Ονομάζονται startups 'ή στα ελληνικά νεοφυείς επιχειρήσεις. Τι είναι ακριβώς, ποιες οι ευκαιρίες χρηματοδότησής τους και ποιο το μέλλον τους στην Κύπρο και το εξωτερικό; Ήρθαν, τελικά, για να μείνουν, αλλα πόσο εύκολο 'ή δύσκολο είναι γι’ αυτές να τα καταφέρουν;
Mια startup επιχείρηση μπορεί να αφορά οποιαδήποτε δραστηριότητα ή ακόμη και μια πρώτη εταιρική μορφή υλοποίησης μιας ιδέας, η οποία είναι νέα, καινοτόμος και έχει ταχεία ανάπτυξη ή τέτοια προοπτική. Σ’ αυτή την κατηγορία περιλαμβάνονται, επίσης, μικρές επιχειρήσεις που λαμβάνουν χρηματοδότηση από οικογένεια, φίλους, μικρά τραπεζικά δάνεια και συνήθως δεν μεγιστοποιούν το κέρδος τους. Συνεχίζουν, όμως, να αναπτύσσονται, διατηρώντας μικρό κύκλο εργασιών. Η λίστα περιλαμβάνει, συνάμα, υφιστάμενες ή μεγάλες επιχειρήσεις, που αναπτύσσουν νέες δραστηριότητες. «Γενέθλια» τοποθεσία των startup επιχειρήσεων χαρακτηρίζεται η Silicon Valley, όπου εκατοντάδες καινοτόμες εταιρείες δημιουργούνται και αλλάζουν τον κόσμο εδώ και 50 χρόνια. Λέγεται, μάλιστα , πως η προσωπική διαφωνία μεταξύ των εργαζομένων της Shockley Semiconductor και του ιδρυτή της το 1958, ήταν η αιτία για να την πρώτη startup εταιρεία.
Οι εργαζόμενοι τότε αποχώρησαν από την εταιρεία, φτιάχνοντας τις δικές τους με φρέσκες ιδέες, που έφεραν νέα δεδομένα στην αγορά και τα οποία αναγκάστηκαν να ακολουθήσουν ακόμη και οι πρώην εργοδότες τους. Ευρέως γνωστή έγινε τα τελευταία χρόνια η μέθοδος των startups, ενώ ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο με την εξάπλωση του διαδικτύου. Με τα χρόνια έχει δημιουργηθεί μια γενικότερη σχετική κουλτούρα, με τους μεγαλύτερους κολοσσούς του κόσμου να επενδύουν σ’ αυτή. Στόχος να δημιουργήσουν νεοφυή παρακλάδια στις επιχειρήσεις τους και να επενδύσουν στην καινοτομία.
Αξίζει να επισημανθεί ότι αρκετές είναι οι startup εταιρείες, με Κύπριους entrepreneurs, που ξεχώρισαν τα τελευταία χρόνια στο εξωτερικό, ενώ κάποιες από αυτές εξαγοράστηκαν από κολοσσούς.
Παράδειγμα επιτυχημένης startup αποτελεί η τεχνολογική πλατφόρμα Avocarrot, που έχει ως ιδρυτές τέσσερις Κύπριους και βραβεύτηκε ως μια από τις οκτώ πιο υποσχόμενες startups στον κόσμο από την Google στο Silicon Valley και έχει εξαγοραστεί από τον γερμανικό κολοσσό Glispa Global Group. Πέραν της Avocarrot, κυπριακές startups είναι, μεταξύ άλλων, οι PollFish, Proto.io, Foody, StudentLife, Cellock,Bandster, VideoBrewer, Shopguin και Prediti, Politica.
Πώς λειτουργεί το angel investing
Ανδρέας Κουππάρης, εκτελεστικός διευθυντής, CYBAN (business angels network)
Με ποια κριτήρια αποφασίζετε αν θα χρηματοδοτήσετε μια startup εταιρεία;
Το CYBAN έχει θέσει πολύ αυστηρά κριτήρια για την επιλογή των εταιρειών που θα παρουσιάσουν, σε κάθε περίπτωση, τα επιχειρηματικά τους πλάνα μπροστά στους επενδυτές. Τα προϊόντα ή οι υπηρεσίες τους πρέπει να στοχεύουν σε σημαντικού μεγέθους αγορά με αυξητικές τάσεις. Πρέπει, επίσης, διαθέτουν ξεκάθαρο ανταγωνιστικό πλεονέκτημα και να έχουν αποδεδειγμένα δυνατή διευθυντική ομάδα με γνώσεις και εμπειρία στον τομέα.
Σε ποια φάση βρίσκεται ο τομέας στην Κύπρο και πώς συγκρίνεται με το εξωτερικό;
Ο τομέας του angel investing βρίσκεται ακόμα σε νηπιακό στάδιο, συγκρίνοντάς τον με τον αντίστοιχο πιο ανεπτυγμένων χωρών, κι αν λάβουμε υπόψη ότι το πρώτο δίκτυο angel investors ξεκίνησε τη λειτουργία του στη χώρα μας το 2013, ενώ στις ΗΠΑ, για παράδειγμα, ο θεσμός πρωτοεμφανίστηκε τη δεκαετία του 1930. Ο αριθμός των angel investors αυξάνεται, όμως, σταθερά στην Κύπρο και σ’ αυτό συμβάλλουν διάφοροι παράγοντες, όπως η αναθεώρηση του Περί Φορολογίας του Εισοδήματος Νόμου, με κυριότερη πρόνοια ότι το ποσό μιας επένδυσης σε καινοτόμα εταιρεία, που εκπίπτει του φορολογητέου εισοδήματος, μπορεί να ανέρχεται μέχρι και στο 50% του φορολογητέου εισοδήματος ενός angel investor.
Ποια είναι τα νέα trends του τομέα;
Παρόλο που το angel investing βρίσκεται σε διαφορετικό στάδιο ανάπτυξης, ανάλογα με τη χώρα, ο ρόλος των angel investors παραμένει σε μεγάλο βαθμό ο ίδιος. Να γεμίζουν, δηλαδή, το χρηματοδοτικό κενό μεταξύ της αρχικής χρηματοδότησης μιας ιδέας από φίλους και την οικογένεια του νέου επιχειρηματία και της χρηματοδότησης από εταιρείες επιχειρηματικού κεφαλαίου (venture capital). Γενικότερα, όμως, οι angel investors γίνονται πιο εκλεπτυσμένοι και οργανωμένοι, ενσωματώνονται όλο και περισσότερο στο διεθνές οικοσύστημα των αγορών κεφαλαίων και ειδικότερα στον τομέα στήριξης των startups.
Ποια θεωρείτε πως θα είναι η εξέλιξή του τα επόμενα χρόνια;
Θα μιλήσω για την εξέλιξη του τομέα στην Κύπρο. Θεωρούμε ότι τα φορολογικά κίνητρα, στα οποία αναφέρθηκα ήδη, από μόνα τους δεν θα μπορέσουν να ωθήσουν την αναμενόμενη εξέλιξη του τομέα, εφόσον χρειάζεται και μια συνεχής ροή επενδυτικών ευκαιριών προς τους εν δυνάμει επενδυτές. Ο αριθμός των επενδυτικών ευκαιριών, που παρουσιάζονται σήμερα σε angel investors, είναι ανάλογος με το μικρό μέγεθος της κυπριακής αγοράς, κάτι το οποίο δεν μας ικανοποιεί. Για να μπορέσει ο τομέας στην Κύπρο να εξελιχθεί περισσότερο, θα πρέπει να βρεθούν εκείνοι οι μηχανισμοί οι οποίοι θα βοηθήσουν στην προσέλκυση ποιοτικών startups από άλλες χώρες για εγκατάσταση στην Κύπρο.
Πώς γίνεται η καλή αρχή
Σταυριάνα Κοφτερός Συνιδρύτρια της Startup Cyprus (φορέας κυπριακού οικοσυστήματος νεοφυών επιχειρήσεων)
Με ποια κριτήρια αποφασίζετε αν θα χρηματοδοτήσετε μια startup εταιρεία;
Καταρχάς μιλάμε για startups και όχι για start ups. Νεοφυείς και όχι νεοσύστατες. Μεγάλη διαφορά. Τα μαγικά συστατικά είναι πρώτον οι founders, η δυναμική που υπάρχει στην ομάδα, πόσο δεμένοι και aligned είναι στον στόχο και να υπάρχει, ασφαλώς, ένας χαρισματικός CEO με ηγετικές δεξιότητες, που να μπορεί να οδηγήσει την ομάδα του στην κόλαση και πίσω με ασφάλεια. Ο κόσμος των startups δεν είναι βόλτα στο πάρκο. Πρέπει ο CEO να μπορεί να κτίσει μια ομάδα, να έχει επίγνωση για το τι ξέρει και τι δεν ξέρει και πότε πρέπει να κάνει step down. Δεύτερον, να έχει παγκόσμια αγορά και τεσταρισμένο πλάνο για το πώς να την κατακτήσει. Να διαθέτει, δηλαδή, business model. Τρίτον, να έχει συγκριτικό πλεονέκτημα, κατά προτίμηση τεχνολογικό, και πλάνο για το πώς θα το διασφαλίσει. Βλέπετε, μια ιδέα από μόνη της, δεν αρκεί.
Πώς μπορούν να σας προσεγγίσουν οι επιχειρηματίες που έχουν στο μυαλό τους μια νέα ιδέα;
Θα πρέπει να καταστήσουμε σαφές πως αν βρίσκονται ακόμα στο στάδιο της ιδέας, δεν μπορούμε να συζητάμε για επένδυση. Πρέπει πρώτα να κάνουν το ανάλογο… homework. Έχει αγορά αυτό που σκέφτηκαν; Υπάρχει κενό στον τομέα; Η ιδέα τους συμπληρώνει το κενό αυτό και σε ποιο βαθμό; Πρέπει να μελετήσουν τις τεχνικές και τη μεθοδολογία για το πώς για γίνει αυτό. Επίσης, να γραφτούν στο Techstars Startup Digest Cyprus, ώστε να ενημερώνονται για σχετικές εκδηλώσεις, workshops και άλλες σχετικές δράσεις, να γίνουν μέλη του Startup Cyprus Group στο Facebook, για να μπουν στην κοινότητα των startups.
Μέσα από εκεί, όταν είναι έτοιμοι και έχουν τεστάρει την ιδέα, η προσέγγιση είναι πολύ εύκολη.
Υπάρχει κάποιος βασικός γενικός κανόνας, που θα πρέπει να γνωρίζουν οι επίδοξοι νέοι επιχειρηματίες;
Γενικός κανόνας είναι ότι οι άνθρωποι, που ασχολούνται με το να βοηθούν startups, δεν έχουν ελεύθερο χρόνο. Κυκλοφορούν ανάμεσά μας, τους βρίσκεις στην κοινότητα και στις σχετικές εκδηλώσεις, συνήθως τις διοργανώνουν κιόλας. Και ναι, πρέπει πρώτα να τους ψάξεις. Η πλειοψηφία είναι σε πλατφόρμες, όπως, linkedin, angelist και F6, όπου μπορείς να μάθεις πολλά για το προφίλ τους και με ποιους τομείς ασχολούνται. Χρειάζεται γενικά μελέτη για το πού, πώς και πότε να αποταθείς.
Εκτιμάτε ότι οι startup επιχειρήσεις θα μπορούσαν να αποτελέσουν κλειδί για την ανάκαμψη μετά την κρίση;
Οι startups σαφώς και μπορούν να αποτελέσουν παράγοντα ανάπτυξης και ανταγωνιστικότητας για την οικονομία. Δημιουργούν θέσεις εργασίας υψηλής αξίας, πρώτα για τους ίδιους τους ιδρυτές και την ομάδα. Δεν είναι, όμως, εύκολο. Αν ψάχνουμε απλώς κάτι για να απασχοληθούμε, μέχρι να βρεθεί κάτι άλλο, δεν έχουμε τη σωστή νοοτροπία και αυτό θα φανεί. Πάνω από όλα πρέπει να υπάρχει ειλικρινής και βαθιά δέσμευση (commitment) στο όραμα. Χωρίς αυτό δεν μπορεί να αντέξει μια startup, άρα δεν θα γίνει παράγοντας ανάπτυξης. Πολύ απλά, για να έχουμε καλύτερο μέλλον θα πρέπει να το φτιάξουμε, ο καθένας ξεχωριστά και όλοι μαζί.
Υπάρχουν συγκεκριμένοι τομείς στους οποίους θα θέλατε να επενδύσετε;
Όπως και οι άλλοι που βρίσκονται σ’ αυτό τον χώρο, έτσι κι εμείς, ασχολούμαστε με τομείς που γνωρίζουμε και κατανοούμε απόλυτα. Με κλάδους όπου δυνάμεθα να προσθέσουμε αξία κι όχι απλώς χρήματα. Προσωπικά είμαι στον χώρο του ICT, που είναι ιδιαίτερα ευρύς από πλευράς αγοράς και τεχνολογίας. Παρόλο που είμαι και εμπειρογνώμονας της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για επενδύσεις μέχρι 2.5 εκατ. στον χώρο του healthtech, δεν στοχεύω σ’ αυτόν, λόγω των μεγαλύτερων αναγκών που έχει σε επένδυση, αλλά και των σχετικών timeline. Είναι σημαντικό για μια startup να ξέρει σε ποιο χώρο κινείται ο επενδυτής προτού τον προσεγγίσει, διαφορετικά είναι χάσιμο χρόνου και για τις δύο πλευρές και ακόμα χειρότερα, δείχνει ότι η startup δεν έχει κάνει την αναγκαία μελέτη.
ΙΠΕ
Η κρατική αρωγή
Το Ίδρυμα Προώθησης Έρευνας (ΙΠΕ), ως ο εθνικός φορέας που είναι αρμόδιος για την υποστήριξη και την προώθηση της έρευνας, της τεχνολογικής ανάπτυξης και της καινοτομίας στην Κύπρο, αποτελεί σήμερα έναν από τους κυριότερους πυλώνες ενίσχυσης των νεοφυών επιχειρήσεων (start-ups) και της καινοτόμου επιχειρηματικότητας. Προς τούτο και στο πλαίσιο θέσπισης ενός πλαισίου υποστήριξης της ίδρυσης και λειτουργίας νέων καινοτόμων επιχειρήσεων στην Κύπρο και βελτίωσης του επιχειρηματικού οικοσυστήματος, το ΙΠΕ συνυπέγραψε το κυπριακό μανιφέστο για τη νεοφυή επιχειρηματικότητα (cyprus startups manifesto). Επιπρόσθετα, το ίδρυμα - μέσα από μία σειρά στοχευμένων πρωτοβουλιών όπως η διοχέτευση χρηματοδότησης και η παροχή συμβουλευτικών υπηρεσιών -, συμβάλλει δυναμικά στην εξέλιξη της νεοφυούς επιχειρηματικότητας στην Κύπρο, στηρίζοντας ενεργά τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξή της.
Προγράμματα χρηματοδότησης
Τα προγράμματα Restart 2016-2020 του ΙΠΕ έχουν ως στόχο τη χρηματοδότηση έργων έρευνας και καινοτομίας υψηλού ποιοτικού επιπέδου σε τομείς αιχμής. Απευθύνονται, κυρίως, σε οργανισμούς έρευνας και επιχειρήσεις μεταξύ αυτών και των νεοφυών. Το Restart - Έρευνα στις Νεοσύστατες Επιχειρήσεις -, δίνει τη δυνατότητα σε νεοσύστατες επιχειρήσεις να διεκδικήσουν μέχρι και €50.000 με σκοπό να ασχοληθούν με δραστηριότητες έρευνας για τη δημιουργία νέων ή την ουσιαστική βελτίωση υφιστάμενων προϊόντων, υπηρεσιών ή μεθόδων παραγωγής υψηλής προστιθέμενης αξίας. Στο πλαίσιο της πρώτης πρόσκλησης υποβολής προτάσεων του προγράμματος υποβλήθηκαν 31 προτάσεις, εκ των οποίων 14 κρίθηκαν επιλέξιμες. Βάσει του διαθέσιμου προϋπολογισμού της πρόσκλησης προωθήθηκαν για χρηματοδότηση οι πέντε προτάσεις που κατατάχθηκαν πρώτες σε βαθμολογία, με τη συνολική αιτούμενη χρηματοδότηση να ανέρχεται στα €250.000. Η επόμενη πρόσκληση υποβολής προτάσεων του προγράμματος πρόκειται να ανακοινωθεί τον προσεχή Μάιο.
Δωρεάν στήριξη
Το ΙΠΕ αποτελεί τον συντονιστή του Enterprise Europe Network Κύπρου (EEN Cy), μέσω του οποίου παρέχονται, χωρίς χρέωση, ολοκληρωμένες υποστηρικτικές υπηρεσίες προς στις κυπριακές επιχειρήσεις. Το EEN Cy, στο οποίο συμμετέχουν, επίσης, το Κυπριακό Εμπορικό και Βιομηχανικό Επιμελητήριο και το Ευρωπαϊκό Γραφείο Κύπρου, είναι μέλος του ευρωπαϊκού δικτύου ΕΕΝ. Βασικός στόχος του είναι να συμβάλει στην ποιοτική αναβάθμιση των εγχώριων επιχειρήσεων, στην ενίσχυση της ανταγωνιστικότητάς τους και στη διεύρυνση της παρουσίας τους στις διεθνείς αγορές, μέσα από την επένδυση στην επιχειρηματικότητα, τη γνώση, την έρευνα, την τεχνολογία και την καινοτομία. Το EEN Cy προσφέρει μια σειρά από υπηρεσίες που απευθύνονται στις νεοφυείς επιχειρήσεις.
Δικτύωση στο εξωτερικό
Ο Κυπριακός Οργανισμός Προώθησης Επενδύσεων (CIPA) και το ΙΠΕ χρηματοδότησαν από κοινού τη συμμετοχή τριών κυπριακών νεοφυών επιχειρήσεων στο Web Summit, που πραγματοποιήθηκε στη Λισαβώνα της Πορτογαλίας τον Νοέμβριο του 2017. Η διοργάνωση αυτή αποτελεί το μεγαλύτερο φόρουμ τεχνολογίας και επιχειρηματικότητας στον κόσμο, με τη συμμετοχή 60.000 επισκεπτών και εκατοντάδων νεοφυών επιχειρήσεων απ’ όλο τον κόσμο. Οι εκπρόσωποι των τριών νεοφυών επιχειρήσεων, Bandster, Video Brewer και Politica, παρουσίασαν τα προϊόντα και τις υπηρεσίες τους, ενώ είχαν την ευκαιρία να προσεγγίσουν δυνητικούς επενδυτές και να διευρύνουν τις δυνατότητες διεθνούς δικτύωσής τους.
