Για περισσότερα από δύο χρόνια, ο Great Sea Interconnector (GSI) βρίσκεται στο επίκεντρο μιας έντονης συζήτησης, με καθυστερήσεις, ανατροπές, διαφορετικές προσεγγίσεις και πολλές, συχνά αντικρουόμενες, εκτιμήσεις.
Το InBusinessNews άνοιξε την περασμένη εβδομάδα τον «Φάκελο GSI», επιχειρώντας να δώσει αριθμούς σε ένα εξαιρετικά τεχνικό και σύνθετο ζήτημα.
Στην πρώτη ανάλυση επιχείρησε, με βάση τα διαθέσιμα επίσημα στοιχεία και συγκεκριμένες παραδοχές όπου υπήρχαν κενά, να προσεγγίσει το πιθανό κόστος για την Κύπρο. Η υπόθεση εργασίας κατέληξε σε ποσό περίπου €2,56 δισ. σε ορίζοντα 35 ετών, ή περίπου €73 εκατ. τον χρόνο, διευκρινίζοντας ότι πρόκειται για εκτίμηση και όχι για επίσημο τελικό κόστος.
Στη δεύτερη ανάλυση, η συζήτηση πέρασε στην άλλη πλευρά της εξίσωσης, στα πιθανά οικονομικά οφέλη του GSI, μέσα από τη λογική της Ανάλυσης Κόστους-Οφέλους.
Στην τρίτη δημοσίευση, το InBusinessNews κατέγραψε τις απόψεις ανθρώπων με διαφορετικές θέσεις και προσεγγίσεις γύρω από το έργο, αναδεικνύοντας τόσο τα επιχειρήματα υπέρ και κατά όσο και τις γκρίζες ζώνες.
Μετά από αυτή την προσπάθεια να φωτιστούν και οι δύο πλευρές, θεωρούμε ότι είναι χρήσιμο να καταθέσουμε και τη δική μας θέση.
Οι πρόχειρες, δογματικές και ατεκμηρίωτες απόψεις
Τα τελευταία χρόνια έχουν γραφτεί εκατοντάδες άρθρα, έχουν διατυπωθεί δεκάδες απόψεις και έχουν γίνει αναλύσεις επί αναλύσεων για τον GSI.
Ένα μεγάλο μέρος αυτών, όμως, γίνεται χωρίς επαρκή τεκμηρίωση και χωρίς αριθμούς, για ένα έργο που είναι από τη φύση του εξαιρετικά τεχνικό και περίπλοκο.
Δεν μπορεί μια επένδυση που ενδέχεται να συνεπάγεται κόστος της τάξης των €2,5-3 δισ. για την Κύπρο να αξιολογείται μόνο με πολιτικά και γεωστρατηγικά επιχειρήματα, όσο σημαντικά και αν είναι αυτά.
Το επιχείρημα ότι η Κύπρος πρέπει να συνδεθεί με την Ευρωπαϊκή Ένωση, ότι πρέπει να τερματιστεί η ενεργειακή της απομόνωση ή ότι η διασύνδεση έχει γεωστρατηγική σημασία είναι υπαρκτά και σημαντικά επιχειρήματα.
Δεν αρκούν όμως από μόνα τους για να απαντήσουν εάν η συγκεκριμένη επένδυση είναι οικονομικά συμφέρουσα για την Κύπρο.
Από την άλλη, εξίσου προβληματικό θα ήταν να απορρίψουμε το έργο κοιτάζοντας μόνο το κόστος και αγνοώντας τα πιθανά οφέλη.
Με άλλα λόγια, ούτε το «ναι» ούτε το «όχι» μπορεί να στηρίζεται σε δογματισμούς. Χρειάζονται στοιχεία.
Το debate για τη «βιωσιμότητα» πρέπει να τελειώσει
Ένα ακόμη σημείο που θεωρούμε ότι χρειάζεται αποσαφήνιση είναι η ίδια η έννοια της «βιωσιμότητας» μιας επένδυσης.
Σε μια κλασική επένδυση, η βιωσιμότητα αφορά τον επενδυτή ή τους μετόχους. Ο επενδυτής υπολογίζει το κόστος της επένδυσης, το κόστος λειτουργίας, τα αναμενόμενα έσοδα και το κέρδος που μπορεί να προκύψει. Εξετάζει, δηλαδή, την απόδοση της επένδυσης, το γνωστό ROI (Return on Investment).
Εάν η αναμενόμενη απόδοση είναι θετική και δικαιολογεί το ρίσκο, το έργο θεωρείται βιώσιμο και η επένδυση προχωρά.
Στην περίπτωση του GSI, όμως, η Κύπρος δεν βρίσκεται ακριβώς σε αυτή τη θέση. Η Κυπριακή Δημοκρατία δεν είναι, τουλάχιστον στην πρώτη φάση, μέτοχος του έργου που τοποθετεί κεφάλαια και αναμένει ένα συγκεκριμένο χρηματικό ROI.
Άρα, για την Κύπρο το βασικό ερώτημα δεν είναι απλώς εάν ο GSI είναι «βιώσιμος».
Είναι εάν το κόστος που θα αναλάβει η Κύπρος δικαιολογείται από τα οικονομικά και άλλα οφέλη που μπορεί να αποκομίσει.
Και αυτό είναι θέμα Cost-Benefit Analysis.
GSI: Τι θα δώσουμε και τι θα πάρουμε;
Αυτό ακριβώς επιχείρησε να κάνει το InBusinessNews με τη δική του υπόθεση εργασίας, όπως προαναφέραμε. Αξιοποιήσαμε τα διαθέσιμα επίσημα στοιχεία και, όπου υπήρχαν κενά, συγκεκριμένες αριθμητικές παραδοχές, προκειμένου να προσεγγίσουμε το πιθανό κόστος για την Κύπρο.
Το αποτέλεσμα ήταν περίπου €2,56 δισ. σε ορίζοντα 35 ετών, ή περίπου €73 εκατ. τον χρόνο. Το επαναλαμβάνουμε: πρόκειται για εκτίμηση και όχι για επίσημο τελικό κόστος.
Αυτό που μας ενδιαφέρει, όμως, είναι η άλλη πλευρά της εξίσωσης. Τι παίρνει η Κύπρος για αυτό το κόστος; Τα πιθανά οφέλη μπορούν να είναι σημαντικά και κινούνται κυρίως σε δύο κατευθύνσεις.
Η πρώτη είναι η δυνατότητα εισαγωγής φθηνότερου ηλεκτρισμού και, κατά συνέπεια, η πιθανή μείωση του κόστους για τα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις.
Η δεύτερη είναι η δυνατότητα εξαγωγής ηλεκτρικής ενέργειας.
Και οι δύο δυνατότητες έχουν οικονομική αξία.
Το πρόβλημα είναι ότι η αξία αυτή είναι εξαιρετικά δύσκολο να υπολογιστεί με ακρίβεια σε έναν ορίζοντα 35 ετών. Το κόστος είναι το πιο σίγουρο. Το όφελος το μεγάλο ερωτηματικό.
Κανείς σήμερα δεν μπορεί να προβλέψει με βεβαιότητα ποιες θα είναι οι τιμές ενέργειας σε 10, 20 ή 35 χρόνια.
Δεν γνωρίζουμε πώς θα εξελιχθεί η ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρισμού, ποιο θα είναι το ενεργειακό μείγμα, πόσο θα αυξηθούν οι ΑΠΕ, ποια θα είναι η ζήτηση και, τελικά, πόσο και πώς θα χρησιμοποιείται η ηλεκτρική διασύνδεση. Επομένως, υπάρχει μια βασική ασυμμετρία στην εξίσωση.
Το κόστος μπορούμε να το προσεγγίσουμε. Το όφελος είναι πολύ πιο δύσκολο να προβλεφθεί.
Και ακριβώς γι' αυτό δεν μπορεί η Κύπρος να πάρει μια τόσο μεγάλη απόφαση στηριζόμενη σε συνθήματα ή σε γενικές διαβεβαιώσεις.
Χρειάζεται μια επικαιροποιημένη, λεπτομερής και τεκμηριωμένη μελέτη που να βάζει κάτω όλα τα δεδομένα και όλα τα σενάρια.
Ξεκάθαρος ο Μάκης Κεραυνός
Εδώ βρίσκεται και η ουσία της θέσης του Μάκη Κεραυνού, την οποία το InBusinessNews θεωρεί λογική και εύλογη. Ο Υπουργός Οικονομικών δεν υποστηρίζει, όπως συχνά επιχειρείται να παρουσιαστεί, μια δογματική απόρριψη του GSI.
Από την αρχή της συζήτησης επιμένει σε κάτι πολύ πιο απλό. Να αναμένουμε την τελική τεχνοοικονομική μελέτη, να δούμε τα επικαιροποιημένα στοιχεία για το κόστος και τα οφέλη και στη συνέχεια να γίνει η συζήτηση στη βάση δεδομένων και όχι θεωριών.
Σε αυτό το σημείο συμφωνεί και το InBusinessNews.
Δεν υπάρχει λόγος να βιαζόμαστε να καταλήξουμε σε ένα «ναι» ή ένα «όχι» όταν δεν έχουμε ακόμη μπροστά μας όλα τα στοιχεία που απαιτούνται για μια τεκμηριωμένη απόφαση.
Ας ολοκληρωθεί η μελέτη. Ας δούμε τους αριθμούς. Και μετά μπορούμε να κάνουμε όλη τη συζήτηση.
Να δημοσιοποιηθεί και να εξηγηθεί η μελέτη
Το επόμενο βήμα, κατά την άποψή μας, πρέπει να είναι εξίσου ξεκάθαρο.
Η Κυπριακή Δημοκρατία οφείλει, όταν ολοκληρωθεί η τελική μελέτη, να τη δημοσιοποιήσει και να εξηγήσει τα συμπεράσματά της στην κοινωνία. Όχι μόνο το τελικό αποτέλεσμα. Αλλά και τις παραδοχές πάνω στις οποίες βασίζεται.
Πώς υπολογίστηκε το κόστος; Πώς υπολογίστηκαν τα οφέλη; Ποια είναι τα βασικά σενάρια; Τι γίνεται εάν οι τιμές ενέργειας κινηθούν διαφορετικά από τις προβλέψεις; Ποιο είναι το ρίσκο για την Κύπρο;
Μόνο έτσι θα μπορέσει να γίνει μια ουσιαστική συζήτηση. Όχι πίεση και ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα. Μέχρι τότε, θεωρούμε ότι πρέπει να υπάρξει ο απαραίτητος χρόνος.
Μια επένδυση πολλών δισεκατομμυρίων για μια μικρή οικονομία όπως η κυπριακή δεν μπορεί να αποφασιστεί υπό πίεση.
Η Κύπρος έχει κάθε δικαίωμα να μελετήσει, να σκεφτεί και να ζυγίσει προσεκτικά τις παραμέτρους πριν λάβει την τελική της απόφαση.
Κάλεσμα προς Ελλάδα
Γι' αυτό καλούμε την κυβέρνηση της Ελλάδας και τον ΑΔΜΗΕ να σεβαστούν αυτή τη διαδικασία και να μην ασκούν πίεση, να θέτουν ασφυκτικά χρονοδιαγράμματα και να δημιουργούν πολιτικά διλήμματα.
Δεν είναι θέμα καθυστέρησης. Είναι θέμα υπεύθυνης αξιολόγησης ενός έργου που μπορεί να έχει τεράστιες οικονομικές συνέπειες για την Κύπρο.
Η χώρα έχει, άλλωστε, πικρή εμπειρία από αποφάσεις μεγάλου οικονομικού μεγέθους που δεν είχαν σταθμιστεί όσο έπρεπε.
Μετά τη μελέτη, θα μιλήσουμε με αριθμούς
Το InBusinessNews δεν λέει σήμερα ότι ο GSI πρέπει να γίνει. Δεν λέει ούτε ότι δεν πρέπει να γίνει. Λέει να δοθούν πρώτα τα στοιχεία.
Εάν η τελική μελέτη δείξει ότι τα οφέλη υπερκαλύπτουν το κόστος και τους κινδύνους, θα υπάρχει ένα ισχυρό επιχείρημα υπέρ της επένδυσης.
Εάν δείξει το αντίθετο, θα υπάρχει ένα ισχυρό επιχείρημα εναντίον της. Τότε θα μπορούμε να διαφωνήσουμε. Αλλά θα διαφωνούμε με επιχειρήματα και αριθμούς.
Μέχρι τότε, οι πρόχειρες αναλύσεις, τα συνθήματα και οι δογματισμοί δεν βοηθούν.
Ας περιμένουμε λοιπόν τη μελέτη. Και μετά ας κάνουμε τη συζήτηση που πραγματικά αξίζει για το μέλλον της Κύπρου.
