Απαντήσεις σε μία σειρά από απορίες του κοινού σε σχέση με συγκεκριμένες στατιστικές και οικονομικές ορολογίες, επιχειρεί να δώσει η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου, η οποία ετοίμασε και δημοσίευσε σχετικά άρθρα.
Όπως σημειώνει, στόχος των άρθρων «Στατιστικές Ορολογίες σε απλή γλώσσα» είναι να παρέχουν εύκολα κατανοητές πληροφορίες σχετικά με βασικές στατιστικές έννοιες και μεθοδολογίες.
Σημειώνεται πως οι ορολογίες έχουν ετοιμαστεί από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα.
Το InBusinessNews αναγνωρίζοντας τη σημασία εκπαίδευσης των πολιτών επί συγκεκριμένων οικονομικών ορολογιών, θα δημοσιεύσει με τη σειρά του μία σειρά από άρθρα, μέσω των οποίων θα απαντά σε βασικά ερωτήματα των πολιτών.
Για αρχή επιλέξαμε να αναδείξουμε τι είναι τα επιτόκια, ποιος τα καθορίζει και τα είδη τους.
Τι είναι επιτόκια
Σύμφωνα, λοιπόν, με το εγχειρίδιο της Κεντρικής Τράπεζας, με απλά λόγια ο τόκος είναι «το κόστος του χρήματος».
Όπως επεξηγεί, ο τόκος είναι αυτό που κοστίζει σε κάποιον να δανειστεί χρήματα και αυτό που του αποφέρουν τα χρήματα που αποταμιεύει. Με άλλα λόγια, αν δανειστείς χρήματα από μια τράπεζα, ο τόκος είναι το ποσό που πληρώνεις για το δάνειό σου.
Αντίθετα, όταν τοποθετείς τα χρήματά σου σε έναν λογαριασμό αποταμίευσης ή κάνεις μια κατάθεση, ο τόκος είναι η απόδοση που λαμβάνεις για τις αποταμιεύσεις σου.
Αυτό το κόστος ή η απόδοση εκφράζεται ως ποσοστό επί του ποσού που δανείστηκε ή κατατέθηκε, αναφερόμενο σε μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο.
Τα συμβόλαια δανείων και καταθέσεων έχουν διαφορετική λήξη και οι πελάτες μπορούν να επενδύουν σε μέσα προστατευμένα από τον πληθωρισμό. Τα επιτόκια μπορεί να είναι ονομαστικά ή πραγματικά, απλά ή σύνθετα, σταθερά ή κυμαινόμενα, μικτά ή καθαρά.
Υπάρχει επίσης το ετήσιο ονομαστικό επιτόκιο, καθώς και - ειδικά στα στεγαστικά δάνεια - το ετήσιο επιτόκιο επιβάρυνσης.
Πέραν των επιτοκίων δανείων και καταθέσεων, υπάρχουν και οι λεγόμενες «αποδόσεις» (yields) των χρεογράφων, όπως για παράδειγμα των κρατικών ομολόγων.
Ποιος καθορίζει τα επιτόκια;
- Η αγορά
Το επίπεδο των επιτοκίων καθορίζεται κυρίως από την αγορά. Πιο συγκεκριμένα, τα επιτόκια εξαρτώνται από τη σχέση προσφοράς και ζήτησης για δάνεια και αποταμιεύσεις.
Όταν οι αποταμιεύσεις είναι άφθονες ή όταν υπάρχει χαμηλή ζήτηση για δάνεια, τα επιτόκια τείνουν να είναι χαμηλά. Αντίθετα, όταν η ζήτηση για δάνεια αυξάνεται, τα επιτόκια συνήθως ανεβαίνουν.
Κεντρικές τράπεζες
Εκτός από την αγορά, τα επιτόκια επηρεάζονται και από τις κεντρικές τράπεζες. Το Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΚΤ καθορίζει τα βασικά επιτόκια για τη ζώνη του ευρώ. Ένα από τα σημαντικότερα είναι το επιτόκιο της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων, το οποίο χρησιμοποιείται από τις τράπεζες για να τοποθετούν καταθέσεις μίας ημέρας (overnight) στο Ευρωσύστημα.
Το επιτόκιο αυτό προκαθορίζεται και αποτελεί το κύριο εργαλείο νομισματικής πολιτικής της ΕΚΤ, καθώς σηματοδοτεί τον προσανατολισμό της νομισματικής πολιτικής.
Σημειώνεται πως η κεντρική τράπεζα ελέγχει συνήθως τα βραχυπρόθεσμα επιτόκια και έτσι επηρεάζει την καμπύλη αποδόσεων, η οποία στη συνέχεια διαμορφώνεται από τις δυνάμεις της αγοράς.
Μέσω του μηχανισμού μετάδοσης της νομισματικής πολιτικής, τα βασικά επιτόκια της ΕΚΤ επηρεάζουν τα επιτόκια που πληρώνουν οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις. Έτσι, τα βασικά επιτόκια που καθορίζει η ΕΚΤ επηρεάζουν το επιτόκιο του λογαριασμού αποταμίευσής σου, το κόστος του στεγαστικού δανείου σου και το επιτόκιο που η επιχείρηση σου πληρώνει για το δάνειό της.
Γενικά, τα επιτόκια που πληρώνουν οι δανειολήπτες είναι πολύ υψηλότερα από τα βασικά επιτόκια της ΕΚΤ.
Στην περίπτωση των στεγαστικών δανείων, για παράδειγμα, οι τράπεζες συνυπολογίζουν επίσης τα δικά τους κόστη. Και, φυσικά, ελπίζουν να αποκομίσουν κέρδος από το δάνειο.
Επιπλέον, οι τράπεζες επιβάλλουν μια μικρή επιπλέον χρέωση με τη μορφή «αμοιβής κινδύνου» (risk premium), για να καλύψουν τις αθετήσεις πληρωμών από δανειολήπτες που δεν μπορούν πλέον να αποπληρώσουν το δάνειο.
Άλλα επιτόκια
Πέραν των βασικών επιτοκίων, πάντως, υπάρχουν και άλλες έννοιες και τύποι επιτοκίων, με τους εξής πιο σημαντικούς:
- Βραχυπρόθεσμα ή επιτόκια χρηματαγοράς
Το επιτόκιο για βραχυπρόθεσμα δάνεια (δάνεια με διάρκεια έως ένα έτος) στη χρηματαγορά. Η μικρότερη δυνατή διάρκεια είναι μία ημέρα. Αυτό το επιτόκιο μίας ημέρας τείνει να ευθυγραμμίζεται στενά με το βασικό επιτόκιο πολιτικής της ΕΚΤ.
- Μακροπρόθεσμα ή επιτόκια κεφαλαιαγοράς
Το επιτόκιο για μακροπρόθεσμα κρατικά ομόλογα σε ευρώ (π.χ. ένα 10ετές κρατικό ομόλογο). Το μακροπρόθεσμο επιτόκιο είναι συνήθως, αλλά όχι πάντα, υψηλότερο από το αντίστοιχο βραχυπρόθεσμο. Όταν είναι χαμηλότερο, αυτό το ονομάζουμε «ανtεστραμμένη καμπύλη αποδόσεων».
Τα μακροπρόθεσμα επιτόκια αντανακλούν σε μεγάλο βαθμό τις προσδοκίες των
συμμετεχόντων στην αγορά σχετικά με το τι θα κάνουν οι κεντρικές τράπεζες με τα επιτόκια στο μέλλον και για το πώς αναμένεται να εξελιχθούν ο πληθωρισμός και η οικονομική ανάπτυξη.
- Πραγματικά και ονομαστικά επιτόκια
Το ονομαστικό επιτόκιο είναι το επιτόκιο που συμφωνείται και καταβάλλεται. Για παράδειγμα, είναι το επιτόκιο που πληρώνουν οι ιδιοκτήτες κατοικιών στα στεγαστικά τους δάνεια ή η απόδοση που λαμβάνουν οι αποταμιευτές από τις καταθέσεις τους.
Οι δανειολήπτες πληρώνουν το ονομαστικό επιτόκιο, ενώ οι αποταμιευτές το εισπράττουν.
Αλλά αυτό το ονομαστικό ποσό δεν είναι το μόνο που έχει σημασία για τους δανειολήπτες και τους αποταμιευτές. Τους ενδιαφέρει επίσης η αγοραστική δύναμη - τα αγαθά, οι υπηρεσίες και τα άλλα προϊόντα που μπορούν να αγοράσουν με τα χρήματά τους.
Η αγοραστική δύναμη τείνει να μειώνεται με την πάροδο του χρόνου, καθώς οι τιμές αυξάνονται λόγω του πληθωρισμού. Λαμβάνοντας υπόψη τον πληθωρισμό, μπορούμε να δούμε το πραγματικό κόστος του δανεισμού και την πραγματική απόδοση των αποταμιεύσεων.
Ο τύπος για τον υπολογισμό του πραγματικού επιτοκίου είναι: Πραγματικό επιτόκιο = ονομαστικό επιτόκιο – πληθωρισμός.
- Βασικά επιτόκια πολιτικής
Η ΕΚΤ καθορίζει τρία βασικά επιτόκια κάθε έξι εβδομάδες στο πλαίσιο του έργου της για τη διατήρηση της σταθερότητας των τιμών στη ζώνη του ευρώ. Ένα από αυτά είναι το επιτόκιο των πράξεων κύριας αναχρηματοδότησης, το οποίο είναι το επιτόκιο που πληρώνουν οι τράπεζες όταν δανείζονται χρήματα από την ΕΚΤ για μία εβδομάδα.
Όταν το κάνουν αυτό, πρέπει να παρέχουν εξασφαλίσεις ως εγγύηση ότι το Ευρωσύστημα θα λάβει το ποσό που έχει δανείσει, ακόμη και αν η τράπεζα δεν αποπληρώσει τα χρήματα που έχει δανειστεί.
Υπάρχει επίσης το επιτόκιο της διευκόλυνσης οριακής χρηματοδότησης, το οποίο είναι το επιτόκιο με το οποίο οι τράπεζες μπορούν να δανείζονται από την ΕΚΤ για μια νύχτα με ευρύ φάσμα εξασφαλίσεων και σε προκαθορισμένο επιτόκιο. Αυτό τους κοστίζει περισσότερο από το να δανειστούν για μία εβδομάδα.
Τέλος, υπάρχει το επιτόκιο της διευκόλυνσης αποδοχής καταθέσεων, το οποίο καθορίζει τον τόκο που λαμβάνουν οι τράπεζες - ή πρέπει να πληρώσουν όταν τα επιτόκια είναι αρνητικά - όταν καταθέτουν χρήματα στην ΕΚΤ για μια νύχτα.
Αυτό το επιτόκιο είναι το βασικό εργαλείο σηματοδότησης της ΕΚΤ και το Διοικητικό Συμβούλιο μπορεί να το προσαρμόσει για να κατευθύνει τον προσανατολισμό της
νομισματικής πολιτικής.
