Η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί ένα σχετικά αυτόνομο περιφερειακό υποσύστημα, το οποίο συνδέεται οργανικά με τις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, τη Μαύρη Θάλασσα, τον Περσικό Κόλπο και φυσικά την ευρωπαϊκή ασφάλεια. Η περιοχή έχει αποκτήσει τεράστια στρατηγική σημασία, αλλά ταυτόχρονα εμφανίζεται περισσότερο ευάλωτη στη μεταφορά και διάχυση κρίσεων, καθώς μετατρέπεται σε έναν χώρο όπου διασταυρώνονται διαφορετικά συστήματα ασφάλειας και ανταγωνιστικές στρατηγικές. Τις μεταβολές στις περιφερειακές ισορροπίες και τις επιπτώσεις τους στην ασφάλεια, στην ενέργεια και στη συνεργασία ανέλυσε ο Κωνσταντίνος Φίλης, καθηγητής και διευθυντής του Institute of Global Affairs στο Deree (The American College of Greece), στο 17th Limassol Economic Forum. Στην ομιλία του με τίτλο «The Emerging Geopolitical Map of the Eastern Mediterranean», ο καθηγητής χαρτογράφησε με σαφήνεια τις νέες περιφερειακές ισορροπίες.
Σύμφωνα με τις επισημάνσεις του κ. Φίλη, η Αίγυπτος, με πληθυσμό που αγγίζει τα 116 εκατομμύρια και φιλοξενώντας παράλληλα έξι έως δέκα εκατομμύρια πρόσφυγες, βρίσκεται σε μια εξαιρετικά οριακή κατάσταση. Όπως υποστηρίζει ο καθηγητής, η Ελλάδα και η Κύπρος έχουν δώσει μεγάλη μάχη σε ευρωπαϊκό επίπεδο για τη στήριξη του Καΐρου, καθώς τυχόν μετεξέλιξη της Αιγύπτου σε «μαύρη τρύπα» θα αποτελούσε ένα εφιαλτικό σενάριο για την περιοχή. Κατά την εκτίμησή του, η κατάσταση αυτή επιβαρύνεται από τη Λιβύη και τη Συρία, χώρες που ο κ. Φίλης χαρακτήρισε ανοιχτά ως αποτυχημένα κράτη (failed states) υπό κατάρρευση, τα οποία παράγουν διαρκώς κρίσεις, την ίδια στιγμή που ο Λίβανος πασχίζει να σταθεροποιηθεί εν μέσω των σφοδρών συγκρούσεων μεταξύ του Ισραήλ και της Χεζμπολάχ.
- Διαβάστε επίσης: Μάκης Κεραυνός: Δεν μπορούμε να σχεδιάζουμε την οικονομική πολιτική με βάση τις παραδοχές και τα δεδομένα ενός κόσμου που υπήρχε πριν από χρόνια
Όπως αναφέρει ο ομιλητής, μέσα σε αυτή τη ρευστή περιφερειακή αρχιτεκτονική, η Τουρκία επιχειρεί να δραπετεύσει και να αναδειχθεί ως ένας αυτόνομος περιφερειακός πόλος ισχύος. Κατά την άποψη του κ. Φίλη, η Άγκυρα αξιοποιεί τη στρατιωτική της παρουσία, τη γεωγραφία της και τη δυνατότητά της να διαμεσολαβεί σε κρίσεις και μεταξύ διαφορετικών κέντρων ισχύος, παρά το γεγονός ότι η αμερικανική πολιτική στέκεται αντίθετη στις επιδιώξεις της. Την ίδια στιγμή, το Ισραήλ παραμένει στρατιωτικά πολύ ισχυρό, έχοντας καταφέρει βαριά πλήγματα στο Ιράν και στους πληρεξουσίους του, αλλά συνεχίζει να αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις ως προς την περιφερειακή του νομιμοποίηση και τη διαμόρφωση βιώσιμων συνεργασιών.
Παράλληλα, ο κ. Φίλης υπογράμμισε ότι η Ελλάδα, η Κύπρος και η Ιταλία επιδιώκουν να ενισχύσουν τον ρόλο τους μέσα από στρατηγικές συνέργειες, χωρίς ωστόσο να μπορούν να αγνοήσουν την ανάγκη διαχείρισης των σχέσεών τους τόσο με το Ισραήλ όσο και με την Τουρκία. Κατά την εκτίμηση του καθηγητή, το ζητούμενο πλέον στην περιοχή δεν είναι απλώς ποιο κράτος διαθέτει τη μεγαλύτερη ισχύ, αλλά ποιος έχει την ικανότητα να μετατρέψει αυτή την ισχύ σε πολιτική επιρροή, θεσμικές συνεργασίες και, κυρίως, περιφερειακή σταθερότητα, ώστε να αποφευχθούν καταστροφικοί πόλεμοι δι' αντιπροσώπων (proxy wars), όπως αυτός που ισοπέδωσε τη Συρία.
Σύμφωνα με την ανάλυση του κ. Φίλη, η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά μια νέα οικονομική διάσταση, η οποία δεν περιορίζεται πλέον μόνο στα κοιτάσματα φυσικού αερίου, αλλά επεκτείνεται στις υποδομές LNG, στις ηλεκτρικές διασυνδέσεις, στα υποθαλάσσια καλώδια δεδομένων και στους εμπορικούς διαδρόμους. Έργα όπως ο Great Sea Interconnector (GSI) που αφορά άμεσα την Κύπρο, ο EMC, ο IMEC, αλλά και ο GREGI που συνδέει την Αίγυπτο με την Ελλάδα για τη μεταφορά πράσινης ενέργειας, αναδεικνύουν την περιοχή σε πιθανό συνδετικό κρίκο μεταξύ Ευρώπης, Μέσης Ανατολής και Ασίας. Ωστόσο, όπως καταλήγει ο καθηγητής, η γεωπολιτική αξία αυτών των έργων δεν εγγυάται αυτόματα την οικονομική ή τεχνική βιωσιμότητά τους, καθώς οι διεκδικήσεις γύρω από τις θαλάσσιες ζώνες και η έλλειψη ασφάλειας λειτουργούν ανασταλτικά, μετατρέποντας την ενέργεια είτε σε καταλύτη συνεργασίας είτε σε εστία έντονου ανταγωνισμού.
