Oταν η ιδέα για μια σύναξη όλων των πρώην Υπουργών Οικονομικών έπεσε στο τραπέζι, η συντακτική ομάδα του IN Business την φιλτράρισε με μεγάλο ενδιαφέρον αλλά και κάποια επιφύλαξη. Θα ήθελαν να βρεθούν στο ίδιο τραπέζι ενός χαλαρού business lunch, πολιτειακοί αξιωματούχοι που υπηρέτησαν στο ίδιο πόστο σε διαφορετικές κυβερνήσεις;
Τα πρώτα τηλεφωνήματα και η προθυμία με την οποία ανταποκρίθηκαν οι περισσότεροι εξ αυτών, ήλθε για να επιβεβαιώσει το δημοσιογραφικό κριτήριο που διέβλεπε πως θα είχαμε ένα από τα πλέον ενδιαφέροντα κύρια θέματά μας. Το ραντεβού κλείστηκε για τη Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου στο Pralina Experience στη Λευκωσία: τραπέζι για εννέα άτομα - έξι οι πρώην υπουργοί που αποδέχθηκαν την πρόσκλησή μας και τρεις οι εκπρόσωποι της ΙΜΗ σε ρόλο οικοδεσπότη.
Επιθυμία όλων ήταν να έχουμε μαζί μας και τον νυν Υπουργό Οικονομικών, Μάκη Κεραυνό, κάτι το οποίο δεν κατέστη δυνατό, λόγω απουσίας του στις Βρυξέλλες, όπου θα προήδρευε του Συμβουλίου ECOFIN. Οι συνδαιτημόνες άρχισαν ένας - ένας να φθάνουν πριν ακόμα το ρολόι δείξει μία η ώρα, να ανταλλάζουν χειραψίες και τις πρώτες κουβέντες στα πεταχτά, να αστειεύονται και να φωτογραφίζονται για τις ανάγκες του περιοδικού. Ο CEO της IMH, Γιώργος Μιχαήλ, καλωσόρισε τον καθένα ξεχωριστά και κάλεσε όλους στο τραπέζι, για να ξεκινήσει η αναδρομή στην ιστορία.
Ευθύνες που έγιναν έργα
Αναμφισβήτητα το Υπουργείο Οικονομικών μιας χώρας είναι από τα σημαντικότερα, αν όχι το πιο κρίσιμο, καθώς ελέγχει τους πόρους του κράτους, την οικονομική πολιτική και τον προϋπολογισμό, μεταξύ άλλων, επηρεάζοντας άμεσα και τα υπόλοιπα υπουργεία. Έτσι και ο ρόλος του εκάστοτε Υπουργού Οικονομικών ενέχει τεράστιες ευθύνες, οι οποίες αλλάζουν από θητεία σε θητεία, η οποία συχνά συνδέεται με αρνητικές εξελίξεις και πρωτόγνωρες κρίσεις, όπως η πρώτη δεκαετία μετά την τουρκική εισβολή, η οικονομική κρίση με το μνημόνιο και το κούρεμα των καταθέσεων αλλά και πιο πρόσφατα ο covid. «Την εποχή της θητείας μου, μεταξύ 1985-1988, επί διακυβέρνησης Σπύρου Κυπριανού, η ευθύνη ήταν πράγματι πολύ μεγάλη και ο ρόλος του Υπουργού Οικονομικών πολυδιάστατος», είπε πρώτος ο Χρίστος Μαυρέλλης, εξηγώντας πως ταυτόχρονα είχε, μέσω του Γραφείου Προγραμματισμού, τον συντονισμό των υπουργείων αλλά και τον προγραμματισμό για τα διάφορα πενταετή σχέδια αναπτύξεως και τη στοχοθέτηση της ανάπτυξης μέσω δανειοδοτήσεων σε συνεργασία και με την Κεντρική Τράπεζα, σημειώνοντας ότι τότε ο Υπουργός Οικονομικών ήταν και ο Ελεγκτής Τραπεζών.
«Εκείνη την εποχή, βεβαίως, δεν υπήρχαν οι περιορισμοί και οι κανόνες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και της διεθνοποίησης, κάτι που επέτρεπε, μεταξύ άλλων, την υποβοήθηση της ντόπιας βιομηχανίας και παραγωγής», εξήγησε. Δεν παρέλειψε, ακόμα, να υπενθυμίσει πως ήμασταν τότε μόλις δέκα χρόνια από την καταστροφή του 1974 και μεγάλο μέρος των δημοσίων εσόδων κατευθύνονταν στην επούλωση των πληγών της τουρκικής εισβολής αλλά και στην ενίσχυση της άμυνας. «Παρόλα αυτά είχαμε πετύχει συνεχείς ρυθμούς ανάπτυξης της τάξης του 7% και συνθήκες σχεδόν πλήρους απασχόλησης με την ανεργία στο 3%», συμπλήρωσε, προτού ακολουθήσει σύντομη παύση για να γεμίσουν τα ποτήρια με κρασί και να συνεχίσει η ενδιαφέρουσα συζήτηση μεταξύ του CEO της IMH, των δημοσιογράφων του IN Business και των έξι πρώην Υπουργών Οικονομικών.
Ακολουθώντας χρονολογική σειρά με βάση την περίοδο θητείας εκάστου εκ των παρισταμένων, τον λόγο έλαβε ο Τάκης Κληρίδης, ο οποίος υπηρέτησε ως υπουργός το 1999-2003 επί διακυβέρνησης Γλαύκου Κληρίδη, σε μια περίοδο κατά την οποία το μεγάλο στοίχημα ήταν η εναρμονιστική προετοιμασία της χώρας για την ένταξή της στην ΕΕ. Μία διαδικασία την οποία ο κ. Κληρίδης θεωρεί ως το επίτευγμα της θητείας του, με αποκορύφωμα τη μεγάλη φορολογική μεταρρύθμιση του 2002.
Η Κύπρος από την 1η Μαΐου του 2004 κατέστη πλήρες μέλος της ΕΕ και στα αμέσως επόμενα χρόνια ο κ. Μιχάλης Σαρρής είχε να αντιμετωπίσει κυρίως την πρόκληση της προετοιμασίας της χώρας για υιοθέτηση του ευρώ με διατήρηση υγιών δημόσιων οικονομικών με έμφαση στην αποφυγή σπατάλης και στη μείωση του δημόσιου χρέους στο 48% του ΑΕΠ, όπως τόνισε ο ίδιος. «Είχα, επίσης, την ευθύνη για αναδιάρθρωση των δαπανών προς όφελος στοχευμένων κοινωνικών ομάδων: περισσότερα σε εκείνους με τις μεγαλύτερες ανάγκες», δήλωσε.
Στο σημείο αυτό παρενέβη ο Κίκης Καζαμίας, που θήτευσε στον υπουργικό θώκο μεταξύ Αυγούστου 2011 και Μαρτίου 2012 επί Προεδρίας Δημήτρη Χριστόφια, σημειώνοντας πως η ευθύνη από αυτή τη θέση είναι αναντίλεκτα μεγάλη, ιδιαίτερα όταν η οικονομία αντιμετωπίζει σημαντικά προβλήματα: «Η μεγαλύτερη πρόκληση που αντιμετώπισα, πέρα από τον σοβαρό διάλογο που διεξήγετο με κόμματα και κοινωνικά σύνολα, ήταν η ανάγκη της σιωπής μου στη δημαγωγία της αντιπολίτευσης και στον πολιτικό κανιβαλισμό που την χαρακτήριζε στην ενορχηστρωμένη προσπάθειά της, πέραν των ευθυνών που αναλογούσαν στην Κυβέρνηση, να της φορτώσουν και όλες τις ευθύνες των τραπεζών». Αυτή η στάση του επιβάλλετο, όπως είπε στους υπόλοιπους, καθώς έπρεπε να διασφαλίσει συναίνεση στην προσπάθειά του να αποσπάσει θετική ψήφο στις προτάσεις που έκανε για τη βελτίωση των δημόσιων οικονομικών.
Έτσι οδηγήθηκε στο επίτευγμα των υπουργικών του ημερών, που δεν ήταν άλλο από τα δύο πακέτα μέτρων για την ουσιαστική βελτίωση των δημόσιων οικονομικών, κυρίως με τη δραστική μείωση ή το πάγωμα κρατικών δαπανών που αφορούσαν στο κρατικό μισθολόγιο και στην καλύτερη στόχευση κοινωνικών παροχών: «Η απόφαση αυτή που πάρθηκε μια βδομάδα μετά την ανάληψη των καθηκόντων μου, υλοποιήθηκε ως προς το πρώτο σκέλος της εντός δεκαπέντε ημερών και το δεύτερο εντός τριών μηνών. Oδήγησε στη μείωση του δημοσιονομικού ελλείματος κατά 540 εκατ. ευρώ ή περίπου 3%. Κάτι που υποχρέωσε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να αποσύρει το πρόστιμο 35 εκατ. ευρώ που είχε επιβάλει στην Κυπριακή Δημοκρατία για παρέκκλιση από τους επιτρεπτούς δείκτες».
Επιτεύγματα και καυτές πατάτες
Με τα πρώτα πιάτα να καταφθάνουν στο τραπέζι και τους προσκεκλημένους να χαλαρώνουν για λίγο, μεταξύ ιστοριών του παρελθόντος και προβλέψεων για το μέλλον, η συζήτηση οδηγήθηκε σε ορθές αποφάσεις, επιτεύγματα αλλά και διλήμματα. Ο κ. Μαυρέλλης πήρε την ευκαιρία για να διευκρινίσει πως οι αποφάσεις του εκάστοτε Υπουργού Οικονομικών είναι όλες σημαντικές και συνήθως όχι αρεστές στους πάντες. «Όλοι θέλουν να παίρνουν και κανένας δεν θέλει να δίνει για τα κυβερνητικά έσοδα και έργα. Όλοι σου λένε να τα πληρώσει η Κυβέρνηση σαν να πρόκειται για κάποιο ξένος», δήλωσε, για να συμπληρώσει πως ίσως αυτή η νοοτροπία να είναι κατάλοιπο της Αποικιοκρατίας, όταν η Κυβέρνηση ήταν πράγματι κάτι ξένο.
Στο ίδιο κλίμα κινήθηκε και η άποψη του Κωνσταντίνου Πετρίδη - Υπουργού Οικονομικών μεταξύ Δεκεμβρίου 2019 και Φεβρουαρίου 2023 στην Κυβέρνηση Νίκου Αναστασιάδη - σύμφωνα με τον οποίο, το θετικό αποτύπωμα δεν έρχεται με μια απόφαση, είναι αποτέλεσμα ενός συνεπούς πλέγματος πολιτικής: «Ο Υπουργός Οικονομικών έχει έναν άχαρο ρόλο, αφού πολλές φορές πρέπει να αντικρούει αιτήματα όχι μόνο από pressure groups αλλά πολλές φορές από συναδέλφους του ή ακόμη και τον Πρόεδρο».
Πέρα από τις δυσκολίες και τις τεράστιες ευθύνες, δεδομένες οπωσδήποτε και για τους έξι, ζητήσαμε να αναφερθούν σε μια απόφαση ή στιγμή τους με θετικό αποτύπωμα στην οικονομία της χώρας. Ο κ. Μαυρέλλης, έχοντας όλα τα βλέμματα στραμμένα πάνω του, θυμήθηκε ένα γεγονός, που, όπως είπε, τον ενεθάρρυνε αμέσως μετά τον διορισμό του το 1985. «Ήταν η κατακόρυφη μείωση των τιμών του πετρελαίου, αν θυμάμαι καλά από $36 σε $17 το βαρέλι. Να σημειωθεί ότι τότε οι δαπάνες για εισαγωγή πετρελαίου ανέρχονταν στο 50% των εσόδων από τις συνολικές εξαγωγές της χώρας».
Με τους ομοτράπεζούς του να παρακολουθούν με μεγάλο ενδιαφέρον τις διηγήσεις των παλαιότερων, ο κ. Κληρίδης επανέφερε την κουβέντα στην εποχή της προετοιμασίας της χώρας για την ένταξη στην ΕΕ και την τελευταία μεγάλη φορολογική μεταρρύθμιση του 2002, η οποία κρίνεται γενικότερα πως βοήθησε την ανάπτυξη της οικονομίας, δημιουργώντας φορολογική σταθερότητα. «Απλοποιήθηκε το φορολογικό σύστημα, έγινε η Κύπρος μας πιο ανταγωνιστική και επήλθε μεγάλη κοινωνική δικαιοσύνη σε όλα τα στρώματα του λαού. Υπερδιπλασίασε το αφορολόγητο ποσό και μείωσε τον υψηλό φορολογικό συντελεστή στο 30% για φυσικά πρόσωπα και ταυτόχρονα μείωσε τον εταιρικό φόρο στο 10%», εξήγησε, προσθέτοντας τη μεγάλη σημασία της κατάργησης του άδικου φόρου κληρονομιάς.
Μετά την παρέμβαση του Τάκη Κληρίδη ο Γιώργος Μιχαήλ ζήτησε από τον Μιχάλη Σαρρή να αναφερθεί στη δική του σημαντικότερη στιγμή. Ο ίδιος επέλεξε να μιλήσει για την πρώτη του θητεία το 2005-2008, τότε που διαδεχόταν τον Μάκη Κεραυνό ως Υπουργός Οικονομικών στην Κυβέρνηση Τάσσου Παπαδόπουλου, με τον οποίο παρά τη διαφωνία τους στο Κυπριακό και το Σχέδιο Ανάν, είχαν άριστη συνεργασία, όπως σημείωσε. «Ήταν γνώστης της οικονομίας και πολύ διαβασμένος», πρόσθεσε και οι περισσότεροι έσπευσαν να συμφωνήσουν μαζί του. Πίσω στο επίτευγμά του, μίλησε για την επιτυχή ένταξη της χώρας μας στο ευρώ, μετά από δύσκολη διαπραγμάτευση με χώρες που ήταν επέμεναν πως έπρεπε να προηγηθεί λύση του Κυπριακού. Για την ιστορία, τον Ιούλιο του 2007 το Συμβούλιο της ΕΕ ενέκρινε το αίτημα της Κύπρου να ενταχθεί στη ζώνη του ευρώ την 1η Ιανουαρίου 2008. «Είχαμε καταφέρει να ικανοποιήσουμε κριτήρια όπως σταθερή συναλλαγματική ισοτιμία, χαμηλό πληθωρισμό και δημοσιονομικό έλλειμα καθώς και να πετύχουμε σημαντική μείωση του δημόσιου χρέους. Στη συνέχεια ευτυχίσαμε να έχουμε μια ομαλή μετάβαση για το κοινό από τη λίρα στο ευρώ», επεσήμανε.
Προτού όμως λάβει τον λόγο με τη σειρά του ο Κίκης Καζαμίας, ο κ. Σαρρής έσπευσε να αναφερθεί και στην πιο κρίσιμη απόφαση της πολιτικής του καριέρας, προερχόμενης αυτή τη φορά από την πολύ σύντομη δεύτερη θητεία του στην ίδια θέση, τον Μάρτιο του 2013, επί διακυβέρνησης Νίκου Αναστασιάδη. «Αν γυρνούσα τον χρόνο πίσω θα προσπαθούσα να έφτανα σε συμφωνία για υιοθέτηση της πρώτης απόφασης του Eurogroup για επιβολή κλιμακωτού τέλους στους καταθέτες όλων των τραπεζών αντί του κλεισίματος των δυο μεγάλων τραπεζών. Θα ήταν δύσκολη και επώδυνη απόφαση αλλά καλύτερη από τη δεύτερη για οριζόντιο κούρεμα των μη εξασφαλισμένων καταθέσεων, που τελικά επικράτησε. Θα έπρεπε να κάναμε μεγαλύτερη προσπάθεια να πεισθούν οι βουλευτές για την πρώτη απόφαση», παραδέχθηκε, με τους υπόλοιπους να συμφωνούν και τον κ. Καζαμία να επαυξάνει: «Ήταν κρίμα που δεν μπορέσαμε να πείσουμε την κοινή γνώμη για κλείδωμα των καταθέσεων για μια περίοδο δύο χρόνων χωρίς απόδοση τόκων, ώστε να αποφευχθεί το άμεσο κούρεμα».
Με τους παριστάμενους να ομογνωμούν και τα κυρίως πιάτα να έχουν ήδη σερβιριστεί, ο κ. Καζαμίας, συνέχισε με την πιο δύσκολη στιγμή της θητείας του. «Ήταν η υποχρεωτική ουσιαστικά αποδοχή της πρότασης για το δεύτερο κούρεμα του ελληνικού χρέους, γεγονός που επηρέασε αποφασιστικά την αρνητική πορεία των δύο μεγαλύτερων κυπριακών τραπεζών και κυρίως της Λαϊκής Τράπεζας», είπε, σημειώνοντας ταυτόχρονα πως την τελική απόφαση κλήθηκαν να πάρουν οι ίδιες οι τράπεζες.
Όταν ήρθε η σειρά του Χάρη Γεωργιάδη - που θα διαδεχόταν τότε τον κ. Σαρρή στον υπουργικό θώκο - να αναφερθεί στην πιο σημαντική του απόφαση, ωσάν να καλείτο να μιλήσει μπροστά στους καθηγητές του - όπως είπε χαριτολογώντας - θέλησε πρώτα να θυμίσει τις περιστάσεις κάτω από τις οποίες ανέλαβε το Υπουργείο Οικονομικών: «Τον Απρίλιο του 2013 η οικονομία μας ήταν ουσιαστικά υπό κατάρρευση. Οι περιστάσεις εκείνες προδιέγραψαν και τη δική μου ευθύνη, που δεν ήταν άλλη από την ανάκαμψη και την εξασφάλιση μιας δεύτερης ευκαιρίας για τη χώρα μας. Και σίγουρα με ικανοποιεί το γεγονός ότι στον διάδοχό μου παρέδωσα μια πολύ πιο ισχυρή οικονομία που, μεταξύ άλλων, διευκόλυνε και την αποτελεσματική αντιμετώπιση της πανδημίας». Κάτι το οποίο αναγνώρισε από τότε ο διάδοχός του Κωνσταντίνος Πετρίδης και το είχε αναφέρει, μάλιστα, σε συνέντευξη τον Δεκέμβριο του 2019.
Τόνισε τότε πως αισθανόταν τυχερός που θα αναλάμβανε Υπουργός Οικονομικών σε διαφορετικές συνθήκες από εκείνες που είχε ενώπιόν του ο Χάρης Γεωργιάδης τον Απρίλιο του 2013. Χωρίς να φαντάζεται, βέβαια, τι θα ακολουθούσε τους επόμενους μήνες, όταν κάθε σχεδιασμό θα ανέτρεπε η πανδημία του κορωνοϊού, που θα παρέλυε κάθε οικονομική δραστηριότητα. Αυτή άλλωστε ήταν και η πιο δύσκολη απόφαση που είχε πάρει, όπως έσπευσε να επισημάνει. «Έπρεπε να ‘κλείσουμε’ την οικονομία λόγω του covid. Κάτι που δεν είχε γίνει ποτέ ξανά στα ιστορικά. Να απαγορεύσουμε δια νόμου στις επιχειρήσεις να λειτουργούν, στον κόσμο να εργάζεται, χωρίς να υπάρχει προηγούμενο ή ιστορικό από το οποίο να μπορούσαμε να πάρουμε καθοδήγηση. Και να νιώθω την ευθύνη να μην χρεοκοπήσει κόσμος, να μην κλείσουν οριστικά επιχειρήσεις, να μην υποφέρει ο κόσμος», θυμήθηκε, εκφράζοντας τη χαρά του που, εκ των υστέρων, αναγνωρίζεται ότι η οικονομική διαχείριση εκείνης της κρίσης ήταν επιτυχής.
«Εργαστήκαμε πολύ σκληρά μαζί με την αείμνηστη Ζέτα Αιμιλιανίδου, τότε Υπουργό Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, για να αποφύγουμε τα χειρότερα», διευκρίνισε, τονίζοντας και τη μάχη του για την προστασία της δημόσιας υγείας, σε άριστη συνεργασία με τον Υπουργό Υγείας, ακόμα κι αν εκ των υστέρων θεωρεί κάπως υπερβολικό το εύρος κλεισίματος της οικονομίας εκείνης της περιόδου. Σημείωσε πως η ευθύνη του Υπουργού Οικονομικών είναι πάντα μεγάλη, αφού στην οικονομία τίποτα δεν είναι δεδομένο. Η διαχείριση του covid σε συνδυασμό με τη βελτίωση των δημοσίων οικονομικών και η αλλαγή του επιχειρηματικού μοντέλου από τα διαβατήρια στην προσέλκυση μεγάλων επιχειρήσεων με φυσική έδρα την Κύπρο, που έδωσε τη μεγάλη αναπτυξιακή ώθηση η οποία συνεχίζεται μέχρι σήμερα, ήταν, όπως είπε, οι μεγάλες προκλήσεις του. Μέσα όμως από αυτές τις κρίσεις προέκυψε το θετικό αποτύπωμα της θητείας του που, σύμφωνα με τον ίδιο, «βρίσκεται στις συνεχείς αναβαθμίσεις της οικονομίας, στη δημιουργία πλεονάσματος στο κεντρικό κράτος - που τώρα μπήκε ξανά σε ελλείμματα - και στην αλλαγή του αναπτυξιακού μοντέλου της κυπριακής οικονομίας με το πρόγραμμα μετατροπής της χώρας σε περιφερειακό επιχειρηματικό κέντρο».
Ωστόσο, παραδέχθηκε, αποφάσεις με προσωπικό κόστος υπήρξαν πολλές για να έλθει αυτό το αποτύπωμα. «Όπως για παράδειγμα το ότι λίγους μήνες πριν από τις εκλογές αρνήθηκα την αύξηση της ΑΤΑ που πρότεινε ο συνάδελφος μου Υπουργός Εργασίας σε συνεννόηση με συντεχνίες. Το αρνήθηκα γιατί το θεωρούσα κοινωνικά άδικο, εξαιρετικά επιβλαβές και μη βιώσιμο μακροπρόθεσμα για τα δημόσια οικονομικά. Θεωρούσα ότι έπρεπε να είχαμε πάρει τα μαθήματα από το 2013». Άλλη μια περίπτωση απόφασης με προσωπικό κόστος ήταν, όπως είπε, όταν προεκλογικά αρνήθηκε να ανοίξει τα ταμεία σε διάφορα μη δικαιολογημένα αιτήματα, παραδίδοντας πλεόνασμα στο κεντρικό κράτος, χωρίς να βάλει χέρι στα λεφτά από τις κοινωνικές ασφαλίσεις: «Έπρεπε το κράτος να μάθει να διαχειρίζεται τις δαπάνες του από τα δικά του έσοδα και όχι από τις μελλοντικές συντάξεις. Όλα αυτά, φυσικά, τα πλήρωσα και πολιτικά μετά, αφού ο λαϊκισμός, βλέπετε, πουλάει».
Πίσω στην προ covid εποχή, ο κ. Γεωργιάδης επανέφερε τη συζήτηση σε αποφάσεις και χειρισμούς που τον δικαίωσαν. Ένας από αυτούς ήταν ο ισοσκελισμός του προϋπολογισμού από τον πρώτο κιόλας χρόνο της θητείας του. Τότε το πλάνο του Μνημονίου προέβλεπε τον περιορισμό του ελλείματος, που για χρόνια κυμαινόταν κοντά στο 6% του ΑΕΠ, σταδιακά σε ορίζοντα τριετίας. «Έκρινα όμως ότι κάτι τέτοιο θα επέτεινε την αβεβαιότητα και θα παρεμπόδιζε την ανάκαμψη. Στην πορεία επιδιώξαμε και πετύχαμε τη δημοσιονομική εξυγίανση χωρίς κανένα νέο φόρο, αλλά αποκλειστικά με μείωση των κρατικών δαπανών, που έφτασε στο 10% μέσα σε έναν χρόνο. Πιστέψτε με, δεν ήταν καθόλου εύκολο. Έπρεπε να γίνει γρήγορα και αποφασιστικά, για να σταλεί το μήνυμα ότι η κατάσταση τίθεται υπό έλεγχο. Άκουσα πολλά εκείνη την περίοδο, αλλά η εξέλιξη θεωρώ μας δικαίωσε. Ήταν η συνταγή που μαζί με την εξυγίανση του τραπεζικού συστήματος αποκατέστησε την εμπιστοσύνη και έσπρωξε την οικονομία προς την ανάκαμψη».
Πάμε καλά αλλά με προσοχή
Στο σημείο αυτό ο κ. Μιχαήλ άδραξε την ευκαιρία να ρωτήσει, πού βρίσκεται σήμερα η οικονομία μας, για να πάρει από όλους την απάντηση πως πάμε καλά αλλά χρειάζεται προσοχή.
Και όντως φαίνεται πως η σημερινή εικόνα της οικονομίας δικαιώνει τους χειρισμούς, ειδικά των τελευταίων Υπουργών Οικονομικών αλλά και του νυν. «Σήμερα αναμφισβήτητα βρίσκεται σε πολύ καλή πορεία και αυτό οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην απόδοση του ιδιωτικού τομέα», ανέφερε πρώτος ο κ. Κληρίδης. «Παρουσιάζει ικανοποιητική ανάπτυξη, χαμηλή ανεργία και πληθωρισμό καθώς και πτωτική τάση του δημοσίου χρέους», έσπευσε να συμπληρώσει και ως έμπειρος οικονομολόγος ο κ. Σαρρής, με τον κ. Μαυρέλλη να κάνει λόγο για μια οικονομία ανθεκτική που ακολουθεί τις εξελίξεις και τον κ. Γεωργιάδη να μιλά για αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα. «Με ανησυχεί όμως ότι τα λάθη γίνονται στους καλούς καιρούς», είπε, με τον κ. Πετρίδη να προσθέτει πως οφείλουμε να ασκούμε συνετή πολιτική στους καλούς καιρούς, για να είμαστε θωρακισμένοι στην επόμενη κρίση».
Με ένα ψήγμα αμφιβολίας ως προς την ανθεκτικότητα της οικονομίας, ο κ. Καζαμίας - ο μόνος από τον χώρο της κεντροαριστεράς στην παρέα - ξεκαθάρισε πως λόγω μεγέθους είναι ευέλικτη μεν, εύθραυστη δε. «Μπορεί σήμερα οι αριθμοί των δημόσιων οικονομικών να φαίνονται θετικοί, όμως υπάρχουν διαχρονικά σοβαρά προβλήματα, όπως είναι το ενεργειακό και το υδατικό, που αν δεν επιλυθούν ριζικά, δεν μας επιτρέπεται να ισχυριστούμε ότι η οικονομία μας είναι ανθεκτική». Πηγαίνοντας ένα βήμα παραπέρα, ο κ. Πετρίδης πρόσθεσε πως η οικονομία πάντα μετασχηματίζεται, τίποτα δεν είναι σταθερό, ειδικά σε μια μικρή οικονομία όπως αυτή της Κύπρου, που βρίσκεται σε ένα δύσκολο γεωπολιτικό περιβάλλον με πολλές αστάθμητες περιόδους. «Σε ένα τέτοιο περιβάλλον το σημαντικό είναι να είμαστε προμηθείς. Στην οικονομία αυτό σημαίνει να έχουμε υγιή δημόσια οικονομικά», τόνισε, με τον κ. Κληρίδη να προειδοποιεί, βρίσκοντας όλους σύμφωνους, πως «χρειάζεται επαγρύπνηση και όχι εφησυχασμός. Οι διεθνείς συγκυρίες, τις οποίες εμείς δεν ελέγχουμε, αλλάζουν γρήγορα, γι’ αυτό πρέπει να είμαστε πάντα προσεχτικοί».
Λαϊκισμός και άλλα δεινά
Στη συνέχεια και αφού όλοι εξέφρασαν απόψεις για την κατάσταση της κυπριακής οικονομίας, η οποία είναι σήμερα καλή και έτσι πρέπει να παραμείνει, δίδοντας έμφαση στη σχέση δημόσιου χρέους και ΑΕΠ, τέθηκε επί τάπητος το ερώτημα: ποια είναι η μεγαλύτερη παθογένειά της που παραμένει άλυτη; Η πλάστιγγα φάνηκε να γέρνει στη μεριά του λαϊκισμού, του μεγέθους του δημόσιου τομέα και κατ’ επέκταση των ανελαστικών δαπανών.
Πρώτος τον λόγο πήρε ο κ. Πετρίδης ο οποίος ήταν σαφής: «Η μεγαλύτερη παθογένεια είναι ο λαϊκισμός. Νόμιζα ότι θα παίρναμε μαθήματα από το 2013 αλλά δυστυχώς ως πολιτικοί δεν πήραμε. Είναι, μάλιστα, κάτι το οποίο αντί να μειώνεται, εδραιώνεται». Μαζί του συμφώνησε απόλυτα και ο κ. Κληρίδης, προσθέτοντας στον λαϊκισμό τα ψεύτικα διλήμματα που παρασύρουν τον κόσμο σε λάθος εντυπώσεις. «Αυτή η παθογένεια δεν είναι απολύτως οικονομικού περιγράμματος. Αφορά κι επηρεάζει τη συμπεριφορά των πολιτών και της κοινωνίας ευρύτερα», εξήγησε.
Χωρίς περιστροφές μίλησε και ο κ. Καζαμίας, ο οποίος συμπαρατάχθηκε με τους προλαλήσαντες όσον αφορά την αδυναμία αντιμετώπισης του φαινομένου: «Ο λαϊκισμός δεν είναι καθαρά κυπριακό στοιχείο αλλά έχει εδραιωθεί, ιδιαίτερα τα τελευταία χρόνια, στον τόπο μας. Το φαινόμενο αυτό είναι αρκετά επιβλαβές και υποβιβάζει τον βαθμό κουλτούρας της κυπριακής κοινωνίας». Στις παθογένειες πρόσθεσε την αναποφασιστικότητα και την αναβλητικότητα, την έλλειψη ανάληψης πολιτικής ευθύνης και πρωτοβουλιών για την αντιμετώπιση χρόνιων προβλημάτων όπως είναι το Κυπριακό, το ενεργειακό και το υδατικό. Η αποτυχία να δοθεί λύση στο υδατικό πρόβλημα αποτελεί ένα από τα σοβαρά ζητήματα και για τον κ. Σαρρή, ο οποίος έσπευσε να προσθέσει το μη βιώσιμο μέγεθος των ανελαστικών δημόσιων δαπανών όπως το κρατικό μισθολόγιο. Άλλωστε και για τον κ. Μαυρέλλη το μέγεθος του δημόσιου τομέα ήταν και συνεχίζει να είναι ένα από τα πιο σημαντικά προβλήματα της οικονομίας, μη παραλείποντας ωστόσο να αναφερθεί και σε ζητήματα όπως η καθυστέρηση στον προγραμματισμό και την αποπεράτωση των έργων υποδομής. «Παρά το γεγονός ότι από τη δεκαετία του 1980 μέχρι σήμερα έχουν αναπτυχθεί τεχνολογίες και συστήματα που έπρεπε να περιορίσουν το κόστος και τον αριθμό των υπαλλήλων του ευρύτερου δημοσίου τομέα, αυτό δεν έχει επιτευχθεί αλλά ίσως και να έχει ο τομέας αυτός διευρυνθεί στο μεταξύ». «Γι’ αυτό», προέτρεψε ο κ. Πετρίδης, «πρέπει να υπάρχει συγκράτηση του κρατικού μισθολογίου, το οποίο δυστυχώς εκτοξεύθηκε γεωμετρικά τα τελευταία χρόνια. Επίσης θα πρέπει να πάψουν να αυξάνονται γεωμετρικά οι ανελαστικές δαπάνες, όπως παρατηρείται. Σωστό είναι να ξοδεύουμε όσα εισπράττουμε από φόρους και όχι να τα υπερβαίνουμε και να βάζουμε χέρι στις εισφορές για τις συντάξεις».
Στο σημείο αυτό παρενέβη ο κ. Γεωργιάδης για να εκφράσει την ανησυχία του, παρόλο που η οικονομία μας είναι σε πολύ καλή κατάσταση, με αξιοσημείωτη ανθεκτικότητα, σύμφωνα με τον ίδιο: «Με ανησυχεί το γεγονός ότι τα λάθη γίνονται στους καλούς καιρούς. Δέστε, για παράδειγμα, τι συμβαίνει με το κρατικό μισθολόγιο», εξήγησε, εφιστώντας την προσοχή και προτρέποντας για περισσότερη τόλμη στην προώθηση μεταρρυθμίσεων και επενδύσεων. Επιπλέον, στους προαναφερθέντες κινδύνους για την ανάπτυξη πρόσθεσε μια άλλη μάστιγα, αυτή της γραφειοκρατίας, αναφερόμενος σε παραδείγματα όπως η χρονοβόρα έκδοση ακόμα και μιας απλής μαθητικής άδειας οδήγησης.
Θα έλεγα στον Μάκη Κεραυνό...
Ιδέες εν είδει συμβουλών από τους πρώην στον νυν Υπουργό Οικονομικών
«… να συνεχίσει την καλή δουλειά που κάνει. Άλλωστε είναι πολύ έμπειρος και δεν χρειάζεται συμβουλές. Όποτε βρεθούμε, συζητούμε διάφορα θέματα και νομίζω ότι είμαστε στην ίδια γραμμή σκέψης»
Χρίστος Μαυρέλλης
«...να συγκρατήσει το κρατικό μισθολόγιο και τις αστόχευτες παροχές και να διαθέσει περισσότερους πόρους στην άμυνα, την ασφάλεια και τις επενδύσεις σε ενέργεια, υποδομές και τεχνολογία»
Χάρης Γεωργιάδης
«… ότι γίνεται καλή δουλειά. Χρειάζεται ωστόσο μεγαλύτερη προσοχή στην αναδιάρθρωση των κρατικών δαπανών προς όφελος της ψηφιακής οικονομίας και της ενεργειακής μετάβασης»
Μιχάλης Σαρρής
«Δεν αρέσκομαι στο να δίνω συμβουλές σε άλλους»
Κωνσταντίνος Πετρίδης
«…να ισορροπεί την όλη κατάσταση με τη σοβαρότητα που τον διακρίνει, έτσι ώστε η θετική εικόνα των δημόσιων οικονομικών να αντανακλάται θετικά στην καθημερινότητα του μέσου πολίτη με ενίσχυση των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού»
Κίκης Καζαμίας
«… να κοιτάζει μπροστά με πρωτοποριακές ιδέες. Δεν νομίζω να χρειάζεται συμβουλές ο Υπουργός Οικονομικών. Μια γενική παραίνεση, αν θέλετε, προς όλους τους επόμενους Υπουργούς Οικονομικών, θα ήταν να σκέφτονται out of the box. Να αξιολογούν ορθά τα ρίσκα και να λαμβάνουν έγκαιρα σωστές και μελετημένες αποφάσεις»
Τάκης Κληρίδης
Θυμάμαι όταν…
Μικρές παράγραφοι από ιστορίες υπουργών που έμειναν για να θυμούνται.
«…κάλεσα επί θητείας μου μια συμβουλευτική επιτροπή που αποτελείτο από τις εργοδοτικές και τις αγροτικές οργανώσεις, τις συντεχνίες και γενικά όλους τους εμπλεκόμενους και παρουσίασα ένα σχέδιο για αναζωογόνηση της οικονομίας. Όλες οι οργανώσεις συμφωνούσαν και όλες έθεταν όρο το κόστος να το επιβαρυνθούν οι υπόλοιπες»
Χρίστος Μαυρέλλης
«…κατά τη διάρκεια της θητείας μου ζούσα συχνά όμορφες ιστορίες, πρωτόγνωρες για ένα άτομο που διορίστηκε σ’ εκείνη τη θέση χωρίς έντονη πολιτική διαδρομή. Ιδιαίτερο ενδιαφέρον είχαν ιστορίες από τις συνεδρίες στο Υπουργικό Συμβούλιο αλλά και από συναντήσεις με ηγέτες και φυσιογνωμίες παγκόσμιου επιπέδου»
Τάκης Κληρίδης
«…έρχονταν ενώπιόν μου προτάσεις από πολιτικά πρόσωπα εκ μέρους ‘μεγαλοεπενδυτών’ που θα μας έδιναν… σανίδα σωτηρίας το 2013»
Μιχάλης Σαρρής
«…μετά την ανακοίνωσή μου για τη δεύτερη δέσμη μέτρων βελτίωσης των δημόσιων οικονομικών, που μεταξύ άλλων περιλάμβανε πάγωμα του κρατικού μισθολογίου για δύο χρόνια, ο γενικός γραμματέας της ΠΑΣΥΔΥ προκήρυξε προειδοποιητική απεργία για την αμέσως επόμενη Τετάρτη. Ήταν, θυμάμαι, Παρασκευή απόγευμα. Κατά το Σαββατοκύριακο που μεσολάβησε έγιναν δύο δημοσκοπήσεις που έδειχναν ότι το 90% και πλέον της κοινής γνώμης και περίπου το 75% των δημοσίων υπαλλήλων επικροτούσαν τα προτεινόμενα μέτρα. Την προηγούμενη ημέρα της εξαγγελθείσης απεργίας ήταν φανερό ότι η μεγάλη πλειοψηφία των δημοσίων υπαλλήλων δεν θα απεργούσε. Αργά το βράδυ της Τρίτης η ηγεσία της ΠΑΣΥΔΥ, προ του κινδύνου αποτυχίας της απεργίας οπότε θα υποχρεούτο σε παραίτηση, επικαλούμενη το δημόσιο συμφέρον ανακοίνωσε ακύρωσή της»
Κίκης Καζαμίας
«...λίγα λεπτά μετά που ανέλαβα, ήρθε στο γραφείο μου η τότε Γενική Λογίστρια, Ρέα Γεωργίου, με έναν πίνακα στα χέρια της, για να μου εξηγήσει ότι στο τέλος του μήνα το κράτος θα ξέμενε - στην κυριολεξία - από ρευστό. Δεν είναι κάτι που θέλεις να ακούσεις την πρώτη σου μέρα στη δουλειά!»
Χάρης Γεωργιάδης
«... επί θητείας μου ήρθε ο covid με ό,τι αυτό συνεπαγόταν. Πέρα και παρά την τραγικότητα των στιγμών δεν έλειψαν οι ευτράπελες ιστορίες, όταν για παράδειγμα έπρεπε να καθορίσουμε τι εστί λίκνισμα και πότε να επιτρέπεται ή να αποφασίσουμε αν θεωρείτο επιτρεπόμενη άσκηση το μάζεμα μανιταριών και αγρελιών εν καιρώ καραντίνας. Ήταν γενικά μια τρελή περίοδος»
Κωνσταντίνος Πετρίδης
Who is Who
Χρίστος Μαυρέλλης
Σύμβουλος, Δικηγορικό Γραφείο Χρύσης Δημητριάδης & Σία
Θητεία: 1η Αυγούστου 1985 - 27 Φεβρουαρίου 1988 (Κυβέρνηση Σπύρου Κυπριανού 1983)
Τάκης Κληρίδης
Σύμβουλος επιχειρήσεων
Θητεία: 19 Μαρτίου 1999 - 28 Φεβρουαρίου 2003 (Κυβέρνηση Γλαύκου Κληρίδη 1998)
Μιχάλης Σαρρής
Πρόεδρος, AstroCapital
Θητεία: 31 Αυγούστου 2005 - 28 Φεβρουαρίου 2008 (Κυβέρνηση Τάσσου Παπαδόπουλου 2003) και 2 Μαρτίου 2013 - 2 Απριλίου 2013 (Κυβέρνηση Νίκου Αναστασιάδη 2013)
Κίκης Καζαμίας
Πρόεδρος, Lordos United Public και μέλος ΔΣ σε εταιρείες της Greenwich Holdings και στην Trust International Insurance Company (Cyprus)
Θητεία: 6 Αυγούστου 2011 - 23 Μαρτίου 2012 (Κυβέρνηση Δημήτρη
Χριστόφια 2008)
Χάρης Γεωργιάδης
Βουλευτής ΔΗΣΥ, πρόεδρος της Κοινοβουλευτικής Επιτροπής Εξωτερικών και Ευρωπαϊκών θεμάτων
Θητεία: 3 Απριλίου 2013 - 2 Δεκεμβρίου 2019 (Κυβερνήσεις Νίκου Αναστασιάδη 2013 και 2018)
Κωνσταντίνος Πετρίδης
Σύμβουλος επιχειρήσεων
Θητεία: 3 Δεκεμβρίου 2019 - 28 Φεβρουαρίου 2023 (Κυβέρνηση Νίκου Αναστασιάδη 2018)
Φωτο: TASPHO
