Η Υφυπουργός Ναυτιλίας, Μαρίνα Χατζημανώλη, μιλά για τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η τοπική ναυτιλιακή κοινότητα, την παγκόσμια ανάγκη για «ασφαλή λιμάνια» όπως η Κύπρος, καθώς και για τις προκλήσεις της αναβάθμισης δεξιοτήτων και της προσαρμογής στις τεχνολογικές εξελίξεις.
Η Κύπρος έχει καταγράψει πρόσφατα σημαντικές επιτυχίες στη ναυτιλία, καθώς επανεξελέγη στο Συμβούλιο του ΙΜΟ τον περασμένο Νοέμβριο και το νηολόγιό της σημείωσε ανάπτυξη 20% μέσα σε μόλις δύο χρόνια. Τι μπορεί να γίνει ώστε να διατηρηθεί αυτή η πορεία;
Η επανεκλογή της Κύπρου στο Συμβούλιο του Διεθνούς Ναυτιλιακού Οργανισμού (IMO) και η ισχυρή ανάπτυξη του κυπριακού νηολογίου αποτελούν σαφείς ενδείξεις της διεθνούς εμπιστοσύνης που απολαμβάνει η χώρα μας ως ποιοτικό ναυτιλιακό κέντρο. Αυτές οι επιτυχίες δεν είναι τυχαίες· είναι αποτέλεσμα μιας μακροπρόθεσμης στρατηγικής που βασίζεται στη σταθερότητα, την αξιοπιστία και τη συνεχή μεταρρύθμιση.
Για να διατηρήσουμε αυτή τη θετική πορεία, επικεντρωνόμαστε σε τρεις βασικούς πυλώνες. Πρώτον, την ανταγωνιστικότητα. Η Κύπρος προσφέρει ένα από τα πιο ελκυστικά και διαφανή ναυτιλιακά πλαίσια στην Ευρώπη, υποστηριζόμενο από το εγκεκριμένο Σύστημα Φόρου Χωρητικότητας (Tonnage Tax System), ένα ισχυρό νομικό πλαίσιο και ένα ιδιαίτερα εξειδικευμένο σύμπλεγμα ναυτιλιακών υπηρεσιών. Επανεξετάζουμε συνεχώς τις πολιτικές μας ώστε να ανταποκρίνονται στις ανάγκες των πλοιοκτητών και των επενδυτών.
Δεύτερον, την ποιότητα και τη συμμόρφωση. Προτεραιότητά μας δεν είναι μόνο η αριθμητική ανάπτυξη αλλά η βιώσιμη ανάπτυξη με ποιοτικό στόλο. Παραμένουμε πλήρως προσηλωμένοι σε υψηλά πρότυπα ασφάλειας, περιβαλλοντικής προστασίας και διακυβέρνησης, ενώ στηρίζουμε ενεργά τη μετάβαση του κλάδου προς την απανθρακοποίηση και τις πιο πράσινες λειτουργίες.
Τρίτον, η Κύπρος διαθέτει ισχυρή φωνή στα διεθνή ναυτιλιακά φόρα, ιδιαίτερα στον IMO και εντός της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Η ενεργός συμμετοχή μας μάς επιτρέπει να συμβάλλουμε στη διαμόρφωση πολιτικών και να διασφαλίζουμε ότι τα συμφέροντα τόσο της Κύπρου όσο και της παγκόσμιας ναυτιλίας εκπροσωπούνται αποτελεσματικά. Παράλληλα, συνεχίζουμε να επενδύουμε στο ανθρώπινο δυναμικό, στη ναυτική εκπαίδευση και στην καινοτομία, καθώς το μέλλον της ναυτιλίας δεν εξαρτάται μόνο από τα πλοία αλλά και από τους ανθρώπους και τη γνώση. Το όραμά μας είναι σαφές: να ενισχύσουμε περαιτέρω την Κύπρο ως κορυφαίο, βιώσιμο και έτοιμο για το μέλλον ναυτιλιακό κέντρο.
Πώς έχει ευθυγραμμίσει η Κύπρος τις στρατηγικές της με τους νεότερους κανονισμούς της ΕΕ για πιο πράσινη ναυτιλία, διατηρώντας παράλληλα την ανταγωνιστικότητά της;
Θα έλεγα ότι η Κύπρος προσεγγίζει την πράσινη μετάβαση στη ναυτιλία με φιλοδοξία αλλά και ρεαλισμό. Το Ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Εκπομπών (EU ETS), το FuelEU Maritime και ο Κανονισμός για τις Υποδομές Εναλλακτικών Καυσίμων (AFIR) διαμορφώνουν πλέον το περιβάλλον λειτουργίας της ευρωπαϊκής ναυτιλίας. Για εμάς, το βασικό σημείο είναι ότι τόσο το EU ETS όσο και το FuelEU Maritime είναι ουδέτερα ως προς τη σημαία. Εφαρμόζονται σε πλοία που προσεγγίζουν ευρωπαϊκά λιμάνια, ανεξαρτήτως της σημαίας που φέρουν. Επομένως, δεν πρόκειται για ζήτημα διαφορετικής μεταχείρισης της κυπριακής σημαίας, αλλά για ένα ευρύτερο ευρωπαϊκό και διεθνές ζήτημα ανταγωνιστικότητας.
Γενικά, προτιμούμε τη λήψη παγκόσμιων μέτρων σε επίπεδο IMO αντί της εφαρμογής περιφερειακών μέτρων. Ο ρόλος μας ως Κύπρος είναι να διασφαλίσουμε ότι ο ναυτιλιακός μας τομέας είναι πλήρως προετοιμασμένος, προστατεύοντας ταυτόχρονα την ανταγωνιστικότητά του. Αυτό σημαίνει σύγχρονη νομοθεσία, αποτελεσματική διοίκηση, ψηφιακές υπηρεσίες και στενή συνεργασία με πλοιοκτήτες, διαχειριστές, λιμάνια και το ευρύτερο ναυτιλιακό οικοσύστημα.
- Διαβάστε επίσης: Μαρίνα Χατζημανώλη: Η Κύπρος ηγείται ουσιαστικών διαβουλεύσεων για ανταγωνιστικότητα ευρωπαϊκής ναυτιλίας
Όπως έχω αναφέρει και σε προηγούμενες συνεντεύξεις, η Κύπρος είναι ένα ποιοτικό ναυτιλιακό κέντρο. Θέλουμε να παραμείνουμε ελκυστικοί όχι μειώνοντας τα πρότυπα, αλλά προσφέροντας αξιοπιστία, τεχνογνωσία, συμμόρφωση και πρακτική στήριξη προς τη βιομηχανία.
Παράλληλα, πιστεύουμε ακράδαντα ότι η πράσινη μετάβαση δεν μπορεί να επιτευχθεί μόνο μέσω υποχρεώσεων και πρόσθετων δαπανών. Πρέπει επίσης να υποστηρίζεται από επενδύσεις. Γι’ αυτό οι πρόνοιες του EU ETS και του FuelEU Maritime που προβλέπουν τη χρήση εσόδων και προστίμων για τη στήριξη της απανθρακοποίησης μέσω ευρωπαϊκών επενδυτικών ταμείων είναι ιδιαίτερα σημαντικές. Τα ταμεία αυτά πρέπει να συμβάλουν στη μείωση του κόστους των εναλλακτικών καυσίμων, των νέων τεχνολογιών, των λύσεων ενεργειακής απόδοσης και των λιμενικών υποδομών.
Ο AFIR είναι εξίσου σημαντικός, καθώς τα πλοία δεν μπορούν να γίνουν πιο φιλικά προς το περιβάλλον εάν τα λιμάνια δεν διαθέτουν τις απαραίτητες υποδομές, όπως παροχή ηλεκτρικής ενέργειας από την ξηρά και διαθεσιμότητα εναλλακτικών καυσίμων.
Επομένως, η στρατηγική της Κύπρου είναι ισορροπημένη: εφαρμόζουμε τους ευρωπαϊκούς κανόνες, στηρίζουμε την καινοτομία και τη βιωσιμότητα, αλλά συνεχίζουμε να υποστηρίζουμε ένα ρεαλιστικό, τεχνολογικά ουδέτερο και παγκοσμίως ανταγωνιστικό πλαίσιο για την ευρωπαϊκή ναυτιλία.
Η ψηφιοποίηση, η κυβερνοασφάλεια και οι τεχνολογικές εξελίξεις, συμπεριλαμβανομένης της έναρξης λειτουργίας της ψηφιακής πύλης CYSh1P, έχουν καταστεί καθοριστικής σημασίας για τον τομέα. Πώς βλέπετε αυτές τις εξελίξεις; Βρίσκεται η Κύπρος σε καλό δρόμο για να συμβαδίσει και υπάρχουν περαιτέρω τεχνολογικές εξελίξεις στον ορίζοντα;
Ο ψηφιακός μετασχηματισμός δεν είναι πλέον προαιρετικός στη ναυτιλία. Είναι απαραίτητος. Ο κλάδος γίνεται ολοένα και περισσότερο βασισμένος στα δεδομένα, διασυνδεδεμένος και εξαρτώμενος από την τεχνολογία, και η Κύπρος είναι αποφασισμένη να παραμείνει στην πρωτοπορία αυτής της μετάβασης.
Η έναρξη λειτουργίας της ψηφιακής πύλης CYSh1P αποτελεί σημαντικό βήμα προς αυτή την κατεύθυνση. Αντικατοπτρίζει τη δέσμευσή μας για απλοποίηση διαδικασιών, βελτίωση της αποδοτικότητας, μείωση του διοικητικού φόρτου και ενίσχυση της διαφάνειας για πλοιοκτήτες, διαχειριστές και όλους τους ενδιαφερόμενους του ναυτιλιακού τομέα. Αποτελεί μέρος του ευρύτερου οράματός μας για μια πιο έξυπνη και πιο ευέλικτη ναυτιλιακή διοίκηση.
Η κυβερνοασφάλεια είναι εξίσου κρίσιμη. Καθώς τα πλοία και οι λιμενικές λειτουργίες ενσωματώνονται όλο και περισσότερο σε ψηφιακά συστήματα, η κυβερνοανθεκτικότητα καθίσταται ζήτημα επιχειρησιακής συνέχειας και ασφάλειας. Συνεργαζόμαστε στενά με τους φορείς της βιομηχανίας, τα ευρωπαϊκά θεσμικά όργανα και διεθνείς εταίρους για την ενίσχυση της ετοιμότητας και της ενημέρωσης σε αυτόν τον τομέα.
Η Κύπρος βρίσκεται στον σωστό δρόμο, αλλά η ψηφιοποίηση είναι μια συνεχής διαδικασία. Ήδη εξετάζουμε περαιτέρω εξελίξεις, όπως την ενισχυμένη αυτοματοποίηση των υπηρεσιών του νηολογίου, την καλύτερη αξιοποίηση της ανάλυσης δεδομένων και την ισχυρότερη διασύνδεση με τα ευρωπαϊκά ψηφιακά ναυτιλιακά συστήματα. Ο στόχος μας είναι απλός: να διασφαλίσουμε ότι η Κύπρος θα παραμείνει όχι μόνο μια ανταγωνιστική σημαία και ναυτιλιακό κέντρο, αλλά και ένα σύγχρονο και τεχνολογικά προηγμένο.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, έχει παρατηρηθεί αυξανόμενη ανάγκη για αναβάθμιση δεξιοτήτων στη ναυτιλία. Πώς επενδύει η Κύπρος στη ναυτική εκπαίδευση και την ανάπτυξη δεξιοτήτων;
Η ανάγκη για αναβάθμιση δεξιοτήτων στην παγκόσμια ναυτιλία δεν ήταν ποτέ πιο εμφανής. Η ναυτιλία βρίσκεται σήμερα σε μια καθοριστική καμπή, διαμορφωμένη από την πράσινη και την ψηφιακή μετάβαση, την αυξανόμενη επιχειρησιακή πολυπλοκότητα και την εντεινόμενη γεωπολιτική αβεβαιότητα. Οι προκλήσεις αυτές καθιστούν ένα γεγονός απολύτως σαφές: το μέλλον της ναυτιλίας εξαρτάται πρωτίστως από τους ανθρώπους που τη λειτουργούν και τη στηρίζουν.
Η Κύπρος έχει αναγνωρίσει εδώ και καιρό ότι η επένδυση στη ναυτική εκπαίδευση και στην ανάπτυξη δεξιοτήτων αποτελεί στρατηγική προτεραιότητα. Σε εθνικό επίπεδο, ενισχύουμε συνεχώς τα πλαίσια ναυτικής εκπαίδευσης και κατάρτισης, ενώ παράλληλα προωθούμε τη διά βίου μάθηση, διασφαλίζοντας ότι οι ναυτικοί και οι επαγγελματίες της ναυτιλίας διαθέτουν τις δεξιότητες που απαιτεί μια τεχνολογικά προηγμένη, ασφαλής και βιώσιμη βιομηχανία. Στόχος μας δεν είναι μόνο να ανταποκριθούμε στις σημερινές ανάγκες, αλλά και να προβλέψουμε τις απαιτήσεις του αύριο, διατηρώντας ταυτόχρονα τα ναυτικά επαγγέλματα ελκυστικά για τις νεότερες γενιές.
Αυτές οι εθνικές προσπάθειες αντικατοπτρίζονται έντονα και σε ευρωπαϊκό επίπεδο μέσα από τις προτεραιότητες της Κυπριακής Προεδρίας του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Ένας από τους βασικούς μας στόχους είναι η ενίσχυση της ανθρώπινης διάστασης της ναυτιλιακής πολιτικής, τοποθετώντας τους ανθρώπους και τις δεξιότητες στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής ναυτιλιακής ανταγωνιστικότητας, ανθεκτικότητας και στρατηγικής αυτονομίας.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Διακήρυξη της Λευκωσίας, η οποία εγκρίθηκε και υπογράφηκε από τους Υπουργούς Ναυτιλιακών Υποθέσεων της ΕΕ κατά την Άτυπη Υπουργική Σύνοδο της 29ης Απριλίου, στέλνει ένα σαφές και ενιαίο πολιτικό μήνυμα. Θέτει τους ανθρώπους στο επίκεντρο της ναυτιλιακής πολιτικής και δεσμεύεται για την ενίσχυση της εκπαίδευσης και κατάρτισης των ναυτικών, την προώθηση της επανεκπαίδευσης και αναβάθμισης δεξιοτήτων ενόψει της πράσινης και ψηφιακής μετάβασης, την ενθάρρυνση των ναυτικών επαγγελμάτων και την προώθηση της ισότιμης συμμετοχής των γυναικών στον τομέα.
- Διαβάστε επίσης: Μαρίνα Χατζημανώλη: Ισότητα και συμπερίληψη βασικές προϋποθέσεις για βιώσιμο ναυτιλιακό τομέα
Συμπληρωματικά προς αυτή την πολιτική δέσμευση, η Υπουργική Διάσκεψη Υψηλού Επιπέδου με τους εμπλεκόμενους φορείς για τους ναυτικούς, που πραγματοποιήθηκε στις 28 Απριλίου υπό την Κυπριακή Προεδρία, παρείχε μια πλατφόρμα ουσιαστικού διαλόγου μεταξύ υπευθύνων χάραξης πολιτικής, ηγετών της βιομηχανίας, κοινωνικών εταίρων και διεθνών οργανισμών. Η διάσκεψη ανέδειξε ότι η επένδυση στην εκπαίδευση, την κατάρτιση και την ευημερία των ναυτικών δεν αποτελεί απλώς πολιτική επιλογή, αλλά στρατηγική αναγκαιότητα για έναν ανθεκτικό και βιώσιμο παγκόσμιο ναυτιλιακό τομέα.
Το μήνυμά μας είναι ξεκάθαρο: η στήριξη, η εκπαίδευση και η ενδυνάμωση των ναυτικών σημαίνει επένδυση στο ίδιο το μέλλον της ναυτιλίας. Μέσω συντονισμένης εθνικής δράσης και ισχυρής ευρωπαϊκής συνεργασίας, η Κύπρος εργάζεται ώστε το ναυτικό εργατικό δυναμικό του αύριο να είναι καταρτισμένο, ανθεκτικό και έτοιμο να αντιμετωπίσει τις προκλήσεις που έρχονται.
Δεδομένης της στρατηγικής θέσης της Κύπρου στην Ανατολική Μεσόγειο, πώς βλέπετε να εξελίσσεται ο ρόλος της στις παγκόσμιες εμπορικές διαδρομές; Πώς έχουν επηρεάσει οι πρόσφατες γεωπολιτικές εντάσεις τη ναυτιλιακή δραστηριότητα και στρατηγική;
Η Κύπρος είχε πάντοτε στρατηγική σημασία λόγω της γεωγραφικής της θέσης. Στο σημερινό παγκόσμιο περιβάλλον, η σημασία αυτή γίνεται ακόμη μεγαλύτερη. Καθώς οι εφοδιαστικές αλυσίδες εξελίσσονται και οι παγκόσμιες εμπορικές διαδρομές αντιμετωπίζουν ολοένα και περισσότερες διαταραχές, η αξιοπιστία και η περιφερειακή σταθερότητα καθίστανται κρίσιμοι παράγοντες. Η Κύπρος προσφέρει και τα δύο.
Η γεωγραφική μας θέση, σε συνδυασμό με τη συμμετοχή μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, τις ισχυρές ναυτιλιακές υποδομές και τις υψηλού επιπέδου επαγγελματικές υπηρεσίες, καθιστούν τη χώρα φυσικό κόμβο για ναυτιλιακές επιχειρήσεις, διαχείριση πλοίων και περιφερειακή ναυτιλιακή υποστήριξη.
Οι πρόσφατες γεωπολιτικές εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, την Ερυθρά Θάλασσα και την ευρύτερη περιοχή έχουν αναμφίβολα δημιουργήσει αβεβαιότητα για τη διεθνή ναυτιλία. Οι αλλαγές δρομολογίων, οι ανησυχίες για την ασφάλεια, η αύξηση του ασφαλιστικού κόστους και οι επιχειρησιακοί κίνδυνοι έχουν επηρεάσει ολόκληρο τον κλάδο.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Κύπρος διαδραματίζει σημαντικό ρόλο ως σταθερός και αξιόπιστος εταίρος. Συνεργαζόμαστε στενά με διεθνείς οργανισμούς, την ΕΕ και τους φορείς της βιομηχανίας για την προώθηση της ασφαλούς ναυσιπλοΐας, της ελευθερίας του εμπορίου και της ναυτικής ασφάλειας.
Σε στρατηγικό επίπεδο, οι εξελίξεις αυτές έχουν ενισχύσει την ανάγκη για ανθεκτικότητα, διαφοροποίηση και ετοιμότητα. Η Κύπρος προσαρμόζεται ενισχύοντας τη θεσμική της ικανότητα, στηρίζοντας τους πλοιοκτήτες που αντιμετωπίζουν επιχειρησιακές προκλήσεις και διασφαλίζοντας ότι η ναυτιλιακή της πολιτική παραμένει ευέλικτη και άμεσα ανταποκρινόμενη στις εξελίξεις.
Αντί να μειώνουν τη σημασία της Κύπρου, αυτές οι παγκόσμιες προκλήσεις αναδεικνύουν τη σημασία ύπαρξης αξιόπιστων ναυτιλιακών κέντρων που μπορούν να προσφέρουν βεβαιότητα σε αβέβαιους καιρούς. Η Κύπρος είναι αναμφίβολα ένα από αυτά.
Η ακτοπλοϊκή σύνδεση Ελλάδας–Κύπρου διανύει πλέον ακόμη μία περίοδο λειτουργίας με κρατική στήριξη. Σε ποιο σημείο αναμένετε ότι η γραμμή θα καταστεί εμπορικά βιώσιμη χωρίς επιδοτήσεις;
Η θαλάσσια επιβατική σύνδεση μεταξύ Κύπρου και Ελλάδας αποτελεί ένα ιδιαίτερα σημαντικό έργο στρατηγικής υποδομής, με έντονη κοινωνική και οικονομική διάσταση, καθώς προσφέρει μια ουσιαστική εναλλακτική λύση στις αεροπορικές μετακινήσεις.
Ωστόσο, για να καταστεί βιώσιμη, εμπορικά αποδοτική και μόνιμη, δεν μπορεί να βασίζεται επ’ αόριστον μόνο στις ετήσιες κρατικές επιδοτήσεις. Απαιτείται μια ολοκληρωμένη, πολυδιάστατη προσέγγιση και ένας στρατηγικός επανασχεδιασμός.
Πρώτα και κύρια, είναι καθοριστικής σημασίας η ενίσχυση της ζήτησης. Η γραμμή πρέπει να ενταχθεί πιο ενεργά στο τουριστικό προϊόν μέσω στοχευμένης προώθησης σε αγορές όπως η Κύπρος, η Ελλάδα και άλλες διεθνείς αγορές. Η ανάπτυξη θεματικών μορφών τουρισμού – όπως ο ιατρικός, ο θρησκευτικός και ο αθλητικός τουρισμός – καθώς και τα οδικά ταξίδια, τα οικογενειακά πακέτα και οι συνεργασίες με ταξιδιωτικούς οργανισμούς μπορούν να αυξήσουν σημαντικά τα ποσοστά πληρότητας.
- Διαβάστε ακόμη: 37η Γενική Συνέλευση ΚΝΕ: Ισχυρή πολιτική στήριξη και στρατηγικές προοπτικές για την κυπριακή ναυτιλία (εικόνες)
Παράλληλα, η ενίσχυση του μεταφορικού έργου φορτίων είναι εξίσου κρίσιμη. Η μεταφορά οχημάτων και εμπορευμάτων μπορεί να εξασφαλίσει σταθερά έσοδα καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, μειώνοντας την εποχικότητα και ενισχύοντας τη βιωσιμότητα της γραμμής.
Επιπλέον, η περιφερειακή διασύνδεση μέσω συνδέσεων με γειτονικές χώρες, όπως το Ισραήλ και η Αίγυπτος, καθώς και η προσθήκη ενδιάμεσων στάσεων – για παράδειγμα σε νησιά του Αιγαίου – θα μπορούσαν να προσελκύσουν επιβάτες από την ευρύτερη περιοχή, αυξάνοντας σημαντικά την πληρότητα.
Την ίδια στιγμή, η διατήρηση ανταγωνιστικών ναύλων και η επένδυση στην ποιότητα των υπηρεσιών θα βοηθήσουν στην εδραίωση της γραμμής στη συνείδηση του κοινού. Επιπρόσθετα, η χρήση πιο αποδοτικών πλοίων και η υιοθέτηση πράσινων τεχνολογιών μπορούν να μειώσουν το λειτουργικό κόστος σε βάθος χρόνου, ενώ ενδέχεται να εξασφαλίσουν και ευρωπαϊκή χρηματοδότηση.
Τελικά, η εμπορική βιωσιμότητα και η μακροχρόνια διατήρηση της γραμμής θα εξαρτηθούν από την ικανότητά της να δημιουργήσει μια πιστή πελατειακή βάση, ικανή να δικαιολογήσει τη λειτουργία της υπό συνθήκες ελεύθερης αγοράς, μετατρέποντας ουσιαστικά μια κοινωνικά υποστηριζόμενη υπηρεσία σε μια κερδοφόρα τουριστική και μεταφορική δραστηριότητα.
*Η συνέντευξη είχε δημοσιευτεί στο αγγλικό περιοδικό GOLD στα πλαίσια μεγάλου αφιερώματος για τη Ναυτιλία, το οποίο υπογράφουν οι Μαριάννα Νικολάου, Νικόλας Πράκας και Νικόλας Θεοδούλου.
