Το ισχύον νομοθετικό πλαίσιο των εκποιήσεων στην Κύπρο αποδεικνύεται στην πράξη ότι δεν λειτουργεί ως ένας μηχανισμός μαζικής ρευστοποίησης περιουσιών, αλλά ως ένας αποτελεσματικός μοχλός διαχείρισης του πιστωτικού κινδύνου που ωθεί τους δανειολήπτες σε βιώσιμες λύσεις. Αυτό προκύπτει από τα επίσημα στοιχεία που δημοσιεύει σε άρθρο της στο CBC Blog, η Μαριάννα Χριστοφόρου με τίτλο: «Το Νομοθετικό Πλαίσιο των Εκποιήσεων στην Κύπρο: Μηχανισμός Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας».
Το άρθρο καταρρίπτει μύθους γύρω από το ζήτημα των εκποιήσεων, αναδεικνύοντας τη σημασία του νόμου για την εξυγίανση του χρηματοπιστωτικού συστήματος και την προστασία των πραγματικά ευάλωτων.
Ελάχιστες οι εκποιήσεις κύριας κατοικίας
Τα δεδομένα που υποβάλλουν τα αδειοδοτημένα πιστωτικά ιδρύματα (ΑΠΙ) και οι εταιρείες εξαγοράς πιστώσεων (ΕΕΠ) καταδεικνύουν ότι οι εκποιήσεις κύριας κατοικίας παραμένουν σε εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα. Ειδικότερα:
- Το ποσοστό των κύριων κατοικιών που εκποιήθηκαν με οποιονδήποτε τρόπο από τον Ιανουάριο του 2022 μέχρι και τον Μάρτιο του 2026 αντιστοιχεί σε μόλις 6% του συνόλου των εκποιήσεων, που έχουν γίνει.
- Αντιθέτως, ο κύριος όγκος των εκποιήσεων (61%) αφορά γεωργική γη, δηλαδή αγροτεμάχια και λοιπά χωράφια, ενώ ακολουθούν οι έτοιμες ή υπό ανέγερση κατοικίες και διαμερίσματα με ποσοστό 18%.
Όπως τονίζεται στο άρθρο, που δημοσιεύει η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου, η φιλοσοφία του πλαισίου στηρίζεται στην αρχή ότι ο μηχανισμός δεν υφίσταται για να προωθεί τις εκποιήσεις ως αυτοσκοπό, αλλά για να λειτουργεί αποκλειστικά ως εργαλείο έσχατης προσφυγής. Οι διαδικασίες ρευστοποίησης ενυπόθηκων εξασφαλίσεων εφαρμόζονται μόνο αφού εξαντληθούν όλα τα διαθέσιμα μέσα επίλυσης και προστασίας των εμπλεκομένων μερών.
Ο νόμος ως καταλύτης για συναινετικές ρυθμίσεις
Το σημαντικότερο ίσως εύρημα που αναδεικνύουν τα στοιχεία είναι ότι η ίδια η ισχύς του πλαισίου εκποιήσεων συνδέεται άμεσα με την επίτευξη ενός πολύ σημαντικού αριθμού συναινετικών ρυθμίσεων. Η διαδικασία και οι υποχρεωτικές προειδοποιητικές επιστολές φαίνεται πως φέρνουν τους ενυπόθηκους οφειλέτες στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων.
- Το ποσοστό των δανείων που έχουν ρυθμιστεί μέσω συναινετικής συμφωνίας ανέρχεται σωρευτικά σε περίπου 30% (για την περίοδο Ιανουαρίου 2022 – Μαρτίου 2026), ενώ ένα επιπρόσθετο 5% των υποθέσεων βρίσκεται στο στάδιο ενεργών διαπραγματεύσεων.
- Η συνολική αγοραία αξία των ενυπόθηκων ακινήτων που διευθετήθηκαν μέσω αυτών των συναινετικών συμφωνιών ανήλθε στα €2,3 δισ., περίπου.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και το γεγονός ότι το 22% των ακινήτων που διευθετούνται συναινετικά αφορά κύριες κατοικίες. Πρόκειται για ένα σημαντικό ποσοστό το οποίο, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο άρθρο, παρουσιάζει αυξητική τάση τα τελευταία τρίμηνα.
Ουσιαστικά τα στοιχεία επιβεβαιώνουν ότι ένα συνεκτικό και αξιόπιστο σύστημα εκποιήσεων, χωρίς συχνές αλλαγές, αναβολές και παρεμβάσεις μπορεί να αποτελέσει βασικό πυλώνα για την επίλυση του προβλήματος των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Το υφιστάμενο πλαίσιο παρέχει ουσιαστικές δικλίδες προστασίας, διασφαλίζοντας παράλληλα ότι η αδυναμία αποπληρωμής αντιμετωπίζεται σωστά, χωρίς όμως να δημιουργούνται κίνητρα στρατηγικής αθέτησης υποχρεώσεων από ασυνεπείς δανειολήπτες. Όπως καταλήγει η συντάκτης του άρθρου, η απρόσκοπτη λειτουργία του πλαισίου αυτού αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση για τη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας της χώρας. Πρόκειται για μια διαπίστωση που έχει διατυπωθεί πάρα πολλές φορές στο παρελθόν τόσο από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, όσο και από τους διεθνείς οίκους αξιολόγησης της κυπριακής οικονομίας.
