πόρων αποκτά ουσιαστική σημασία όταν συνοδεύεται από αποτελέσματα που μπορούν να αξιολογηθούν στην πράξη.
Το δικαίωμα να παραμένεις στον τόπο σου
Ιδιαίτερη σημασία έχει η προσέγγιση της Επιτροπής για τις παραμεθόριες, τις νησιωτικές και τις απομακρυσμένες περιοχές. Ο Fitto παρουσίασε την ανάγκη διαμόρφωσης πολιτικών που θα επιτρέπουν στους πολίτες να διατηρούν ουσιαστικούς δεσμούς με τον τόπο τους και να έχουν πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες και επαγγελματικές ευκαιρίες.
Στο αρχικό υλικό της συνέντευξης, ο Ευρωπαίος αξιωματούχος περιγράφει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν πολλές μικρές κοινότητες: περιορισμένη λειτουργία τραπεζικών και ταχυδρομικών υπηρεσιών, μεγάλη απόσταση από τις υγειονομικές δομές και έλλειψη επαγγελματικών προοπτικών για τους νέους. Το μήνυμα που διατύπωσε ήταν ότι η παραμονή στον τόπο καταγωγής πρέπει να αποτελεί πραγματική επιλογή για κάθε Ευρωπαίο πολίτη, αντί να καθορίζεται από την απουσία βασικών υποδομών ή ευκαιριών.
Η διάσταση αυτή συνδέει την πολιτική συνοχής με την καθημερινή ζωή. Η ανάπτυξη μιας περιοχής αφορά τόσο την οικονομική δραστηριότητα όσο και τη δυνατότητα των κατοίκων να έχουν πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, εκπαίδευση, μεταφορές, αξιόπιστη συνδεσιμότητα και αξιοπρεπή εργασία.
Η πρόσβαση σε αυτές τις υπηρεσίες αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία για τις νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές, όπου οι γεωγραφικές αποστάσεις και το κόστος των υποδομών μπορούν να επιβαρύνουν την καθημερινότητα. Για τέτοιες κοινότητες, η ευρωπαϊκή χρηματοδότηση μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της οικονομικής δραστηριότητας και στη δημιουργία συνθηκών που επιτρέπουν στους νεότερους κατοίκους να σχεδιάσουν το μέλλον τους στην περιοχή τους.
Η ανταγωνιστικότητα χρειάζεται ισχυρές περιφέρειες
Ο Fitto συνέδεσε την πολιτική συνοχής με την ανταγωνιστικότητα της Ευρώπης, επισημαίνοντας τη σημασία των υποδομών, της καινοτομίας και της οικονομικής ανάπτυξης σε ολόκληρη την Ένωση. Η προσέγγιση αυτή αντανακλά τη θέση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ότι η περιφερειακή πολιτική μπορεί να συμβάλει στην αντιμετώπιση νέων στρατηγικών προκλήσεων, παράλληλα με τον παραδοσιακό της στόχο για τη μείωση των οικονομικών και κοινωνικών ανισοτήτων.
Τα επίσημα περιφερειακά στοιχεία δείχνουν γιατί αυτή η σύνδεση έχει σημασία. Σύμφωνα με τη Eurostat, το πραγματικό ΑΕΠ αυξήθηκε το 2024 σε 169 περιφέρειες της ΕΕ, ενώ 64 περιφέρειες κατέγραψαν μείωση σε σύγκριση με το 2023. Η εικόνα υπογραμμίζει τις διαφορετικές αναπτυξιακές τροχιές στο εσωτερικό της ευρωπαϊκής οικονομίας.
Για τις λιγότερο ανεπτυγμένες περιοχές, οι επενδύσεις σε συνδεσιμότητα, παραγωγικές υποδομές, δεξιότητες και καινοτομία μπορούν να δημιουργήσουν τις προϋποθέσεις για μεγαλύτερη οικονομική δραστηριότητα. Για τις πιο απομακρυσμένες κοινότητες, η βελτίωση της πρόσβασης σε υπηρεσίες και δίκτυα μπορεί να επηρεάσει άμεσα την ποιότητα ζωής και τις δυνατότητες απασχόλησης.
Η ανακατεύθυνση των ευρωπαϊκών κονδυλίων, επομένως, χρειάζεται να αξιολογείται με βάση τόσο τις νέες στρατηγικές προτεραιότητες όσο και την επίδρασή της στην ανάπτυξη των περιοχών. Η άμυνα, η ενέργεια και η στέγαση αποτελούν σημαντικές ανάγκες, αλλά η μακροπρόθεσμη επιτυχία εξαρτάται και από τη διατήρηση των επενδύσεων που ενισχύουν την παραγωγική βάση και τη συνοχή.
Μια νέα ισορροπία για την πολιτική συνοχής
Η προσέγγιση που παρουσίασε ο Raffaele Fitto αποτυπώνει την προσπάθεια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής να προσαρμόσει την πολιτική συνοχής σε ένα περιβάλλον αυξημένων οικονομικών και γεωπολιτικών απαιτήσεων. Η μεγαλύτερη ευελιξία, η απλοποίηση των διαδικασιών και η δυνατότητα ανακατεύθυνσης χρηματοδοτήσεων αποτελούν βασικά εργαλεία αυτής της προσπάθειας.
Το κρίσιμο ερώτημα αφορά την ισορροπία που θα διαμορφωθεί στην πράξη. Η προσαρμογή στις νέες ανάγκες μπορεί να ενισχύσει την αποτελεσματικότητα των ευρωπαϊκών επενδύσεων, ενώ η διατήρηση μιας μακροπρόθεσμης αναπτυξιακής στρατηγικής παραμένει απαραίτητη για τις περιοχές που χρειάζονται σταθερή στήριξη.
Η πολιτική συνοχής έχει αξία όταν οι ευρωπαϊκές προτεραιότητες μεταφράζονται σε πραγματικές ευκαιρίες για τις τοπικές κοινωνίες. Η επιτυχία της νέας προσέγγισης θα κριθεί από την ικανότητά της να συνδυάσει την ταχύτητα των αποφάσεων με την ποιότητα των έργων, τη δημοσιονομική ευελιξία με τη διαφάνεια και την ανταγωνιστικότητα με τη διατήρηση ζωντανών περιφερειών.
Η συζήτηση αυτή συνδέεται άμεσα με το έργο EUtopia, το οποίο επιδιώκει να αναδείξει με απλό και κατανοητό τρόπο πώς η Πολιτική Συνοχής επηρεάζει την καθημερινότητα των πολιτών και δημιουργεί συνθήκες για πιο ανθεκτικές και βιώσιμες τοπικές κοινωνίες. Ιδιαίτερη σημασία έχει η έννοια του «Right to Stay», δηλαδή η δυνατότητα των ανθρώπων να παραμένουν και να δημιουργούν στον τόπο τους έχοντας πρόσβαση σε βασικές υπηρεσίες, υποδομές, απασχόληση και ευκαιρίες ανάπτυξης, μια διάσταση που βρίσκεται στον πυρήνα και των δράσεων του EUtopia.
Η ισχυρή Ευρώπη χρειάζεται οικονομικές δυνατότητες, σύγχρονες υποδομές και στρατηγική συνέπεια. Χρειάζεται, εξίσου, πόλεις, νησιά, παραμεθόριες περιοχές και μικρότερες κοινότητες που μπορούν να συμμετέχουν ενεργά στην ανάπτυξή της. Εκεί θα φανεί αν η αναθεώρηση της πολιτικής συνοχής θα αποτελέσει μια ουσιαστική μεταρρύθμιση με διαρκή αποτελέσματα.
Το έργο EUtopia εκπροσωπήθηκε στην Ευρωπαϊκή Εβδομάδα Περιφερειών και Πόλεων 2026 στις Βρυξέλλες, παρακολουθώντας συζητήσεις και παρουσιάσεις γύρω από το μέλλον της Πολιτικής Συνοχής, τις νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες και τη δημιουργία συνθηκών που επιτρέπουν στις τοπικές κοινωνίες να παραμένουν βιώσιμες και ανταγωνιστικές. Η συμμετοχή αποτέλεσε ευκαιρία για ανταλλαγή γνώσης και καλών πρακτικών που μπορούν να αξιοποιηθούν στο πλαίσιο των δράσεων του έργου. Το EUtopia υλοποιείται από την IMH, το CARDET και τον Οργανισμό Νεολαίας Κύπρου (ΟΝΕΚ).
Το έργο EUtopia συγχρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση. Οι απόψεις και οι γνώμες που διατυπώνονται εκφράζουν αποκλειστικά τις απόψεις των συντακτών και δεν αντικατοπτρίζουν κατ’ ανάγκη τις απόψεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Ούτε η Ευρωπαϊκή Ένωση ούτε η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορούν να θεωρηθούν υπεύθυνες για αυτές.
