Του Χρ. Χριστοδούλου-Βόλου*
Σοκάρει το μέγεθος του αμερικανικού δημόσιου χρέους, το οποίο ξεπέρασε για πρώτη φορά το ιστορικό όριο των 40 τρισεκατομμυρίων δολαρίων. Το μέγεθος αυτό δεν αποτελεί απλώς ένα εντυπωσιακό στατιστικό ορόσημο. Αντανακλά μια βαθύτερη δημοσιονομική ανισορροπία, η οποία μπορεί να επηρεάσει την αμερικανική οικονομία, τις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές, την Ευρωπαϊκή Ένωση και τελικά την παγκόσμια οικονομική σταθερότητα.
Η αύξηση του χρέους συνδέεται με τη διαχρονική αδυναμία των ΗΠΑ να περιορίσουν τα δημοσιονομικά ελλείμματα, αλλά και με την άνοδο του κόστους εξυπηρέτησης του χρέους. Οι αυξημένες δαπάνες για υγεία και κοινωνική ασφάλιση, σε συνδυασμό με τις υψηλότερες αποδόσεις των αμερικανικών κρατικών ομολόγων, δημιουργούν έναν φαύλο κύκλο: όσο μεγαλύτερο είναι το χρέος, τόσο υψηλότερες είναι οι δαπάνες για τόκους και, κατά συνέπεια, τόσο μεγαλύτερη γίνεται η ανάγκη για νέο δανεισμό.
Ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι το χρέος αντιστοιχεί πλέον περίπου στο 125% του αμερικανικού ΑΕΠ, ενώ πριν από περίπου δύο δεκαετίες βρισκόταν κοντά στο 64%. Παράλληλα, το ομοσπονδιακό έλλειμμα παραμένει επίμονα υψηλό, γεγονός που δείχνει ότι το πρόβλημα δεν είναι συγκυριακό αλλά διαρθρωτικό.
Οι επιπτώσεις για τις ΗΠΑ
Η άνοδος του χρέους δεν σημαίνει ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται άμεσα αντιμέτωπες με μια κρίση χρέους αντίστοιχη με εκείνες που έχουν βιώσει άλλες χώρες. Το δολάριο παραμένει το κυρίαρχο διεθνές αποθεματικό νόμισμα και τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα εξακολουθούν να θεωρούνται βασικό ασφαλές καταφύγιο.
Ωστόσο, η κατάσταση περιορίζει σταδιακά τον δημοσιονομικό χώρο της αμερικανικής κυβέρνησης. Όσο μεγαλύτερο μέρος του προϋπολογισμού κατευθύνεται στην πληρωμή τόκων, τόσο λιγότεροι πόροι απομένουν για επενδύσεις, υποδομές, παιδεία, τεχνολογία ή άλλες δημόσιες πολιτικές. Παράλληλα, η αυξημένη προσφορά κρατικών ομολόγων μπορεί να διατηρεί υψηλότερο το κόστος δανεισμού και να επηρεάζει τις επενδύσεις του ιδιωτικού τομέα.
Τι σημαίνει για την Ευρωπαϊκή Ένωση;
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, οι συνέπειες είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Μια παρατεταμένη άνοδος των αμερικανικών επιτοκίων και των αποδόσεων των ομολόγων μπορεί να προκαλέσει μετακίνηση κεφαλαίων προς τις ΗΠΑ, αυξάνοντας την πίεση στα ευρωπαϊκά χρηματοπιστωτικά συστήματα.
Παράλληλα, ένα ισχυρότερο δολάριο μπορεί να καταστήσει ακριβότερες τις εισαγωγές στην Ευρώπη, ιδιαίτερα ενέργειας και πρώτων υλών που τιμολογούνται σε δολάρια, δημιουργώντας πρόσθετες πληθωριστικές πιέσεις. Για την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, αυτό περιπλέκει την άσκηση νομισματικής πολιτικής, καθώς θα πρέπει να ισορροπεί μεταξύ της ανάγκης στήριξης της ανάπτυξης και της αντιμετώπισης πιθανών πληθωριστικών πιέσεων.
Ο υπόλοιπος κόσμος δεν είναι αμέτοχος
Η σημασία του αμερικανικού χρέους υπερβαίνει κατά πολύ τα σύνορα των ΗΠΑ. Το δολάριο αποτελεί τον πυρήνα του διεθνούς χρηματοπιστωτικού συστήματος και τα αμερικανικά κρατικά ομόλογα κατέχουν κεντρική θέση στα αποθεματικά πολλών χωρών και στις διεθνείς επενδύσεις.
Επομένως, μια απότομη αύξηση των αποδόσεων ή μια απώλεια εμπιστοσύνης στην αμερικανική δημοσιονομική πολιτική θα μπορούσε να προκαλέσει αναταράξεις στις διεθνείς αγορές, να αυξήσει το κόστος χρηματοδότησης παγκοσμίως και να ενισχύσει τη μεταβλητότητα στις συναλλαγματικές ισοτιμίες και στις αγορές ομολόγων.
Το πραγματικό ζήτημα, επομένως, δεν είναι μόνο ότι το αμερικανικό χρέος ξεπέρασε τα 40 τρισεκατομμύρια δολάρια. Είναι ότι η μεγαλύτερη οικονομία του κόσμου εξακολουθεί να αυξάνει το χρέος της με ρυθμό που δύσκολα μπορεί να θεωρηθεί μακροπρόθεσμα βιώσιμος.
Το αμερικανικό χρέος αποτελεί πλέον ένα παγκόσμιο οικονομικό καμπανάκι. Όσο το δολάριο και τα αμερικανικά ομόλογα διατηρούν την κυρίαρχη θέση τους, οι ΗΠΑ διαθέτουν σημαντικά περιθώρια. Όμως, η οικονομική ιστορία υπενθυμίζει ότι η εμπιστοσύνη δεν είναι ανεξάντλητη. Η δημοσιονομική προσαρμογή δεν είναι πλέον μόνο αμερικανική υπόθεση· αφορά ολόκληρη τη διεθνή οικονομία.
* Καθηγητής Μακροοικονομετρίας και Χρηματοοικονομικών και Προέδρος του Τμήματος Οικονομικών και Διοίκησης του Πανεπιστήμιου Νεάπολις Πάφος
