Σημαντικές διαστάσεις εξακολουθεί να λαμβάνει το φαινόμενο της αδήλωτης εργασίας στην κυπριακή αγορά, όπως προκύπτει από τα επίσημα στοιχεία που διαβίβασε στη Βουλή ο Υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων, Μαρίνος Μουσιούττας, απαντώντας σε κοινοβουλευτική ερώτηση του βουλευτή Αμμοχώστου Νίκου Γεωργίου.
Σύμφωνα με την απάντηση του κ. Μουσιούττα, κατά την περίοδο 2024 έως και τις 19 Αυγούστου 2026 πραγματοποιήθηκαν συνολικά 19.286 επιθεωρήσεις, κατά τις οποίες ελέγχθηκαν 47.739 εργαζόμενοι και εντοπίστηκαν 2.579 αδήλωτοι εργοδοτούμενοι, ποσοστό 5,4% επί των ελεγχθέντων.
Την ίδια ώρα, παραβιάσεις διαπιστώθηκαν σε 1.362 επιθεωρήσεις, δηλαδή στο 7,1% του συνόλου και επιβλήθηκαν διοικητικά πρόστιμα συνολικού ύψους €4.295.104.
- Διαβάστε ακόμη: Ξεπερνούν τα €65 εκατ. οι οφειλές για αδήλωτη εργασία από εργοδότες και αυτοεργοδοτούμενους - Η λύση που προωθεί το Υπουργείο Εργασίας
Τα ευρήματα καταδεικνύουν ότι, παρά τους χιλιάδες ελέγχους, η αδήλωτη εργασία παραμένει σημαντικό πρόβλημα, ιδιαίτερα σε συγκεκριμένους τομείς οικονομικής δραστηριότητας.
Παράλληλα, αναδεικνύουν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο κρατικός μηχανισμός στην προσπάθεια αποτελεσματικής εποπτείας της αγοράς εργασίας.
Κατασκευές και τουρισμός στην πρώτη γραμμή της παραβατικότητας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η κατανομή των αδήλωτων εργαζομένων ανά οικονομικό κλάδο, καθώς καταγράφεται έντονη συγκέντρωση στις κατασκευές και στις δραστηριότητες καταλυμάτων και εστίασης.
Στον κατασκευαστικό τομέα εντοπίστηκαν συνολικά 1.040 αδήλωτοι εργαζόμενοι, αριθμός που αντιστοιχεί περίπου στο 40,3% όλων των αδήλωτων εργαζομένων που εντοπίστηκαν κατά την εξεταζόμενη περίοδο.
Ακολουθεί ο τομέας των καταλυμάτων και υπηρεσιών εστίασης με 658 αδήλωτους εργαζομένους, δηλαδή περίπου το 25,5% του συνόλου.
Αυτό σημαίνει ότι σχεδόν δύο στους τρεις αδήλωτους εργαζομένους που εντόπισαν οι αρμόδιες υπηρεσίες απασχολούνταν σε αυτούς τους δύο κλάδους.
Στο χονδρικό και λιανικό εμπόριο καταγράφηκαν 201 αδήλωτοι εργαζόμενοι, στις διοικητικές και υποστηρικτικές δραστηριότητες 146, στη μεταποίηση 131 και στις μεταφορές και την αποθήκευση 113.
Η εικόνα αυτή αναδεικνύει την ανάγκη στοχευμένων παρεμβάσεων, καθώς η παραβατικότητα δεν κατανέμεται ομοιόμορφα στην οικονομία.
Πρέπει, πάντως, να διευκρινιστεί ότι οι αριθμοί αφορούν εργαζομένους που εντοπίστηκαν κατά τους ελέγχους και όχι εκτίμηση του συνολικού μεγέθους της αδήλωτης εργασίας σε κάθε κλάδο.
Λάρνακα και Αμμόχωστος στην κορυφή των ευρημάτων
Σε επίπεδο επαρχιών, τα στοιχεία παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη Λάρνακα και την Αμμόχωστο, οι οποίες εξετάζονται από την Υπηρεσία Επιθεωρήσεων ως ενιαία διοικητική περιοχή.
Στις δύο επαρχίες πραγματοποιήθηκαν συνολικά 5.876 επιθεωρήσεις, κατά τις οποίες εντοπίστηκαν 946 αδήλωτοι εργαζόμενοι.
Ακολουθούν η Λευκωσία με 571, η Λεμεσός με 531 και η Πάφος με 531 αδήλωτους εργαζομένους.
Βάσει των στοιχείων, η Λάρνακα και η Αμμόχωστος συγκεντρώνουν περίπου το 36,7% των αδήλωτων εργαζομένων που εντοπίστηκαν παγκύπρια, παρότι στην περιοχή πραγματοποιήθηκε περίπου το 30,5% των επιθεωρήσεων.
Επιπλέον, το ποσοστό αδήλωτων εργαζομένων επί των ελεγχθέντων στις δύο επαρχίες διαμορφώνεται περίπου στο 7,1%, υψηλότερα από τον παγκύπριο μέσο όρο του 5,4%.
Αξιοσημείωτο είναι επίσης ότι στη Λάρνακα και την Αμμόχωστο επιβλήθηκαν πρόστιμα συνολικού ύψους €1.524.000, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 35,5% των συνολικών προστίμων της εξεταζόμενης περιόδου.
Η συγκεκριμένη εικόνα αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της έντονης δραστηριότητας στους τομείς του τουρισμού, της εστίασης και των κατασκευών. Ωστόσο, η απάντηση του Υπουργού Εργασίας δεν παρέχει χωριστά στοιχεία για τη Λάρνακα και την Αμμόχωστο, ώστε να προσδιοριστεί ποια από τις δύο επαρχίες συγκεντρώνει τις περισσότερες παραβάσεις.
Μόλις επτά επιθεωρητές σε ολόκληρη την Κύπρο
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που αναδεικνύονται από την απάντηση του Υπουργού Εργασίας είναι η σοβαρή υποστελέχωση της Υπηρεσίας Επιθεωρήσεων.
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, η Υπηρεσία διαθέτει μόλις επτά επιθεωρητές, αριθμός που παρέμεινε αμετάβλητος από το 2024 μέχρι και το 2026.
Από αυτούς, ένας υπηρετεί στη Λευκωσία, δύο στη Λεμεσό, δύο καλύπτουν από κοινού τη Λάρνακα και την Αμμόχωστο και δύο την Πάφο.
Για να αντιμετωπιστούν οι αυξημένες ανάγκες, πάντως, επιστρατεύονται επιπλέον λειτουργοί του Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων, οι οποίοι διενεργούν επιθεωρήσεις παράλληλα με τα υπόλοιπα καθήκοντά τους.
Συγκεκριμένα, στην Υπηρεσία συνέδραμαν οκτώ λειτουργοί το 2024, εννέα το 2025 και επτά το 2026.
Ο ίδιος ο Υπουργός αναγνωρίζει ότι η στελέχωση δεν είναι επαρκής για την κάλυψη των στόχων, επισημαίνοντας την ανάγκη ενίσχυσης της Υπηρεσίας με μόνιμο προσωπικό αποκλειστικής απασχόλησης.
Κάτω από τον στόχο των 10.000 ετήσιων επιθεωρήσεων
Η υποστελέχωση αποτυπώνεται και στην απόσταση μεταξύ των πραγματικών επιθεωρήσεων και των στόχων που έχουν τεθεί.
Στο πλαίσιο συγχρηματοδοτούμενου έργου, η Υπηρεσία καλείται να πραγματοποιεί 10.000 επιθεωρήσεις ετησίως μέχρι το τέλος του 2027.
Ωστόσο, το 2024 πραγματοποιήθηκαν 7.858 επιθεωρήσεις και το 2025 7.920, με αποτέλεσμα η επίτευξη του στόχου να περιορίζεται περίπου στο 79%.
Για την επίτευξη του ετήσιου στόχου απαιτείται αύξηση των ελέγχων κατά περίπου 2.100 σε σχέση με τις επιδόσεις των δύο προηγούμενων πλήρων ετών.
Όπως εξηγεί ο Υπουργός, ακόμη και με τη συνδρομή των λειτουργών του Τμήματος Εργασιακών Σχέσεων, η επίτευξη των 10.000 επιθεωρήσεων θα απαιτούσε περίπου 715 ελέγχους ανά επιθεωρητή ετησίως.
Εάν, μάλιστα, το βάρος περιοριζόταν αποκλειστικά στους επτά επιθεωρητές της Υπηρεσίας, ο αντίστοιχος αριθμός θα ανερχόταν σε περίπου 1.430 επιθεωρήσεις ανά άτομο.
Ως εκ τούτου, υποδεικνύει ο κ. Μουσιούττας, η υφιστάμενη στελέχωση κρίνεται ανεπαρκής για την κάλυψη του στόχου και απαιτείται ενίσχυση με μόνιμο προσωπικό αποκλειστικής απασχόλησης.
Οι κοινές επιχειρήσεις εντοπίζουν αναλογικά πολύ περισσότερους αδήλωτους
Ιδιαίτερα αποκαλυπτικά είναι τα στοιχεία για την αποτελεσματικότητα των κοινών επιθεωρήσεων με άλλες κρατικές υπηρεσίες.
Κατά την εξεταζόμενη περίοδο πραγματοποιήθηκαν 982 κοινές επιθεωρήσεις με την Υπηρεσία Αλλοδαπών και Μετανάστευσης, την Αστυνομία και το Γραφείο Καταπολέμησης Εμπορίας Προσώπων.
Παρότι οι συγκεκριμένες επιχειρήσεις αντιστοιχούσαν μόλις στο 5,1% των συνολικών επιθεωρήσεων, οδήγησαν στον εντοπισμό 544 αδήλωτων εργαζομένων, δηλαδή του 21,1% του συνόλου.
Η διαφορά είναι εντυπωσιακή: το ποσοστό εντοπισμού αδήλωτων εργαζομένων στις κοινές επιχειρήσεις είναι περίπου 3,6 φορές υψηλότερο από τον γενικό μέσο όρο.
Ειδικότερα, στις 647 επιθεωρήσεις με την Υπηρεσία Αλλοδαπών και Μετανάστευσης εντοπίστηκαν 440 αδήλωτοι εργαζόμενοι, ενώ σε 223 επιθεωρήσεις με την Αστυνομία (Ο.Π.Ε.) εντοπίστηκαν 81.
Στον κατασκευαστικό τομέα, οι κοινές επιθεωρήσεις εντόπισαν 360 από τους 1.040 αδήλωτους εργαζομένους, ποσοστό 34,6% των ευρημάτων του κλάδου.
Τα αποτελέσματα αυτά ενισχύουν την επιχειρηματολογία υπέρ της επέκτασης των διατμηματικών ελέγχων. Χρειάζεται, ωστόσο, να ληφθεί υπόψη ότι οι κοινές επιχειρήσεις είναι περισσότερο στοχευμένες και συνεπώς τα υψηλότερα ποσοστά εντοπισμού δεν αποδεικνύουν από μόνα τους ότι η συνεργασία αποτελεί τη μοναδική αιτία της μεγαλύτερης αποτελεσματικότητας.
Στοχευμένες εκστρατείες με πρόστιμα €816.000
Ξεχωριστό κεφάλαιο αποτελούν οι οργανωμένες εκστρατείες για την καταπολέμηση της αδήλωτης εργασίας.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου, πραγματοποιήθηκαν 5.474 επιθεωρήσεις στο πλαίσιο εκστρατειών, κατά τις οποίες εντοπίστηκαν 460 αδήλωτοι εργαζόμενοι σε 287 επιχειρήσεις.
Συνολικά επιδόθηκαν 498 ειδοποιήσεις διαπίστωσης παράβασης και εκδόθηκαν 269 πράξεις επιβολής διοικητικού προστίμου, συνολικού ύψους €816.000.
Οι εκστρατείες πραγματοποιούνται καθ' όλη τη διάρκεια του έτους, με μέση δραστηριότητα περίπου 12 ημερών τον μήνα, ενώ η έντασή τους διαφοροποιείται ανάλογα με την εποχικότητα και την αξιολόγηση κινδύνου.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει η μεταβολή των προτεραιοτήτων: το 2024 ο μεγαλύτερος αριθμός επιθεωρήσεων εκστρατείας πραγματοποιήθηκε σε καταλύματα και επιχειρήσεις εστίασης, ενώ το 2025 και το 2026 στην πρώτη θέση βρέθηκε ο τομέας της υγείας και κοινωνικής μέριμνας.
Η κατάταξη αυτή αφορά τον αριθμό των επιθεωρήσεων εκστρατείας και δεν σημαίνει κατ' ανάγκη ότι ο τομέας της υγείας παρουσιάζει την υψηλότερη παραβατικότητα.
Ενίσχυση ελέγχων μέσω ΕΡΓΑΝΗ και περισσότερες κοινές επιχειρήσεις
Σε ό,τι αφορά τις ενέργειες που προγραμματίζονται από πλευράς Υπουργείου Εργασίας για περαιτέρω ενίσχυση των ελέγχων, ο κ. Μουσιούττας παραθέτει τέσσερις βασικούς άξονες ενίσχυσης του ελεγκτικού μηχανισμού.
Πρώτον, προβλέπεται περαιτέρω αξιοποίηση του πληροφοριακού συστήματος ΕΡΓΑΝΗ, με διασταύρωση δεδομένων και καλύτερη στόχευση των επιθεωρήσεων σε επιχειρήσεις αυξημένου κινδύνου.
Δεύτερον, προωθείται η αξιοποίηση των καταχωρισμένων όρων εργοδότησης, ώστε να εντοπίζονται αποκλίσεις μεταξύ των δηλωμένων και των πραγματικών συνθηκών απασχόλησης.
Τρίτον, σχεδιάζεται εντατικοποίηση των ελέγχων στον κατασκευαστικό τομέα και στις επιχειρήσεις καταλυμάτων και εστίασης, με αυξημένη συχνότητα επανελέγχων σε επιχειρήσεις όπου έχουν ήδη διαπιστωθεί παραβάσεις.
Τέταρτον, προγραμματίζεται επέκταση των κοινών επιχειρήσεων με την Υπηρεσία Αλλοδαπών και Μετανάστευσης, το Γραφείο Καταπολέμησης Εμπορίας Προσώπων και την Αστυνομία.
Τονίζεται σε αυτό το σημείο πως, παρά την αναγνώριση της ανάγκης πρόσληψης μόνιμου προσωπικού, στην υπουργική απάντηση δεν προσδιορίζεται συγκεκριμένος αριθμός νέων επιθεωρητών ούτε χρονοδιάγραμμα πρόσληψής τους.
Το κρίσιμο στοίχημα για το 2027
Αξίζει, πάντως, να τονιστεί πως τα στοιχεία που διαβιβάστηκαν στη Βουλή αποτυπώνουν δύο παράλληλες πραγματικότητες.
Από τη μία, οι επιθεωρήσεις αποδίδουν μετρήσιμα αποτελέσματα, καθώς έχουν οδηγήσει στον εντοπισμό χιλιάδων αδήλωτων εργαζομένων και στην επιβολή προστίμων εκατομμυρίων ευρώ.
Από την άλλη, όμως, η Υπηρεσία Επιθεωρήσεων εξακολουθεί να λειτουργεί με περιορισμένο μόνιμο προσωπικό και να υπολείπεται του ετήσιου στόχου ελέγχων.
Το βασικό ερώτημα που προκύπτει πλέον δεν είναι μόνο κατά πόσο οι έλεγχοι είναι αποτελεσματικοί, αλλά εάν το Υπουργείο Εργασίας θα εξασφαλίσει εγκαίρως το αναγκαίο προσωπικό ώστε να αυξήσει ουσιαστικά την παρουσία του στην αγορά εργασίας.
Με τον στόχο των 10.000 ετήσιων επιθεωρήσεων να παραμένει σε ισχύ μέχρι το τέλος του 2027, η ενίσχυση της Υπηρεσίας αποτελεί κρίσιμο παράγοντα για την αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση της αδήλωτης εργασίας.
