Μια σημαντική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο πραγματοποιούνται οι καθημερινές συναλλαγές στην Ευρώπη προετοιμάζει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα (ΕΚΤ), με το ψηφιακό ευρώ να σχεδιάζεται ως ένα νέο μέσο πληρωμών που θα συνδυάζει την ευκολία των ηλεκτρονικών συναλλαγών με βασικά χαρακτηριστικά των μετρητών.
Στο επίκεντρο του σχεδιασμού βρίσκονται οι πληρωμές χωρίς σύνδεση στο διαδίκτυο, η δωρεάν χρήση για τους καταναλωτές και η προστασία των προσωπικών δεδομένων. Πρόκειται για χαρακτηριστικά που επιδιώκουν να διαφοροποιήσουν το ψηφιακό ευρώ από τις υφιστάμενες τραπεζικές κάρτες και τις εφαρμογές πληρωμών.
Το εγχείρημα βρίσκεται πλέον σε προχωρημένο στάδιο προετοιμασίας, χωρίς ωστόσο να έχει ληφθεί η οριστική απόφαση έκδοσής του. Οι ευρωπαϊκοί θεσμοί διαπραγματεύονται το κανονιστικό πλαίσιο, ενώ η ΕΚΤ προχωρά στην ανάπτυξη των αναγκαίων τεχνολογικών υποδομών.
Πληρωμές ακόμη και χωρίς σύνδεση στο ίντερνετ
Μία από τις σημαντικότερες καινοτομίες του ψηφιακού ευρώ θα είναι η δυνατότητα πραγματοποίησης συναλλαγών offline, δηλαδή χωρίς ενεργή σύνδεση στο διαδίκτυο.
Ο χρήστης θα μπορεί να διαθέτει ένα ψηφιακό πορτοφόλι στο κινητό του τηλέφωνο ή σε ειδική κάρτα και να πραγματοποιεί πληρωμές με φυσική εγγύτητα μεταξύ των συσκευών του πληρωτή και του παραλήπτη.
Για παράδειγμα, ένας καταναλωτής θα μπορεί να πληρώνει σε κατάστημα ακόμη και όταν δεν υπάρχει διαθέσιμο δίκτυο, εφόσον έχει προηγουμένως μεταφέρει το απαραίτητο ποσό στο ψηφιακό πορτοφόλι του. Η λειτουργία αυτή θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για απομακρυσμένες περιοχές, νησιά και σημεία με περιορισμένη τηλεπικοινωνιακή κάλυψη, αλλά και για περιπτώσεις προσωρινών διακοπών της σύνδεσης.
Για την πραγματοποίηση των offline συναλλαγών δεν θα απαιτείται επικοινωνία με την τράπεζα τη στιγμή της πληρωμής. Ωστόσο, η φόρτιση και η αποφόρτιση του ψηφιακού πορτοφολιού θα προϋποθέτουν σύνδεση με το σύστημα.
Μηδενικές χρεώσεις για τους καταναλωτές
Ο σχεδιασμός προβλέπει ότι οι βασικές υπηρεσίες του ψηφιακού ευρώ θα παρέχονται δωρεάν στους ιδιώτες.
Στις υπηρεσίες αυτές περιλαμβάνονται το άνοιγμα και το κλείσιμο ψηφιακού λογαριασμού, ο έλεγχος υπολοίπου, η μεταφορά χρημάτων προς και από το πορτοφόλι και οι καθημερινές πληρωμές.
Η δωρεάν χρήση θα καλύπτει τόσο τις εγχώριες όσο και τις διασυνοριακές συναλλαγές εντός της Ευρωζώνης.
Οι τράπεζες και οι υπόλοιποι πάροχοι υπηρεσιών πληρωμών θα μπορούν, ωστόσο, να χρεώνουν πρόσθετες υπηρεσίες που δεν περιλαμβάνονται στο βασικό πακέτο.
Για τις επιχειρήσεις, το καθεστώς θα είναι διαφορετικό. Προβλέπεται ρυθμιζόμενο πλαίσιο προμηθειών, με στόχο το κόστος αποδοχής του ψηφιακού ευρώ να παραμένει ανταγωνιστικό έναντι των σημερινών ηλεκτρονικών μέσων πληρωμής.
Οι τελικοί κανόνες για τις εμπορικές χρεώσεις εξακολουθούν να αποτελούν αντικείμενο διαπραγματεύσεων μεταξύ των ευρωπαϊκών θεσμών.
Προστασία προσωπικών δεδομένων και όρια στα πορτοφόλια
Η προστασία της ιδιωτικότητας αποτελεί βασική προτεραιότητα της ΕΚΤ, ιδιαίτερα στις πληρωμές χωρίς σύνδεση.
Στο προτεινόμενο μοντέλο, οι λεπτομέρειες των offline συναλλαγών θα είναι γνωστές μόνο στον πληρωτή και στον παραλήπτη, με επίπεδο ιδιωτικότητας αντίστοιχο των μετρητών.
Στις διαδικτυακές συναλλαγές θα εφαρμόζονται οι προβλεπόμενοι έλεγχοι και οι κανόνες προστασίας δεδομένων, χωρίς η ΕΚΤ να έχει δυνατότητα άμεσης ταυτοποίησης των χρηστών μέσω των πληροφοριών πληρωμής που επεξεργάζεται.
Παράλληλα, σχεδιάζεται η επιβολή ανώτατου ορίου διακράτησης ψηφιακών ευρώ, ώστε το νέο μέσο να χρησιμοποιείται κυρίως για πληρωμές και όχι ως εναλλακτικός λογαριασμός αποταμίευσης.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη αποσκοπεί στον περιορισμό του κινδύνου μαζικής μεταφοράς τραπεζικών καταθέσεων προς το ψηφιακό ευρώ.
Το τελικό ύψος του ορίου δεν έχει καθοριστεί. Εξετάζονται επίσης μηχανισμοί αυτόματης μεταφοράς χρημάτων μεταξύ συνδεδεμένων τραπεζικών λογαριασμών και ψηφιακών πορτοφολιών.
Το χρονοδιάγραμμα και η επόμενη ημέρα των πληρωμών
Η ΕΚΤ σχεδιάζει πιλοτική εφαρμογή διάρκειας 12 μηνών από το δεύτερο εξάμηνο του 2027, με συμμετοχή 36 παρόχων υπηρεσιών πληρωμών και επιλεγμένων επιχειρήσεων.
Εφόσον ολοκληρωθεί εγκαίρως η ευρωπαϊκή νομοθετική διαδικασία, το Ευρωσύστημα επιδιώκει να είναι τεχνικά έτοιμο για ενδεχόμενη πρώτη έκδοση μέσα στο 2029.
Η εισαγωγή του ψηφιακού ευρώ δεν θα σημάνει κατάργηση των μετρητών ή των τραπεζικών καρτών. Αντίθετα, στόχος είναι να προστεθεί μια νέα επιλογή στο ευρωπαϊκό σύστημα πληρωμών.
Πέρα από την εξυπηρέτηση των καταναλωτών, το εγχείρημα έχει και σαφή στρατηγική διάσταση: τη μείωση της εξάρτησης της Ευρώπης από μη ευρωπαϊκά δίκτυα πληρωμών.
Για τις ελληνικές επιχειρήσεις, οι προοπτικές συνδέονται κυρίως με τη δυνατότητα άμεσων συναλλαγών, το δυνητικά χαμηλότερο κόστος αποδοχής πληρωμών και την ενίσχυση της ανθεκτικότητας των συστημάτων.
Το μεγάλο στοίχημα, ωστόσο, θα είναι η ισορροπία ανάμεσα στην ευκολία χρήσης, την ασφάλεια, την προστασία των δεδομένων και τη βιωσιμότητα του νέου συστήματος.
