Οι γεωπολιτικές ισορροπίες στη Μεσόγειο βρίσκονται σε φάση έντονης αναδιαμόρφωσης, με τους βασικούς δρώντες να επαναπροσδιορίζουν στρατηγικές, συμμαχίες και προτεραιότητες μέσα σε ένα περιβάλλον συνεχών ανατροπών. Σε αυτή τη συγκυρία, η συζήτηση μετατοπίζεται από γενικές αναλύσεις σε πιο συγκεκριμένα ερωτήματα γύρω από το πώς διαμορφώνεται η «επόμενη μέρα» και ποιοι παράγοντες θα καθορίσουν τη σταθερότητα ή την ένταση στην περιοχή.
Τα πιο πάνω συζητήθηκαν στο πλαίσιο του Euro-Mediterranean CSO Conference.
Σύμφωνα με τον Δρ. Ζήνωνα Τζιάρα, Lecturer, Department of Turkish and Middle Eastern Studies, Πανεπιστήμιο Κύπρου, «βρισκόμαστε σε ένα πολύ κρίσιμο σημείο, με πόλεμο, βία, συγκρούσεις και μεγάλες μεταμορφώσεις», τονίζοντας ότι «όλα είναι μεταβατικά αυτή τη στιγμή» και τα κράτη «προσπαθούν να επαναπροσδιορίσουν τις πολιτικές τους» απέναντι στις εξελίξεις.
Αναφέρθηκε ειδικά στον πόλεμο στο Ιράν και στις επιπτώσεις της σύγκρουσης στη Γάζα, σημειώνοντας ότι «υπάρχει μια εκεχειρία, αλλά το ζήτημα παραμένει ανοιχτό και αιματηρό». Παράλληλα, έκανε λόγο για «νέες αντιπαλότητες, όπως αυτή μεταξύ Τουρκίας και Ισραήλ», θέτοντας το ερώτημα αν τα κράτη θα επιλέξουν πλευρές ή «νέους τρόπους συνεργασίας». «Δεν είμαι ιδιαίτερα αισιόδοξος», σχολίασε, εκφράζοντας ανησυχία ότι «νέες συγκρούσεις μπορεί να προκύψουν την επόμενη μέρα».
Ο Δρ. Χάρης Τζήμητρας, Director, PRIO Cyprus Centre, Cyprus, προσέγγισε το ζήτημα μέσα από το πρίσμα της ενέργειας και της οικονομίας, θέτοντας ευθέως το ερώτημα «ποιος λέει τι σημαίνει ενεργειακός κόμβος και για ποιον». Όπως εξήγησε, «οι εταιρείες θα πουν ποτέ», ενώ οι κυβερνήσεις συχνά δημιουργούν προσδοκίες που «δεν ανταποκρίνονται στους πραγματικούς χρόνους και στις ανάγκες της αγοράς».
Υπογράμμισε ότι «οι εταιρείες σκέφτονται σε ορίζοντα 20 με 30 χρόνων, ενώ οι κυβερνήσεις στο σήμερα και στις εκλογές», επισημαίνοντας και τον ρόλο των τραπεζών που «ζητούν να ξέρουν πότε και υπό ποιες συνθήκες θα πάρουν τα χρήματά τους πίσω». Αναφέρθηκε στο υψηλό ρίσκο της περιοχής και σημείωσε ότι «η συζήτηση καθοδηγείται από την πολιτική και όχι από την οικονομία ή την τεχνολογία». Χαρακτηριστικά ανέφερε ότι τα αποθέματα της Ανατολικής Μεσογείου «αντιστοιχούν περίπου στο 2% παγκοσμίως», καλώντας σε «αλλαγή νοοτροπίας» γύρω από τις πραγματικές δυνατότητες της περιοχής.
Ο Δρ. Μιχάλης Κοντός, Associate Professor, Department of Politics and Governance, School of Law, University of Nicosia, Cyprus, έδωσε μια πιο ιστορική και συστημική διάσταση, αναλύοντας την περίοδο από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου μέχρι σήμερα. Όπως εξήγησε, μετά τη διάλυση της Σοβιετικής Ένωσης «οι Ηνωμένες Πολιτείες ήταν η μόνη υπερδύναμη», γεγονός που οδήγησε σε «υπερεπέκταση», με την αίσθηση ότι «τίποτα δεν μπορεί να σε σταματήσει». Συνέδεσε αυτή την πορεία με παρεμβάσεις όπως στο Ιράκ και το Αφγανιστάν, οι οποίες οδήγησαν σε «στρατηγική υπερέκταση». Την ίδια περίοδο, όπως σημείωσε, αναπτύχθηκαν «σιωπηλές προσπάθειες εξισορρόπησης», οδηγώντας στην άνοδο της Κίνας και στην «αναθεωρητική πορεία της Ρωσίας» από το 2008 και μετά.
Αναφέρθηκε, τέλος, σε κομβικά γεγονότα όπως η απόσυρση των ΗΠΑ από το Ιράκ το 2011, η εμφάνιση του ISIS, η ενίσχυση της ρωσικής παρουσίας στη Μεσόγειο επισημαίνοντας πως όλα αυτά «αναδιαμόρφωσαν την παγκόσμια ισορροπία ισχύος» για να καταλήξει στο σημερινό σύνθετο τοπίο των διεθνών σχέσεων και γεγονότων.
Τη συζήτηση συντόνισε ο Δρ. Μαρίνος Παπαϊακείμ, Strategic Partnerships and Development Lead, CARDET, Cyprus.
Το Euro-Mediterranean CSO Conference διοργάνωσε το ερευνητικό κέντρο CARDET σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος EU Presidency Project (EUPP5).
