Η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού αποτελεί σήμερα μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τον τομέα της ανάπτυξης ακινήτων και των κατασκευών στην Κύπρο. Η δυσκολία εξεύρεσης επαρκούς και κατάλληλα καταρτισμένου τεχνικού και επιστημονικού προσωπικού γίνεται ολοένα και πιο έντονη, με επιπτώσεις που επηρεάζουν ολόκληρο τον κλάδο, την ανταγωνιστικότητά του και, ευρύτερα, την κυπριακή οικονομία.
Το πρόβλημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία σε μια περίοδο κατά την οποία ο κλάδος καλείται να συμβάλει ουσιαστικά στην αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος. Για να αυξηθεί η προσφορά κατοικιών δεν αρκεί να δημιουργούνται οι κατάλληλες πολεοδομικές και αδειοδοτικές προϋποθέσεις για νέα έργα. Χρειάζεται να υπάρχει και το ανθρώπινο δυναμικό που θα μπορεί να τα υλοποιήσει τα έργα έγκαιρα και αποτελεσματικά.
Ένα πρόβλημα με πολλές διαστάσεις
Η περιορισμένη διαθεσιμότητα εργατικού δυναμικού είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων. Λιγότεροι νέοι επιλέγουν σήμερα τεχνικά επαγγέλματα, ενώ σημαντικό μέρος του έμπειρου προσωπικού του κλάδου βρίσκεται πλέον σε μεγαλύτερες ηλικίες.
Η πρόκληση, ωστόσο, δεν είναι μόνο αριθμητική. Υπάρχει αυξανόμενη ανάγκη για εξειδικευμένες δεξιότητες. Ο κλάδος έχει ολοένα μεγαλύτερη ανάγκη από εξειδικευμένους επαγγελματίες. Η πράσινη και ψηφιακή μετάβαση, οι αυξημένες απαιτήσεις ενεργειακής απόδοσης, οι νέες τεχνολογίες και οι σύγχρονες μέθοδοι κατασκευής απαιτούν υψηλότερο επίπεδο τεχνικής κατάρτισης και εξειδίκευσης.
Η επάρκεια ανθρώπινου δυναμικού αποτελεί, επομένως, προϋπόθεση όχι μόνο για τη διατήρηση της παραγωγικής δυναμικότητας του κλάδου, αλλά και για τον ίδιο τον εκσυγχρονισμό του.
Επιπτώσεις σε χρόνο, κόστος και προσφορά
Η έλλειψη προσωπικού επηρεάζει άμεσα τα χρονοδιαγράμματα των έργων. Όταν δεν υπάρχει επαρκής στελέχωση, οι χρόνοι κατασκευής μεγαλώνουν, η παραγωγικότητα περιορίζεται και τα λειτουργικά και χρηματοδοτικά κόστη αυξάνονται, επιβαρύνοντας και το τελικό κόστος του ακινήτου.
Η διάσταση αυτή συνδέεται άμεσα και με το στεγαστικό. Σήμερα, ένα από τα βασικά ζητούμενα είναι να αυξηθεί το διαθέσιμο οικιστικό απόθεμα και περισσότερες κατοικίες να φτάνουν στην αγορά σε συντομότερο χρόνο. Όταν, όμως, η έλλειψη ανθρώπινου δυναμικού επιβραδύνει την κατασκευή και την ολοκλήρωση νέων έργων, επιβραδύνεται αντίστοιχα και η αύξηση της προσφοράς.
Σε μια αγορά όπου η ζήτηση για στέγη παραμένει αυξημένη, η αδυναμία ταχύτερης ενίσχυσης του αποθέματος διατηρεί τις πιέσεις στην αγορά και δυσχεραίνει την προσπάθεια βελτίωσης της προσιτότητας. Γι’ αυτό και η αντιμετώπιση του στεγαστικού δεν μπορεί να εξετάζεται μόνο μέσα από πολεοδομικά κίνητρα, ταχύτερες αδειοδοτήσεις ή νέα στεγαστικά σχέδια. Χρειάζεται ταυτόχρονα να διασφαλίζεται ότι ο κλάδος διαθέτει την παραγωγική ικανότητα και το απαραίτητο ανθρώπινο δυναμικό για να μετατρέπει τις νέες άδειες και τα κίνητρα σε πραγματικές κατοικίες.
Η ενίσχυση του ανθρώπινου δυναμικού αποτελεί, επομένως, ουσιαστική προϋπόθεση για την αύξηση της προσφοράς και μέρος μιας συνολικής προσέγγισης για την αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος.
Χρειάζεται πολυδιάστατη προσέγγιση
Η αντιμετώπιση του προβλήματος απαιτεί μια συνολική προσέγγιση.
Σε πρώτο επίπεδο, χρειάζεται το Υπουργείο Εργασίας να ανταποκριθεί πιο άμεσα και αποφασιστικά στις πραγματικές ανάγκες της οικοδομικής βιομηχανίας, διευρύνοντας τη δυνατότητα εργοδότησης κατάλληλα καταρτισμένων εργαζομένων από τρίτες χώρες εκεί όπου οι ανάγκες αποδεδειγμένα δεν μπορούν να καλυφθούν από την κυπριακή και ευρωπαϊκή αγορά εργασίας. Παράλληλα, οι διαδικασίες έγκρισης και αδειοδότησης πρέπει να γίνουν ταχύτερες, απλούστερες και πιο προβλέψιμες. Δεν μπορεί από τη μία η πολιτεία να επιδιώκει ταχύτερη αύξηση της προσφοράς κατοικιών και από την άλλη ο κλάδος να μην διαθέτει το αναγκαίο εργατικό δυναμικό για να τις κατασκευάσει.
Ταυτόχρονα, είναι σημαντικό να επενδύσουμε στην ένταξη περισσότερων Κυπρίων στην αγορά εργασίας του κατασκευαστικού κλάδου. Η ουσιαστικότερη σύνδεση της εκπαίδευσης με τις ανάγκες της αγοράς εργασίας, η ενίσχυση της τεχνικής και επαγγελματικής εκπαίδευσης και η αναβάθμιση της κατάρτισης μπορούν να συμβάλουν στη δημιουργία μιας νέας γενιάς επαγγελματιών.
Χρειάζεται επίσης να καταστήσουμε τα τεχνικά επαγγέλματα πιο ελκυστικά για τους νέους, αναδεικνύοντας τις δυνατότητες επαγγελματικής εξέλιξης και εξειδίκευσης που προσφέρει σήμερα ένας κλάδος ο οποίος εξελίσσεται τεχνολογικά.
Μέρος της απάντησης βρίσκεται και στην αξιοποίηση της τεχνολογίας. Η ευρύτερη αξιοποίηση του BIM, της προκατασκευής, της τυποποίησης, της αυτοματοποίησης και άλλων σύγχρονων μεθόδων κατασκευής μπορεί να συμβάλει στον καλύτερο συντονισμό των έργων, στη μείωση λαθών και καθυστερήσεων και στην αποτελεσματικότερη αξιοποίηση του διαθέσιμου ανθρώπινου δυναμικού.
Η τεχνολογία δεν υποκαθιστά την ανάγκη για ανθρώπους. Μπορεί, όμως, να ενισχύσει τις δυνατότητές τους και να βοηθήσει τον κλάδο να παράγει περισσότερο και αποτελεσματικότερα.
Στρατηγική προτεραιότητα για την επόμενη ημέρα
Η ενίσχυση του εργατικού δυναμικού πρέπει να αντιμετωπιστεί ως στρατηγική προτεραιότητα για τον κλάδο. Αν θέλουμε περισσότερες κατοικίες, ταχύτερη υλοποίηση έργων και έναν πιο ανταγωνιστικό και βιώσιμο κλάδο, χρειαζόμαστε περισσότερους επαγγελματίες, σύγχρονες δεξιότητες και νέες μεθόδους κατασκευής.
Η μακροπρόθεσμη απάντηση βρίσκεται στην εκπαίδευση, στην κατάρτιση και στην τεχνολογία. Η άμεση ανάγκη, όμως, είναι διαφορετική: ο κατασκευαστικός κλάδος χρειάζεται σήμερα περισσότερα εργατικά χέρια. Γι' αυτό χρειάζεται μια πιο ευέλικτη και αποτελεσματική πολιτική του Υπουργείου Εργασίας για την απασχόληση εργαζομένων από τρίτες χώρες, στις περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει επαρκής διαθεσιμότητας στην εγχώρια και ευρωπαϊκή αγορά εργασία. Διαφορετικά, ο στόχος για περισσότερες και πιο προσιτές κατοικίες θα συνεχίσει να προσκρούει στους πραγματικούς περιορισμούς της παραγωγικής ικανότητας του κλάδου.
Το ανθρώπινο δυναμικό αποτελεί, τελικά, τη βάση πάνω στην οποία θα στηριχθεί η επόμενη ημέρα της ανάπτυξης στην Κύπρο.
*Πρόεδρος Συνδέσμου Ανάπτυξης Ακινήτων
