Την ώρα που η συζήτηση στο Εργατικό Συμβουλευτικό Σώμα επικεντρώνεται, μεταξύ άλλων, στην μείωση του πέναλτι 12% στις συντάξεις, όπου βρίσκονται επί τάπητος τρεις διαφορετικές προτάσεις, οι Καθηγητής Χρηματοοικονομικών στο Πανεπιστήμιο Κύπρου, Ανδρέας Μιλιδώνης, θέτει επιτακτικά την ανάγκη ενίσχυσης των χαμηλοσυνταξιούχων και τη θωράκιση του δεύτερου πυλώνα που αφορά τα Ταμεία Προνοίας.
Σε παρέμβασή του στο Τρίτο Πρόγραμμα του ΡΙΚ για την εν εξελίξει συζήτηση για την συνταξιοδοτική μεταρρύθμιση, ανέφερε ότι η συζήτηση που βρίσκεται σε εξέλιξη αφορά ουσιαστικά τον τρόπο με τον οποίο θα κατανεμηθούν οι υφιστάμενοι και μελλοντικοί πόροι του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων προς τους συνταξιούχους.
Σημείωσε ότι η συζήτηση διεξάγεται υπό δύο βασικές προϋποθέσεις που έχουν τεθεί από τους κοινωνικούς εταίρους: να μην αυξηθεί το όριο συνταξιοδότησης και να μην αυξηθούν οι εισφορές. Υπό αυτά τα δεδομένα, είπε, το πρώτο ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί είναι από πού θα προέλθουν οι πόροι για οποιεσδήποτε πρόσθετες παροχές ή αυξήσεις.
- Διαβάστε ακόμη: Πέναλτι 12% στις συντάξεις: Τα οικονομικά των προτάσεων Κυβέρνησης, ΣΕΚ και ΠΕΟ - Πόσοι επηρεάζονται
«Πρώτη προτεραιότητα οι χαμηλοσυνταξιούχοι»
Σύμφωνα με τον κ. Μιλιδώνη, οι διαθέσιμοι πόροι θα πρέπει να κατευθυνθούν εκεί όπου καταγράφεται η μεγαλύτερη ανάγκη, με βάση τους συνταξιοδοτικούς δείκτες της Eurostat.
Όπως ανέφερε, πρώτη προτεραιότητα πρέπει να είναι οι χαμηλοσυνταξιούχοι και δεύτερη η ενίσχυση του δεύτερου πυλώνα του συνταξιοδοτικού συστήματος, στον οποίο, όπως είπε, η Κύπρος βρίσκεται αρκετά πίσω. Παράλληλα, υπέδειξε την ανάγκη ανεξάρτητης εποπτείας, ώστε να διασφαλιστεί η συνταξιοδοτική επάρκεια σε βάθος χρόνου.
«Οποιοιδήποτε πόροι υπάρχουν εντός του Ταμείου Κοινωνικών Ασφαλίσεων πρέπει να κατανεμηθούν με βάση την προτεραιότητα που φαίνεται από τους δείκτες, δηλαδή προς τους χαμηλοσυνταξιούχους», ανέφερε.
Ο κ. Μιλιδώνης εξέφρασε παράλληλα έντονη διαφωνία με προτάσεις που θα οδηγούσαν ουσιαστικά σε ευνοϊκότερη πρόωρη αφυπηρέτηση, επισημαίνοντας ότι μια τέτοια κατεύθυνση βρίσκεται σε αντίθεση με τις ευρωπαϊκές τάσεις.
«Ένας στους τρεις συνεχίζει να εργάζεται μετά τη σύνταξη»
Επικαλούμενος, μάλιστα, στοιχεία της Eurostat για το 2023, ο κ. Μιλιδώνης ανέφερε ότι ένας στους τρεις εργαζομένους στην Κύπρο συνεχίζει να εργάζεται μετά τη συνταξιοδότηση, ποσοστό που, όπως είπε, είναι το υψηλότερο στον ευρωπαϊκό Νότο.
Από όσους συνεχίζουν να εργάζονται μετά τη σύνταξη, πρόσθεσε, περίπου δύο στους τρεις το πράττουν λόγω οικονομικής ανάγκης.
Παρέπεμψε επίσης στην αναλογιστική έκθεση του Διεθνούς Οργανισμού Εργασίας (ILO), σύμφωνα με την οποία η αναπροσαρμογή του λεγόμενου «12%» έχει κοστολογηθεί κοντά στα €36 εκατ. ετησίως.
Κατά τον κ. Μιλιδώνη, τα χρήματα αυτά θα μπορούσαν, αντί να κατευθυνθούν στην ευνοϊκότερη πρόωρη συνταξιοδότηση, να αξιοποιηθούν για αυξήσεις προς τους χαμηλοσυνταξιούχους.
Επικαλούμενος την ίδια έκθεση, σημείωσε ακόμη ότι το 83% των ατόμων που αφυπηρέτησαν κατά την περίοδο 2013-2023 έλαβαν τη σύνταξή τους πριν από την ηλικία των 65 ετών.
Όπως εξήγησε, τα δεδομένα καταδεικνύουν ότι ήδη υπάρχει ισχυρή τάση πρόωρης αποχώρησης από την εργασία, χωρίς αυτό να σημαίνει απαραίτητα και τερματισμό της απασχόλησης, αφού σημαντικός αριθμός συνταξιούχων εξακολουθεί να εργάζεται.
«Δεν υπάρχει κάποια λογική στο να πάμε να μειώσουμε την ηλικία αφυπηρέτησης, τη στιγμή που όλοι οι δείκτες πάνε ανάποδα», τόνισε.
Στο 41% ο δείκτης αναπλήρωσης συνταξιοδοτικού εισοδήματος
Αναφερόμενος, εξάλλου, στο ύψος των συντάξεων στην Κύπρο, ο κ. Μιλιδώνης σημείωσε ότι η χώρα βρίσκεται τέταρτη από το τέλος στον συνολικό δείκτη αναπλήρωσης συνταξιοδοτικού εισοδήματος της Eurostat.
Όπως εξήγησε, ο σχετικός δείκτης βρίσκεται περίπου στο 41% στην Κύπρο, έναντι περίπου 60% στην Ευρώπη.
Ο συγκεκριμένος δείκτης, επεσήμανε, συγκρίνει το εισόδημα μετά τη συνταξιοδότηση με το εισόδημα που είχε μια ηλικιακή ομάδα πριν από τη συνταξιοδότησή της και, σύμφωνα με τον ίδιο, αποτελεί έναν από τους πλέον αντιπροσωπευτικούς δείκτες για την πραγματική συνταξιοδοτική επάρκεια.
«Αυτός ο δείκτης μάς λέει ότι πρέπει να αυξήσουμε το συνολικό εισόδημα του κόσμου», υπογράμμισε.
Πέραν των 300.000 χωρίς επαρκή κάλυψη από τον δεύτερο πυλώνα
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε και στον δεύτερο πυλώνα του συνταξιοδοτικού συστήματος, επικαλούμενος στοιχεία του Εφόρου Ταμείων Προνοίας.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε, πέραν των 300.000 εργαζομένων στην Κύπρο δεν έχουν πρόσβαση σε ικανοποιητικό συνταξιοδοτικό εισόδημα από τον δεύτερο πυλώνα.
Το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων, εξήγησε, αποτελεί το βασικό δίχτυ ασφαλείας που προσφέρει το κράτος. Από εκεί και πέρα, η επόμενη προτεραιότητα θα πρέπει να είναι η συμπλήρωση της βασικής σύνταξης μέσω ενός ισχυρού δεύτερου πυλώνα και όχι η διοχέτευση πρόσθετων πόρων στην πρόωρη αφυπηρέτηση.
Η ενίσχυση του δεύτερου πυλώνα, πρόσθεσε, είναι κρίσιμη και για τις νεότερες γενιές, οι οποίες θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να δημιουργήσουν επαρκές συμπληρωματικό συνταξιοδοτικό εισόδημα για το μέλλον.
Έθεσε, ως εκ τούτου, το δίλημμα κατά πόσο οι διαθέσιμοι πόροι θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν για μέτρα που ενθαρρύνουν την πρόωρη αφυπηρέτηση ή να κατευθυνθούν στους χαμηλοσυνταξιούχους και στη μακροπρόθεσμη ενίσχυση των συντάξεων των νεότερων γενεών.
«Με βάση τους συνταξιοδοτικούς δείκτες που έχουμε μπροστά μας, δεν είναι προτεραιότητα η μείωση του 12%. Προτεραιότητα είναι οι χαμηλοσυνταξιούχοι και τα Ταμεία Προνοίας», ανέφερε.
Κατηγορηματικά κατά εξαιρέσεων στο 12%
Ερωτηθείς κατά πόσο θα μπορούσε να υπάρξει διαφορετική μεταχείριση για κατηγορίες εργαζομένων που υποχρεούνται να αφυπηρετούν στα 63 ή και νωρίτερα, όπως εκπαιδευτικοί και στρατιωτικοί, ο κ. Μιλιδώνης τάχθηκε εναντίον οποιασδήποτε μείωσης της αναλογιστικής προσαρμογής.
Όπως ανέφερε, το 12% δεν θα πρέπει να μειωθεί για κανέναν, ανεξαρτήτως των ιδιαίτερων συνθηκών που ενδεχομένως ισχύουν για επιμέρους επαγγελματικές ομάδες.
Παρομοιάζοντας το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων με ένα ομαδικό ασφαλιστικό σχέδιο, στο οποίο συμμετέχουν άτομα με διαφορετικά χαρακτηριστικά και επίπεδα κινδύνου, υποστήριξε ότι εάν το Ταμείο αρχίσει να διαχωρίζεται σε επιμέρους ομάδες διαφορετικού ρίσκου, τότε θα χάσει τον χαρακτήρα και την ουσία του.
Θωράκιση των Ταμείων Προνοίας και περιορισμός του δανεισμού
Κατά την παρέμβασή του, ο Καθηγητής Χρηματοοικονομικών στο Πανεπιστήμιο Κύπρου επανέλαβε ότι το Ταμείο Κοινωνικών Ασφαλίσεων έχει ως βασικό ρόλο την παροχή της βασικής σύνταξης και ότι οποιεσδήποτε πρόσθετες προσαρμογές θα πρέπει κατά προτεραιότητα να κατευθύνονται σε αυξήσεις για τους χαμηλοσυνταξιούχους.
Για τη βελτίωση της συνολικής συνταξιοδοτικής επάρκειας, είπε, χρειάζεται παράλληλα ουσιαστική θωράκιση του δεύτερου πυλώνα.
Στο πλαίσιο αυτό, υπογράμμισε την ανάγκη αποτελεσματικής εποπτείας αλλά και σημαντικού περιορισμού του δανεισμού από τα Ταμεία Προνοίας.
Όπως χαρακτηριστικά ανέφερε, εάν κάποιος καταβάλλει σήμερα χρήματα σε ένα Ταμείο Προνοίας αλλά μπορεί να τα αποσύρει πριν από την αφυπηρέτησή του, τότε υπονομεύεται ο ίδιος ο συνταξιοδοτικός σκοπός της αποταμίευσης.
Περιορισμένες οι επενδύσεις σε ακίνητα
Κληθείς να σχολιάσει το ενδεχόμενο παροχής κινήτρων προς τα Ταμεία Προνοίας για επενδύσεις σε ακίνητα, ο κ. Μιλιδώνης εκτίμησε ότι η αγορά ακινήτων δεν αποτελεί τη βέλτιστη επιλογή για επενδύσεις συνταξιοδοτικού χαρακτήρα.
Τα Ταμεία Προνοίας, εξήγησε, μπορούν να διατηρούν στο χαρτοφυλάκιό τους ορισμένες επενδύσεις με μεγαλύτερο χρονικό ορίζοντα απόδοσης, ωστόσο η έμφαση θα πρέπει να δίνεται σε ρευστοποιήσιμα περιουσιακά στοιχεία.
«Η διαχειριστική επιτροπή ενός Ταμείου θα πρέπει να έχει τη δυνατότητα να προχωρεί σε άμεση ρευστοποίηση όταν αυτό καταστεί αναγκαίο», σημείωσε, υποδεικνύοντας ότι η έκθεση των συνταξιοδοτικών ταμείων σε ακίνητα θα πρέπει να παραμένει ιδιαίτερα περιορισμένη.
Εισήγηση για ανεξάρτητη εποπτική αρχή
Σε ό,τι αφορά τον τρίτο πυλώνα, ο κ. Μιλιδώνης ανέφερε ότι μια από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις θα ήταν η δημιουργία ανεξάρτητης εποπτικής αρχής, με αρμοδιότητα τόσο στα ασφαλιστικά προϊόντα όσο και στα Ταμεία Προνοίας.
Παράλληλα, εισηγήθηκε τη δημιουργία σχεδίου που θα καλύπτει εργαζομένους του ιδιωτικού τομέα οι οποίοι σήμερα δεν συμμετέχουν σε Ταμεία Προνοίας, λαμβάνοντας υπόψη τις στρεβλώσεις που, όπως ανέφερε, υφίστανται στο κυπριακό σύστημα.
Καταλήγοντας, ο κ. Μιλιδώνης σημείωσε ότι υπάρχουν ήδη διαθέσιμες προτάσεις για τη μεταρρύθμιση του συνταξιοδοτικού και ότι η παρούσα συγκυρία προσφέρεται για μια συνολική αξιολόγησή τους.
Όπως ανέφερε, οι εμπλεκόμενοι θα πρέπει να αποφασίσουν ποια κατεύθυνση θέλουν να ακολουθήσει το συνταξιοδοτικό σύστημα και το εργατικό δυναμικό της Κύπρου όχι μόνο σήμερα, αλλά με ορίζοντα τις επόμενες 10, 20, 30 και 40 χρονιές.
