Τριάντα χρόνια επιτυχημένης πορείας, συμβάλλοντας καθοριστικά στην οργάνωση και ανάπτυξη της κεφαλαιαγοράς στην Κύπρο, με κύριο στόχο τη στήριξη των επιχειρήσεων και της οικονομίας της χώρας μας ευρύτερα, συμπλήρωσε φέτος το Χρηματιστήριο Αξιών Κύπρου (ΧΑΚ).
Μάλιστα, όπως χαρακτηριστικά τόνισε ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης, σε χαιρετισμό του σε εκδήλωση για τα 30χρονα του ΧΑΚ, «σε αυτά τα 30 χρόνια, ανάμεσα σε άλλα, το Χρηματιστήριο έχει διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ενίσχυση της εταιρικής διακυβέρνησης και στη διεύρυνση των επιλογών χρηματοδότησης για τις κυπριακές επιχειρήσεις, ενώ, παράλληλα, συνέβαλε καθοριστικά στην ωρίμανση και ενίσχυση της χρηματοοικονομικής κουλτούρας και στη σταδιακή εμβάθυνση της κεφαλαιαγοράς μας».
- Διαβάστε ακόμη: ΠτΔ: Ένα πιο ευέλικτο και εξωστρεφές Χρηματιστήριο θα ενισχύσει το ρόλο της Κύπρου ως περιφερειακού χρηματοοικονομικού κόμβου
Οι δυσκολίες
Βέβαια αυτή η πορεία δεν ήταν καθόλου εύκολη, αφού -σύμφωνα και με τον Πρόεδρο του Συμβουλίου του ΧΑΚ, Μαρίνο Χριστοδουλίδη- το Χρηματιστήριο αντιμετώπισε περιόδους έντονων κρίσεων και μεγάλης αβεβαιότητας.
Η πρώτη και ίσως πιο οδυνηρή δοκιμασία, υπογράμμισε, ήρθε στα τέλη της δεκαετίας του 1990, «όταν η κερδοσκοπική υπερθέρμανση της αγοράς οδήγησε σε κατάρρευση των τιμών και βαριές απώλειες για χιλιάδες Κύπριους επενδυτές -ένα δίδαγμα που διαμόρφωσε την κανονιστική και εποπτική ωριμότητα του θεσμού».
- Διαβάστε επίσης: Μαρίνος Χριστοδουλίδης: Εντός 2026 ο διαγωνισμός για αποκρατικοποίηση ΧΑΚ - Έτσι μπαίνει η Κύπρος στον χάρτη των περιφερειακών κεφαλαιαγορών
Ιδιαίτερα δοκιμάστηκε επίσης, πρόσθεσε, και κατά τη χρηματοπιστωτική κρίση του 2013, όπου η Κύπρος εισήλθε σε Μνημόνιο με όλες τις συνεπακόλουθες συνέπειες.
Ακολούθησαν, επεσήμανε, η υγειονομική κρίση του κορωνοϊού, η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία και οι γεωπολιτικές εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή μας.
Παρά τις προκλήσεις, όμως, με σκληρή δουλειά, μεθοδικότητα και όραμα, το Χρηματιστήριο κατάφερε να ξεπεράσει τις αντιξοότητες και να εξελιχθεί και οι ιστορικοί σταθμοί στην πορεία του πολλοί.
Οι σταθμοί
Σε αυτούς αναφέρθηκε και ο Αναπληρωτής Γενικός Διευθυντής του Χρηματιστηρίου, Νίκος Τρυπάτσας, κατά την παρουσίαση του έργου του ΧΑΚ στο πέρασμα των χρόνων.
Σύμφωνα με τον κ. Τρυπάτσα, ο πρώτος σταθμός του ΧΑΚ ήταν την 29η Μαρτίου 1996, ημέρα κατά την οποία ξεκίνησε την επίσημη λειτουργία του στο Κτήριο Silvex, όπου μάλιστα χρησιμοποιείτο ως «πάτωμα» ειδική αίθουσα του Κυπριακού Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου (ΚΕΒΕ).
Ακολούθησε τον Μάιο του 1999 η εφαρμογή του πρώτου ηλεκτρονικού συστήματος συναλλαγών στο ΧΑΚ («στο πάτωμα») και η κορύφωση της Επενδυτικής Δραστηριότητας το καλοκαίρι της ίδιας χρονιάς.
- Διαβάστε ακόμη: Επετειακή εκδήλωση για τα 30 χρόνια ΧΑΚ - Τα μηνύματα για τη σημασία του χρηματιστηριακού θεσμού στην οικονομία (εικόνες)
Πέντε χρόνια μετά την επίσημη λειτουργία του και συγκεκριμένα τον Μάιο του 2001, οι εργασίες του ΧΑΚ μεταφέρονται στο Κτίριο IMC, ενώ την περίοδο 2001-2003 συστήνεται και λειτουργεί το Κεντρικό Αποθετήριο/Μητρώο (ΚΑΜ) ΧΑΚ, ένα μεγαλόπνοο σχέδιο, μέσω του οποίου υλοποιείται η αποϋλοποίηση όλων των αξιών, με τη κατάργηση των τίτλων και την ανάληψη των μητρώων όλων των εισηγμένων εταιρειών από το ΚΑΜ του ΧΑΚ.
Τον Σεπτέμβριο του 2002 εφαρμόζεται ο πρώτος Κώδικας Εταιρικής Διακυβέρνησης Εισηγμένων Εταιρειών, το 2003 η εξ’ αποστάσεως διαπραγμάτευση αξιών (remote trading) με κατάργηση του «πατώματος», ενώ στις 30 Οκτωβρίου 2006:
- Υπογράφεται η ιστορική συμφωνία με το Χρηματιστήριο Αθηνών για Λειτουργία Κοινής Πλατφόρμας και κοινών (ωστόσο αυτόνομων) συστημάτων Κεντρικού Αποθετηρίου / Μητρώου και Εκκαθάρισης Συναλλαγών σε Ευρώ (Συστήματα ΟΑΣΗΣ και ΣΑT)
- Αρχίζει τη λειτουργία του ο Θεσμός του του Θεματοφύλακα (Custodian)
- Αρχίζει η χρήση του Ευρώ
- Αρχίζει η παράλληλη εισαγωγή αξιών και στα δύο Χρηματιστήρια.
Από το 2006 μέχρι και σήμερα, αρχίζει και συνεχίζεται η σύσταση συνδέσμων links) με άλλα Αποθετήρια, η υπογραφή Συμφωνιών με άλλα Χρηματιστήρια, καθώς και η συμμετοχή ΧΑΚ ως πλήρους μέλους σε Διεθνείς και Ευρωπαϊκούς Οργανισμούς Χρηματιστηρίων/ Αποθετηρίων (FESE/ WFE/ ANNA, ECSDA, FEAS).
Η απόκτηση ιδιόκτητης στέγης
Το 2008 ήταν μία από τις σημαντικότερες χρονιές του Χρηματιστηρίου, αφού το ΧΑΚ απέκτησε τη δική του στέγη, σε ιδιόκτητα και σύγχρονα γραφεία στη Λεωφόρο Λόρδου Βύρωνος στη Λευκωσία.
Το 2010 το ΧΑΚ αναλαμβάνει τις εργασίες διαχείρισης δημόσιου χρέους σε συντονισμό με το Υπουργείο Οικονομικών, ενώ αρχίζει η προσφορά νέων επιλογών στις εταιρείες, με τη λειτουργία της ΝΕΑς Αγοράς ΧΑΚ (Πολυμερούς Μηχανισμός Διαπραγμάτευσης - MTF).
Το 2012 το Χρηματιστήριο αναλαμβάνει τον ρόλο του Εκπλειστηριαστή Δικαιωμάτων Εκπομπής Αερίων Θερμοκηπίου της Κυπριακής Δημοκρατίας στο Ευρωπαϊκό Χρηματιστήριο Ενέργειας (ΕΕΧ), κατόπιν υπογραφής σχετικής συμφωνίας με το Υπουργείο Γεωργίας, Αγροτικής Ανάπτυξης και Περιβάλλοντος.
Το 2018 προχωρά σε 10% μετοχική επένδυση στο Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας (ΕΧΕ), με εξαιρετική απόδοση (κεφαλαιακή και μερισματική) μέχρι σήμερα, αποκτώντας τεχνογνωσία και διευρύνοντας τις υπηρεσίες του.
- Διαβάστε επίσης: To XAK μέτοχος της εταιρείας Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας
Τον Μάρτιο του 2024 προχωρά στη διασύνδεση (Link) με το Ελβετικό Χρηματιστήριο - Αποθετήριο (SIX-SIS), για διευκόλυνση της εκκαθάρισης διασυνοριακών συναλλαγών, επιτυγχάνοντας εισαγωγή Ομολόγων EMTNs Δημοκρατίας, παράλληλα και στο ΧΑΚ, ενώ τον Αύγουστο του ίδιου χρόνου προχωρά η διασύνδεση (Issuer CSD Link) με Clearstream Banking (International CSD) για διευκόλυνση των επενδύσεων από το εξωτερικό, σε εισηγμένες αξίες στο ΧΑΚ.
Πράσινα Ομόλογα και Ανταγωνιστική Αγορά Ηλεκτρισμού
Επίσης, τον Απρίλιο του 2024 γίνεται η εισαγωγή των πρώτων «Πράσινων» Ομολόγων (Green Bonds) με ειδικούς όρους και τιμολογιακή πολιτική, ενώ τον Οκτώβριο του 2025 αρχίζει η παροχή υπηρεσιών Εκκαθάρισης/Φορέα Κάλυψης από ΧΑΚ στην Ανταγωνιστική Αγορά Ηλεκτρισμού, κατόπιν ειδικής συμφωνίας με Διαχειριστή Συστήματος Μεταφοράς Κύπρου (ΔΣΜΚ).
Στις 18 Δεκεμβρίου 2025 γίνεται η διασύνδεση (Investor CSD Link) με το Athex CSD Ελλάδας, για διευκόλυνση μεταφοράς και διενέργειας συναλλαγών αξιών που βρίσκονται σε παράλληλη εισαγωγή και στις δύο Αγορές, εισέρχεται στο ΧΑΚ η Eurobank A.E. και στο ΧΑΚ, ενώ ξεκινά και η λειτουργία του Ειδικού Διαπραγματευτή (Market Maker).
Διαβάστε ακόμη: Στο τραπέζι παράλληλη εισαγωγή εταιρειών στα Χρηματιστήρια Κύπρου και Ινδίας-Η διερευνώμενη ανάπτυξη συνεργασίας
Τον Ιούνιο του 2025, εξάλλου, υπογράφεται το Μνημόνιο Συνεργασίας με το Χρηματιστήριο της Ινδίας (NSEIX), ενώ τον Φεβρουάριο του 2026 εγκρίνεται από τη Βουλή ο Νόμος για αποκρατικοποίηση του ΧΑΚ, με την προκήρυξη των προσφορών για εξεύρεση στρατηγικού επενδυτή να αναμένεται να γίνει εντός του τρέχοντος έτους.
