Ο ρόλος του Γραφείου Εφόρου Ελέγχου Κρατικών Ενισχύσεων στην οικοδόμηση ενός σύγχρονου, ανθεκτικού και ανταγωνιστικού πρωτογενούς τομέα είναι όχι μόνο σημαντικός αλλά και εξόχως καθοριστικός.
Η γεωργία δεν αποτελεί απλώς έναν ακόμη τομέα της οικονομίας. Διασφαλίζει την επισιτιστική ασφάλεια, στηρίζει την ύπαιθρο, προστατεύει το περιβάλλον και διατηρεί ζωντανή την πολιτιστική μας κληρονομιά. Για την Κύπρο, ένα μικρό νησιωτικό κράτος που αντιμετωπίζει προκλήσεις όπως η λειψυδρία, η κλιματική αλλαγή και οι διεθνείς κρίσεις, η ενίσχυση του πρωτογενούς τομέα αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα.
Το ζητούμενο δεν είναι πλέον αν θα δοθούν ενισχύσεις, αλλά πώς θα σχεδιαστούν έγκαιρα, αποτελεσματικά και νόμιμα, ώστε να δημιουργούν πραγματική ανάπτυξη και όχι πρόσκαιρες λύσεις. Σε αυτό το πλαίσιο αναδεικνύεται η σημασία των κανόνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις κρατικές ενισχύσεις και ο ρόλος του Γραφείου Εφόρου Ελέγχου Κρατικών Ενισχύσεων.
Οι κρατικές ενισχύσεις δεν είναι απαγορεύσεις. Είναι ευκαιρίες.
Παρά τη διαδεδομένη αντίληψη, οι κανόνες κρατικών ενισχύσεων δεν εμποδίζουν τη στήριξη της οικονομίας. Αντίθετα, το ευρωπαϊκό δίκαιο επιτρέπει την ενίσχυση σχεδόν κάθε αναπτυξιακής δραστηριότητας, υπό την προϋπόθεση ότι οι ενισχύσεις είναι αναγκαίες, αναλογικές και διαφανείς και παρέχονται στη βασική αρχή του κινήτρου.
Στον αγροτικό τομέα, το πλαίσιο των Κρατικών Ενισχύσεων είναι ιδιαίτερα ευέλικτο και βασίζεται σε τρεις πυλώνες:
- Τον Κανονισμό Απαλλαγής κατά Κατηγορία για τη γεωργία (ABER),
- Τις Κατευθυντήριες Γραμμές για τη γεωργία και τις αγροτικές περιοχές,
3. Τον Κανονισμό de minimis.
Το πλαίσιο αυτό προσφέρει σημαντική ευελιξία, εφόσον αξιοποιείται έγκαιρα και σωστά.
Ο ρόλος του Γραφείου Εφόρου Ελέγχου Κρατικών Ενισχύσεων
Το Γραφείο Εφόρου αποτελεί τον θεσμικό σύνδεσμο της Κυπριακής Δημοκρατίας με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στα θέματα κρατικών ενισχύσεων. Δεν περιορίζεται στον έλεγχο νομιμότητας, αλλά λειτουργεί ως σύμβουλος της Δημόσιας Διοίκησης, υποστηρίζοντας τον σχεδιασμό και την εφαρμογή μέτρων.
Η έγκαιρη εμπλοκή του διασφαλίζει ταχύτερη υλοποίηση, αποφυγή καθυστερήσεων και περιορισμό κινδύνων ανάκτησης παράνομων ενισχύσεων. Με αυτόν τον τρόπο, οι πολιτικές αποφάσεις μετατρέπονται σε εφαρμόσιμα και ασφαλή αναπτυξιακά εργαλεία.
Οι κρίσεις ανέδειξαν την αξία των κανόνων
Οι πρόσφατες πυρκαγιές κατέδειξαν τη σημασία ενός αξιόπιστου πλαισίου κρατικών ενισχύσεων. Ζημιές σε καλλιέργειες, υποδομές και εξοπλισμό μπορούν να αποζημιωθούν, εφόσον τεκμηριώνονται, διασφαλίζοντας ισότιμη μεταχείριση και προστασία του δημόσιου χρήματος.
Αντίστοιχα, σε περιπτώσεις ζωονόσων, όπως ο αφθώδης πυρετός, οι κανόνες επιτρέπουν την αποζημίωση για απώλειες παραγωγής και υποχρεωτικά μέτρα, διασφαλίζοντας τη βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων και την προστασία της δημόσιας υγείας.
Και στις δύο περιπτώσεις οι αποζημιώσεις παραχωρήθηκαν στους δικαιούχους από τις Αποφάσεις που έκδωσε η Έφορος βάση του Απαλλαχτικού Κανονισμού της Γεωργίας
Από τις αποζημιώσεις στις επενδύσεις
Οι κρατικές ενισχύσεις δεν πρέπει να περιορίζονται στη διαχείριση κρίσεων και στις αποζημιώσεις. Θα πρέπει να αποτελούν εργαλείο επενδύσεων και ανάπτυξης.
Η Κύπρος με τον σωστό και έγκαιρο προγραμματισμό μπορεί να αξιοποιήσει το πλαίσιο για:
- γεωργία ακριβείας και τεχνητή νοημοσύνη,
- έξυπνα συστήματα άρδευσης και εξοικονόμηση νερού,
- ανανεώσιμες πηγές ενέργειας,
- εκσυγχρονισμό θερμοκηπίων,
- κυκλική οικονομία και μεταποίηση,
- συλλογικά επενδυτικά σχέδια και κατάρτιση νέων γεωργών.
Η καινοτομία ξεκινά από το χωράφι
Τεχνολογίες όπως αισθητήρες, συστήματα τεχνητής νοημοσύνης, ρομποτικές εφαρμογές και ψηφιακές πλατφόρμες μειώνουν το κόστος και αυξάνουν την αποδοτικότητα. Η Κύπρος, μέσα από την αξιοποίηση των κανονισμών των κρατικών ενισχύσεων, μπορεί να εξελιχθεί σε πρότυπο έξυπνης γεωργίας στην Ανατολική Μεσόγειο. Η στρατηγική επιλογή των επενδύσεων, όπως και η ενημέρωση και η καλύτερη κατανόηση των κανόνων από τους λειτουργούς των αρμοδίων αρχών, η οποία γίνεται συνεχώς με την καθοδήγηση του Γραφείου μας, μπορούν να οδηγήσουν σε εξαιρετικά αποτελέσματα.
Η πρόληψη ως στρατηγική επιλογή
Η κλιματική αλλαγή επιβάλλει μετάβαση από την αποζημίωση στην πρόληψη. Επενδύσεις σε υποδομές, διαχείριση νερού, βιοασφάλεια και ανθεκτικές καλλιέργειες μπορούν να μειώσουν σημαντικά τις μελλοντικές απώλειες οι οποίες απειλούν το περιβάλλον. Η στρατηγική επιλογή αποτρέπει και περιορίζει κινδύνους και απώλειες και στοχεύει σε έργα και σ’ αυτό πρέπει να επενδύσουμε με μεθοδικότητα και τον σωστό προγραμματισμό.
Αξιοποίηση των ευρωπαϊκών εργαλείων
Η απλούστευση των κανόνων από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή με την ταυτόχρονη αποκέντρωση εξουσιών αλλά και την διεύρυνση σε καινοτόμους τομείς επιτρέπει την ταχύτερη εφαρμογή των μέτρων χωρίς προηγούμενη κοινοποίηση στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή με θετικό αντίκτυπο στις οικονομίες των Κρατών μελών. Η επιτυχία εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από τον προγραμματισμό και τους στόχους της αρμόδιας αρχής αλλά και από την έγκαιρη συνεργασία μεταξύ των αρμοδίων Υπουργείων και του Γραφείου Εφόρου Ελέγχου Κρατικών Ενισχύσεων. Το Γραφείο Εφόρου Ελέγχου Κρατικών Ενισχύσεων αδιάκοπα και συστηματικά παρέχει εκπαίδευση και καθοδήγηση στις Αρμόδιες Αρχές και κτίζει κουλτούρα συμμόρφωσης και διευρύνει τον προσανατολισμό προς την αναπτυξιακή αξία των Κρατικών Ενισχύσεων.
Ένα νέο όραμα για τον πρωτογενή τομέα
Ο πρωτογενής τομέας χρειάζεται όχι περισσότερες, αλλά καλύτερα σχεδιασμένες ενισχύσεις. Πολιτικές που μειώνουν το κόστος, ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα και προσελκύουν νέους ανθρώπους. Χρειάζεται ένα μεσοπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό αξιοποιώντας τους Κανόνες και τις ευκαιρίες που προσφέρουν.
Το Γραφείο Εφόρου Ελέγχου κρατικών Ενισχύσεων δεν είναι απλώς θεματοφύλακας της νομιμότητας. Είναι στρατηγικός συνεργάτης της Πολιτείας για τη διαμόρφωση βιώσιμων και αποτελεσματικών πολιτικών. Μαζί με τις Αρμόδιες αρχές έχουν επιτευχθεί άλματα, έχουν αξιοποιηθεί οι κανονισμοί και έχουν επιφέρει θετικά αποτελέσματα στο συγκεκριμένο τομέα και στη οικονομία.
Η σωστή αξιοποίηση των κρατικών ενισχύσεων αποτελεί επένδυση στο μέλλον της κυπριακής υπαίθρου, στην προοπτική της ευημερίας και της προόδου του τομέα της γεωργίας και στην ανθεκτικότητα της οικονομίας.
*Στέλλα Μιχαηλίδου, Έφορος Ελέγχου Κρατικών Ενισχύσεων
