Για ακόμη μία φορά, το ζήτημα των Μη Εξυπηρετούμενων Δανείων (ΜΕΔ) επιστρέφει στο προσκήνιο, θυμίζοντας περισσότερο τηλεοπτικό σήριαλ πολλών επεισοδίων παρά ψύχραιμη οικονομική συζήτηση. Οι τίτλοι είναι γνώριμοι: «αυξάνεται ο όγκος», «έρχονται χιλιάδες εκποιήσεις πρώτης κατοικίας», «πρέπει να ληφθούν νέα μέτρα προστασίας».
Όμως, όπως συμβαίνει συχνά στην κυπριακή δημόσια σφαίρα, η εικόνα που προβάλλεται προς τα έξω απέχει από την πραγματικότητα της αγοράς.
Τι δείχνουν οι αριθμοί — και τι όχι
Είναι γεγονός ότι με μία επιφανειακή ματιά παρατηρείται αύξηση στον όγκο των προβληματικών δανείων. Η αύξηση αυτή, ωστόσο, αφορά την ονομαστική αξία των δανείων, η οποία διογκώνεται λόγω συσσωρευμένων τόκων σε υποθέσεις όπου οι δανειολήπτες παραμένουν μη συνεργάσιμοι για χρόνια.
Στην πράξη, μεγάλο μέρος των υπολοίπων αφορά δάνεια ηλικίας άνω των 20 ετών. Υποθέσεις στις οποίες είτε δεν καταβλήθηκε ποτέ δόση είτε έχει να πληρωθεί δόση εδώ και πολλά χρόνια. Δεν πρόκειται δηλαδή για νέο κύμα αθέτησης, αλλά για παλαιό απόθεμα που χρονίζει.
Την ίδια ώρα, ο τρόπος παρουσίασης των στοιχείων δημιουργεί επιπρόσθετη σύγχυση. Τα δεδομένα που διαβιβάζονται από την Κεντρική Τράπεζα προς τη Βουλή δίνονται εμπιστευτικά και χωρίς πλήρη ανάλυση, κάτι που αφήνει περιθώριο για διαφορετικές , και συχνά πολιτικά βολικές ερμηνείες. Ενδεικτική είναι η θέση του Συνδέσμου Εταιρειών Εξαγοράς Πιστώσεων (ΣΕΔΠ), ο οποίος δήλωσε ότι δεν έχει πρόσβαση στα στοιχεία που επικαλούνται πρόσφατα δημοσιεύματα, άρα δεν μπορεί να τοποθετηθεί.
Η πρόοδος που περνά στα “ψιλά”
Παρά τον θόρυβο, τα τελευταία χρόνια στην απουσία πολιτικών παρεμβάσεων, έχει συντελεστεί ουσιαστική πρόοδος. Δεν είναι τυχαίο ότι εταιρείες διαχείρισης προετοιμάζονται να διαθέσουν στην αγορά χαρτοφυλάκια εκατοντάδων εκατομμυρίων ευρώ που πλέον έχουν καταστεί εξυπηρετούμενα.
Ακόμη πιο χαρακτηριστικό είναι ότι, σύμφωνα με την Κεντρική Τράπεζα, ο δείκτης ΜΕΔ εντός τραπεζών έχει πλέον υποχωρήσει κάτω από τον μέσο όρο της ΕΕ — μια εξέλιξη που πριν λίγα χρόνια φάνταζε αδιανόητη. Βεβαίως, αυτό κατέστη δυνατό επειδή οι τράπεζες μεταβίβασαν μεγάλο όγκο προβληματικών δανείων σε Εταιρείες Εξαγοράς Πιστώσεων.
Και μπορεί αυτό να βοήθησε τις τράπεζες και τελικά τους πελάτες τους (χαμηλότερο ρίσκο = χαμηλότερα επιτόκια) αλλά το πρόβλημα δεν εξαφανίστηκε από την πραγματική οικονομία, απλώς μετακινήθηκε.
Η πολιτική διάσταση
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη η πολιτική του διάσταση. Σύμφωνα με στοιχεία της ΚΤΚ, μέχρι τον Ιούνιο 69.494 δανειολήπτες είχαν ΜΕΔ. Αν προστεθούν εγγυητές και συγγενείς, δημιουργείται μία πολύ μεγάλη εκλογική δεξαμενή.
Δεν είναι τυχαίο ότι πριν από σχεδόν κάθε εκλογική αναμέτρηση επανέρχεται έντονη κινητικότητα γύρω από το θέμα των εκποιήσεων. Τα κίνητρα είναι προφανή — αλλά οι οικονομικές συνέπειες συχνά υποτιμώνται.
Πού βρίσκεται ο πραγματικός κίνδυνος
Εάν προχωρήσουν νομοθετικές αλλαγές που θα επιμηκύνουν περαιτέρω τις διαδικασίες ανάκτησης χρέους, οι επιπτώσεις σε μια μικρή οικονομία όπως η κυπριακή είναι σχεδόν προδιαγεγραμμένες: ακριβότερος δανεισμός για όλους.
Το κόστος κινδύνου μετακυλίεται αναπόφευκτα στους συνεπείς δανειολήπτες και φορολογούμενους. Με απλά λόγια, όσο πιο δύσκολη γίνεται η ανάκτηση οφειλών, τόσο πιο ακριβό γίνεται το νέο χρήμα στην οικονομία.
“Πογκρόμ” ή εργαλείο πίεσης;
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η δημόσια ρητορική περί «πογκρόμ εκποιήσεων». Τα διαθέσιμα δεδομένα λένε κάτι πολύ διαφορετικό.
Επισήμως, περίπου 36% των αναρτημένων ηλεκτρονικών πλειστηριασμών δεν ολοκληρώνεται λόγω συμφωνιών. Η πραγματική εικόνα της αγοράς, όμως, δείχνει πολύ υψηλότερα ποσοστά.
Σύμφωνα με ασφαλείς πληροφορίες της αγοράς:
- ο συνολικός δείκτης αναστολής εκποιήσεων ξεπερνά το 60%,
- ενώ σε περιπτώσεις κύριας κατοικίας (PPR) μπορεί να υπερβαίνει το 70%.
Ο λόγος είναι απλός. Πολλές υποθέσεις ρυθμίζονται πριν καν δημοσιευθούν οι σχετικές ανακοινώσεις για εκποίηση. Με άλλα λόγια, ο πλειστηριασμός λειτουργεί κυρίως ως μοχλός πίεσης για συμβιβασμό, όχι ως μηχανισμός μαζικών εκποιήσεων, ειδικά για κύριες κατοικίες.
Το στοιχείο που όλοι ξεχνούν
Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει πως ο σημαντικότερος παράγοντας επίλυσης των ΜΕΔ είναι ο χρόνος και η ταχύτητα των διαδικασιών.
Στην Κύπρο, όμως, το σύστημα παραμένει βραδυκίνητο. Η πρόνοια για ειδική δικαιοδοσία στα δικαστήρια δεν έχει ακόμη υλοποιηθεί (και μάλλον δεν πρόκειται να υλοποιηθεί), με αποτέλεσμα πρόσθετες καθυστερήσεις.
Το πραγματικό δίλημμα
Η χώρα βρίσκεται σήμερα σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Μπορεί είτε να συνεχίσει τη σταδιακή εξυγίανση του ιδιωτικού χρέους είτε να επιστρέψει σε έναν νέο κύκλο καθυστερήσεων και αβεβαιότητας. Ειδικά η πρόταση για νέα αναστολή των εκποιήσεων μέχρι το τέλος του χρόνου δεν έχει καμιά χρηματοοικονομική λογική σε μία οικονομία που εδώ και χρόνια τρέχει με ρυθμούς ανάπτυξης κοντά στο 3% και που θα ήταν ψηλότεροι αν δεν έσερναν μαζί τους το συγκεκριμένο βαρίδι των ΜΕΔ της τελευταίας 20ετίας.
Υπάρχουν περιπτώσεις δανειοληπτών που δεν πλήρωσαν ποτέ ούτε δόση, η τράπεζα κατάσχεσε το ακίνητο και το διέθεσε ξανά στην αγορά για να στεγαστεί μία νέα οικογένεια και ο τέως ιδιοκτήτης αρνείται να το εγκαταλείψει. Αποτέλεσμα; Η οικογένεια ως νέος ιδιοκτήτης πρέπει να καταφύγει στη δικαιοσύνη για να εξασφαλίσει διάταγμα με το οποίο οι αστυνομικές Αρχές θα αναγκάσουν τον στρατηγικό κακοπληρωτή να φύγει από ένα σπίτι για το οποίο δεν πλήρωσε ποτέ ούτε δόση σε διάρκεια 20 ετών. Αλλά, σύμφωνα με πολλούς πολιτικούς, ο συγκεκριμένος κύριος θεωρείται θύμα και πρέπει να προστατευτεί.
Το ζήτημα των ΜΕΔ δεν προσφέρεται για εύκολα συνθήματα. Απαιτεί ψυχραιμία, θεσμική συνέπεια και — κυρίως — πολιτική ωριμότητα.
Διότι, στο τέλος της ημέρας, η οικονομία πληρώνει πάντα τον λογαριασμό των καθυστερήσεων.
