Μπορεί να θεωρείται μια στρατηγική επένδυση, ωστόσο η διοργάνωση ενός Μουντιάλ δεν προσφέρει εγγυημένη απόδοση, με τις τεράστιες δαπάνες για στάδια και αθλητικές εγκαταστάσεις, υποδομές (δρόμοι, αεροδρόμια και μέσα μεταφοράς), τουριστική προβολή και γενικότερα για την ενίσχυση της εικόνας της εκάστοτε χώρας να υλοποιούνται με αντάλλαγμα την υπόσχεση για αυξημένο τουρισμό κατά τη διάρκεια και μετά τη διοργάνωση, τη δημιουργία θέσεων εργασίας, την προσέλκυση ξένων επενδύσεων και τη βελτίωση των υποδομών. Τα πιθανά οφέλη είναι υπαρκτά, ωστόσο η ιστορία έχει αποδείξει ότι οι χώρες που δεν σχεδίασαν έγκαιρα την επόμενη μέρα του Μουντιάλ και δεν προνόησαν για την αξιοποίηση των εγκαταστάσεων και των υποδομών που αφήνει πίσω του, βγήκαν μακροπρόθεσμα ζημιωμένες.
Καθώς μετράμε αντίστροφα για τη σέντρα, το InBusinessNews δεν... έκατσε στον πάγκο. Ερεύνησε το θέμα και σας παρουσιάζει την μεγάλη εικόνα, καθώς και τις μικρο-επιπτώσεις της κορυφαίας αθλητικής διοργάνωσης στην οικονομία του νησιού μας.
Όσον αφορά στις υποδομές, πάντως, χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν η Νότια Αφρική (2010) και η Βραζιλία (2014), όπου αρκετά στάδια παρέμειναν υποχρησιμοποιημένα μετά το τέλος του Μουντιάλ. Αντίθετα, ορισμένα κράτη, όπως η Γερμανία (2006) και η Γαλλία (1998), χρησιμοποίησαν σε μεγάλο βαθμό υπάρχουσες αθλητικές εγκαταστάσεις και σχεδίασαν προσεκτικά τις επενδύσεις σε υποδομές, διασφαλίζοντας ότι τα οφέλη θα διαρκέσουν για πολλά χρόνια.
Το επερχόμενο Μουντιάλ, το οποίο κάνει πρεμιέρα στις 11 Ιουνίου, θα φιλοξενηθεί για πρώτη φορά στην ιστορία από τρεις χώρες – τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά και το Μεξικό – και θα περιλαμβάνει 48 εθνικές ομάδες αντί για 32, θα είναι ένα πρωτοφανές γεγονός από πλευράς γεωγραφικής, οργανωτικής και εμπορικής κλίμακας. Πέρα όμως από τη λάμψη και την παγκόσμια προβολή, το βασικό ερώτημα παραμένει το ίδιο: ποια θα είναι η οικονομική κληρονομιά του όταν σβήσουν τα φώτα της δημοσιότητας;
Η Νότια Αφρική, οι «λευκοί ελέφαντες» και η ιδιαίτερη περίπτωση του Κατάρ
Η εμπειρία υπενθυμίζει ότι τα μεγάλα αθλητικά γεγονότα συνοδεύονται σχεδόν πάντα από υπερβάσεις κόστους και αυτό γιατί η τεράστια εμβέλειά τους δεν επιτρέπει ουσιαστικά κανένα περιθώριο αναβολής ή ακύρωσης, με αποτέλεσμα, όταν προκύπτουν καθυστερήσεις στα έργα υποδομής, οι κυβερνήσεις να αναγκάζονται να επιταχύνουν τις διαδικασίες αναλαμβάνοντας σημαντικό επιπλέον κόστος. Χαρακτηριστικό παράδειγμα δημοσιονομικής υπέρβασης αποτελούν οι Ολυμπιακοί Αγώνες του Μόντρεαλ το 1976, καθώς τα χρέη που δημιουργήθηκαν επιβάρυναν τα δημόσια οικονομικά της πόλης για δεκαετίες.
Σε επίπεδο Μουντιάλ, η διοργάνωση της Βραζιλίας ανέδειξε το πρόβλημα των υποδομών που δεν ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες των τοπικών κοινωνιών. Γήπεδα όπως αυτό του Μανάους - όπως και στην Ελλάδα μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004 - εξελίχθηκαν σε «λευκούς ελέφαντες», δηλαδή πανάκριβες εγκαταστάσεις με ελάχιστη χρήση μετά τη διοργάνωση. Γενικότερα, στη Βραζιλία δαπανήθηκαν περισσότερα από 3 δισεκατομμύρια δολάρια για την κατασκευή σταδίων, πολλά από τα οποία παραμένουν υποχρησιμοποιημένα μέχρι σήμερα. Αντίστοιχα, στη Νότια Αφρική, παρά την τουριστική ώθηση που προκάλεσε το Μουντιάλ, τα μακροπρόθεσμα οικονομικά οφέλη δεν κατάφεραν να αντισταθμίσουν το υψηλό κόστος της διοργάνωσης.
Από την άλλη, το Κατάρ το 2022 πραγματοποίησε τη μεγαλύτερη αθλητική επένδυση στην ιστορία, δαπανώντας περίπου 220 δισεκατομμύρια δολάρια για γήπεδα, μετρό, οδικά έργα, τουριστικές εγκαταστάσεις και τη δημιουργία της πόλης Λουσαΐλ. Σε αντίθεση με άλλες χώρες, ωστόσο, ο βασικός στόχος δεν ήταν η άμεση οικονομική απόδοση της επένδυσης. Η διοργάνωση αποτέλεσε μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής για την ενίσχυση της διεθνούς επιρροής και της γεωπολιτικής παρουσίας της χώρας, αξιοποιώντας το αθλητικό γεγονός ως εργαλείο προβολής ισχύος και εθνικού branding - ελάχιστα κράτη διαθέτουν τους οικονομικούς πόρους για να ακολουθήσουν ένα παρόμοιο μοντέλο. Παρά τη σημαντική ώθηση που δόθηκε στην οικονομία και τον τουρισμό, η μακροπρόθεσμη οικονομική απόδοση μιας τόσο μεγάλης επένδυσης εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης.
Ωστόσο, το Μουντιάλ του 2026 εντάσσεται σε ένα διαφορετικό πλαίσιο, καθώς οι τρεις διοργανώτριες χώρες διαθέτουν ήδη το μεγαλύτερο μέρος των απαραίτητων υποδομών, περιορίζοντας την ανάγκη για εκτεταμένες νέες κατασκευές και μειώνοντας τον κίνδυνο δημιουργίας εγκαταστάσεων χωρίς μελλοντική αξιοποίηση. Συνολικά, αναμένεται να δημιουργήσει σημαντική οικονομική δραστηριότητα και να προσφέρει βραχυπρόθεσμα οφέλη σε πολλούς τομείς της οικονομίας. Εντούτοις, η εμπειρία δείχνει ότι τα πραγματικά οικονομικά αποτελέσματα είναι συνήθως πιο περιορισμένα από όσα προδιαγράφουν οι αρχικές προβλέψεις.
Το κέρδος των ΗΠΑ, του Μεξικού και του Καναδά
Σύμφωνα με εκτιμήσεις της FIFA και συνεργαζόμενων συμβουλευτικών οργανισμών, το Μουντιάλ του 2026 θα μπορούσε να προσθέσει έως και 40,9 δισεκατομμύρια δολάρια στο παγκόσμιο ΑΕΠ και να δημιουργήσει περίπου 824.000 θέσεις εργασίας, άμεσα ή έμμεσα συνδεδεμένες με τη διοργάνωση. Ωστόσο, όταν εξεταστεί η επίδραση σε εθνικό επίπεδο, η εικόνα γίνεται πιο σύνθετη.
Στις Ηνωμένες Πολιτείες, τη μεγαλύτερη οικονομία του πλανήτη, το εκτιμώμενο όφελος ανέρχεται σε περίπου 17 δισεκατομμύρια δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί σε λιγότερο από το 0,1% του αμερικανικού ΑΕΠ. Με άλλα λόγια, το Παγκόσμιο Κύπελλο δεν αναμένεται να αποτελέσει σημαντικό μοχλό οικονομικής ανάπτυξης για τη χώρα, αλλά κυρίως να ενισχύσει τις τοπικές οικονομίες μέσω του τουρισμού, της κατανάλωσης και της αυξημένης ζήτησης για υπηρεσίες στις πόλεις που θα φιλοξενήσουν αγώνες.
Αντίθετα, το Μεξικό φαίνεται να είναι ο μεγαλύτερος κερδισμένος της διοργάνωσης. Οι εκτιμήσεις κάνουν λόγο για οικονομικά οφέλη ύψους περίπου 3 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ποσό που αντιστοιχεί στο 0,2%-0,5% του ΑΕΠ της χώρας. Δεδομένου ότι η μεξικανική οικονομία εξαρτάται περισσότερο από τον τουρισμό και τις υπηρεσίες, η εισροή διεθνών επισκεπτών αναμένεται να έχει πιο αισθητή επίδραση στην ανάπτυξη, ιδιαίτερα σε πόλεις όπως η Πόλη του Μεξικού, η Γουαδαλαχάρα και το Μοντερέι.
Ο Καναδάς, από την πλευρά του, αναμένεται να αποκομίσει οφέλη περίπου 3,8 δισεκατομμυρίων καναδικών δολαρίων. Παράλληλα, όμως, θα επωμιστεί σημαντικές δαπάνες, κυρίως για μέτρα ασφαλείας και οργανωτικές ανάγκες. Το συνολικό κόστος της φιλοξενίας των 13 αγώνων που θα διεξαχθούν στο Τορόντο και το Βανκούβερ εκτιμάται ότι θα ξεπεράσει το 1 δισεκατομμύριο καναδικά δολάρια.
Αυξάνονται οι ανησυχίες στις αμερικανικές πόλεις
Παρότι το Μουντιάλ παρουσιάζεται ως μια τεράστια οικονομική ευκαιρία για τις τρεις διοργανώτριες χώρες, σε αρκετές αμερικανικές πόλεις αρχίζουν να διατυπώνονται προβληματισμοί για το κατά πόσο οι προσδοκίες θα επιβεβαιωθούν στην πράξη.
Σύμφωνα με δημοσίευμα των Financial Times, οι ανησυχίες αυξάνονται καθώς οι υψηλές τιμές των εισιτηρίων, οι φόβοι για τον πληθωρισμό και το φαινόμενο που ορισμένοι αναλυτές αποκαλούν «Trump slump» φαίνεται να λειτουργούν αποτρεπτικά για μερίδα φιλάθλων και ταξιδιωτών. Ως αποτέλεσμα, οι τιμές των ξενοδοχείων σε πόλεις που θα φιλοξενήσουν αγώνες, από την Ατλάντα μέχρι το Σαν Φρανσίσκο, εμφανίζονται έως και κατά ένα τρίτο χαμηλότερες σε σχέση με τις αρχικές προβλέψεις της αγοράς.
Η εικόνα αυτή αποτυπώνεται και στην ξενοδοχειακή βιομηχανία. Σύμφωνα με έρευνα της American Hotel and Lodging Association σε περισσότερα από 200 ξενοδοχεία στις 11 αμερικανικές πόλεις που θα φιλοξενήσουν αγώνες, σχεδόν το 80% των ξενοδόχων δήλωσε ότι οι κρατήσεις κινούνται κάτω από τις αρχικές προσδοκίες.
Παρά τις βραχυπρόθεσμες αυτές ανησυχίες, τα μακροπρόθεσμα δεδομένα για τη βιομηχανία του αθλητισμού και της ψυχαγωγίας παραμένουν ιδιαίτερα θετικά. Σύμφωνα με έκθεση του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, οι τομείς της φιλοξενίας, της εστίασης και της αναψυχής συγκαταλέγονται στους πέντε σημαντικότερους κλάδους που αναμένεται να οδηγήσουν την παγκόσμια οικονομική ανάπτυξη τα επόμενα χρόνια, ενώ η ψυχαγωγία και ο αθλητισμός βρίσκονται επίσης μεταξύ των ταχύτερα αναπτυσσόμενων τομέων διεθνώς. Η Βόρεια Αμερική προβλέπεται να αποτελέσει την περιοχή με τη μεγαλύτερη ανάπτυξη στον χώρο του αθλητισμού και της ψυχαγωγίας, γεγονός που καθιστά τη σημερινή επιβράδυνση του τουριστικού ενδιαφέροντος για το Μουντιάλ μια μάλλον ασυνήθιστη εξαίρεση.
Οι τιμές των εισιτηρίων
Ένα από τα ζητήματα που έχουν προκαλέσει τον μεγαλύτερο διάλογο ενόψει του Μουντιάλ είναι το κόστος των εισιτηρίων. Πολλοί αναλυτές και φίλαθλοι εκφράζουν ανησυχίες ότι οι αυξημένες τιμές ενδέχεται να αποκλείσουν σημαντικό μέρος των παραδοσιακών υποστηρικτών των εθνικών ομάδων, μετατρέποντας τη διοργάνωση σε ένα γεγονός λιγότερο προσβάσιμο για το ευρύ κοινό.
Σύμφωνα με το περιοδικό The Economist, τα φθηνότερα εισιτήρια για αγώνες της φάσης των ομίλων κοστίζουν περίπου 200 δολάρια, έναντι περίπου 50 δολαρίων στο Μουντιάλ του Κατάρ το 2022. Η διαφορά γίνεται ακόμη πιο αισθητή στην περίπτωση του τελικού, όπου το φθηνότερο διαθέσιμο εισιτήριο ανέρχεται στα 2.036 δολάρια, όταν στον τελικό του 2022 η αντίστοιχη τιμή κυμαινόταν κοντά στα 500 δολάρια.
Η σημαντική αυτή αύξηση αντανακλά τόσο τη διαρκώς αυξανόμενη εμπορική αξία του Παγκοσμίου Κυπέλλου όσο και τη στρατηγική της FIFA να μεγιστοποιήσει τα έσοδα από τη διοργάνωση. Ωστόσο, η τάση αυτή απομακρύνει το τουρνουά από τις λαϊκές του ρίζες, καθιστώντας την παρουσία στο γήπεδο προνόμιο κυρίως των οικονομικά ισχυρότερων φιλάθλων και των εταιρικών πελατών.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία στις ΗΠΑ, όπου το συνολικό κόστος παρακολούθησης ενός αγώνα - συμπεριλαμβανομένων μετακινήσεων, διαμονής και φιλοξενίας - μπορεί να εκτοξευθεί σε απαγορευτικά επίπεδα. Οι υψηλές τιμές αποτελούν έναν από τους παράγοντες που εξηγούν γιατί η ζήτηση σε ορισμένες πόλεις εμφανίζεται χαμηλότερη από τις αρχικές προσδοκίες.
Οι κλάδοι που θα ωφεληθούν
Ο μεγάλος νικητής του Μουντιάλ παραμένει το οικοσύστημα των μέσων ενημέρωσης και των τηλεοπτικών δικαιωμάτων. Με παγκόσμιο κοινό που ενδέχεται να αγγίξει τα έξι δισεκατομμύρια θεατές, το Μουντιάλ του 2026 έχει όλες τις προϋποθέσεις να εξελιχθεί στο πιο πολυπαρακολουθούμενο αθλητικό γεγονός στην ιστορία.
Τα οφέλη θα διαχυθούν στους τηλεοπτικούς οργανισμούς που κατέχουν τα δικαιώματα μετάδοσης, στις πλατφόρμες streaming, στη διαφημιστική αγορά, αλλά και στους παρόχους υποδομών cloud που θα κληθούν να διαχειριστούν πρωτοφανείς όγκους δεδομένων σε πραγματικό χρόνο. Πολλοί αναλυτές εκτιμούν ότι η διοργάνωση θα αποτελέσει σημείο καμπής στη μετάβαση από την παραδοσιακή τηλεόραση προς τις ψηφιακές πλατφόρμες και τη θέαση μέσω κινητών συσκευών.
Ιδιαίτερα ευνοημένος αναμένεται να είναι και ο κλάδος του διαδικτυακού στοιχήματος. Ιστορικά, τα Παγκόσμια Κύπελλα συνοδεύονται από εκρηκτική αύξηση της στοιχηματικής δραστηριότητας, με τις πλατφόρμες να καταγράφουν περισσότερους ενεργούς χρήστες και υψηλότερα επίπεδα αλληλεπίδρασης μέσω στοιχημάτων κατά τη διάρκεια των αγώνων. Παράλληλα, η τεχνητή νοημοσύνη έχει πλέον καταστεί βασικό εργαλείο για τη δημιουργία εξατομικευμένων επιλογών στοιχηματισμού σε πραγματικό χρόνο, μετατρέποντας το Μουντιάλ σε πεδίο επίδειξης τεχνολογικών και εμπορικών δυνατοτήτων.
Ταυτόχρονα, μεγάλες αθλητικές εταιρείες αναμένεται να επωφεληθούν από την αύξηση των πωλήσεων εμφανίσεων, αθλητικών ειδών και επίσημων προϊόντων των εθνικών ομάδων. Αντίστοιχα, ο κλάδος των ποτών και της ζυθοποιίας παραδοσιακά καταγράφει αυξημένη ζήτηση, καθώς οι μεγάλες διοργανώσεις συνδέονται με κοινωνικές συγκεντρώσεις, δημόσιες προβολές αγώνων και υψηλότερη κατανάλωση.
Σημαντικά οφέλη προβλέπονται επίσης για τις ξενοδοχειακές αλυσίδες, τις εταιρείες φιλοξενίας και τις πλατφόρμες βραχυχρόνιας μίσθωσης, όπως η Airbnb, αν και οι επιδράσεις αυτές θεωρούνται συνήθως βραχυπρόθεσμες. Παράλληλα, οι εταιρείες βιντεοπαιχνιδιών και ηλεκτρονικών αθλημάτων (esports) αναμένεται να καταγράψουν αυξημένη δραστηριότητα, καθώς κάθε Μουντιάλ συνοδεύεται από αναζωπύρωση του ενδιαφέροντος για ποδοσφαιρικούς τίτλους και διαδικτυακές κοινότητες gaming.
Οι επιδράσεις στην Κύπρο
Θετικές, έστω και περιορισμένες, αναμένεται να είναι οι επιδράσεις του Μουντιάλ και στην κυπριακή οικονομία. Η διοργάνωση εκτιμάται ότι θα ενισχύσει την κατανάλωση σε καφετέριες, αθλητικά μπαρ, εστιατόρια και ξενοδοχεία που θα προβάλλουν τους αγώνες, ενώ αυξημένη ζήτηση αναμένεται να καταγραφεί και στις πωλήσεις τροφίμων, ποτών και τηλεοράσεων.
Παράλληλα, ανοδικά αναμένεται να κινηθεί η στοιχηματική δραστηριότητα, καθώς τα μεγάλα ποδοσφαιρικά τουρνουά παραδοσιακά προσελκύουν αυξημένο ενδιαφέρον από το κοινό. Την ίδια στιγμή, ώθηση αναμένεται να δεχθούν και οι πωλήσεις αθλητικών ειδών και επίσημων προϊόντων των εθνικών ομάδων που θα συμμετάσχουν στη διοργάνωση, έστω κι αν η Κύπρος δεν συμμετέχει, ούτε αυτή τη φορά.
Εννοείται ότι τα σουβλάκια, οι πίτσες, οι μπύρες και τα αναψυκτικά θα έχουν την τιμητική τους. Μοναδικό, αλλά σημαντικό πρόβλημα, οι ώρες μετάδοσης των αγώνων, αφού λόγω της διαφοράς στην ώρα με τη Βόρεια Αμερική, πολλά παιχνίδια θα διεξαχθούν μεσάνυχτα και... βάλε.
