Ανοιχτά μέτωπα με δυνητικό κόστος εκατομμυρίων για τα δημόσια ταμεία καταγράφει το Υπουργείο Οικονομικών, θέτοντας στο μικροσκόπιο από το τερματικό φυσικού αερίου στο Βασιλικό και τα ελλείμματα του ΟΚΥπΥ μέχρι τις κρατικές εγγυήσεις, την επίτευξη των κλιματικών στόχων και τις επιπτώσεις των γεωπολιτικών αναταράξεων.
Ειδικότερα, η Έκθεση Δημοσιονομικών Κινδύνων, η οποία συνοδεύει τον κρατικό προϋπολογισμό για το 2027, σκιαγραφεί ένα ευρύ πλέγμα εσωτερικών και εξωτερικών απειλών, οι οποίες, εφόσον επαληθευτούν, θα μπορούσαν να επιβαρύνουν τις κρατικές δαπάνες, να επηρεάσουν την αναπτυξιακή πορεία της οικονομίας και να περιορίσουν τα δημοσιονομικά περιθώρια της κυβέρνησης.
Ιδιαίτερο βάρος αποκτούν οι εκκρεμότητες γύρω από το έργο του Τερματικού στο Βασιλικό, όπου στην εξίσωση βρίσκονται κρατικές εγγυήσεις δανείων και η έκβαση της Διεθνούς Διαιτησίας στην Αγγλία, αλλά και η οικονομική κατάσταση του ΟΚΥπΥ μετά το τέλος του 2026.
Την ίδια στιγμή, ενδεχόμενη απόκλιση της Κύπρου από τους δεσμευτικούς κλιματικούς στόχους μπορεί να δημιουργήσει πρόσθετο κόστος μέσω της αγοράς δικαιωμάτων εκπομπών CO2.
Σε γενικές γραμμές, όπως επισημαίνεται στην Έκθεση, οι δημοσιονομικοί κίνδυνοι διαχωρίζονται σε κινδύνους που προκύπτουν από το εσωτερικό περιβάλλον και σε κινδύνους από το εξωτερικό περιβάλλον.
Βασιλικό, κλιματικοί στόχοι και ΟΚΥπΥ
Σε ό,τι αφορά το εσωτερικό περιβάλλον, το Υπουργείο Οικονομικών τονίζει πως οι κίνδυνοι για τα δημόσια οικονομικά προκύπτουν από ενδεχόμενες επιπτώσεις λόγω του τερματισμού των εργασιών στο τερματικό φυσικού αερίου στο Βασιλικό, ένεκα της κρατικής εγγύησης δανείων που λήφθηκαν, της μη ρευστοποίηση των εγγυήσεων από την Κοινοπραξία που είχε αναλάβει το έργο, καθώς και της έκβασης της Διεθνούς Διαιτησίας που διεξάγεται στην Αγγλία.
Την ίδια ώρα, κίνδυνοι προκύπτουν από τις προκλήσεις που προκύπτουν από αυξήσεις στις λειτουργικές δαπάνες του κράτους κυρίως λόγω της αστάθειας στην τιμή της ενέργειας, όπως επίσης και από δάνεια που παραχωρήθηκαν τα προηγούμενα χρόνια μέσω διαφόρων δημόσιων οργανισμών και άλλων χρηματοπιστωτικών οργανισμών σε φυσικά πρόσωπα και καθίστανται μη εξυπηρετούμενα.
Στους κινδύνους για τα δημόσια οικονομικά, το Υπουργείο Οικονομικών καταγράφει και τη μη επίτευξη των εθνικών κλιματικών στόχων, τονίζοντας πως «τυχόν απόκλιση από τους στόχους του Κανονισμού σχετικά με τις δεσμευτικές ετήσιες μειώσεις των εκπομπών αερίων θερμοκηπίου από τα κράτη μέλη από το 2021 έως το 2030 (Κανονισμός (ΕΕ) 2018/842, γνωστός και ως Κανονισμός για τον επιμερισμό των προσπαθειών) και του τροποποιητικού Κανονισμού (ΕΕ) 2023/857, ενδέχεται να επιφέρει δημοσιονομικό κόστος, λόγω της ενδεχόμενης ανάγκης αγοράς δικαιωμάτων εκπομπών CΟ2 από άλλα κράτη μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης, με το κόστος να κυμαίνεται αναλόγως της απόκλισης της Κυπριακής Δημοκρατίας από τους στόχους».
Επίσης, κίνδυνο για τα δημόσια οικονομικά αποτελεί και πιθανή επιβάρυνση τους από την ενδεχόμενη ανάγκη χρηματοδότησης των ελλειμμάτων του ΟΚΥπΥ για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από την περίοδο που έχει καθοριστεί από την σχετική νομοθεσία, και η οποία λήγει στις 31/12/2026, ή/και από τη μη ανάληψη υποχρεώσεων, που σήμερα επωμίζεται ο ΟΚΥπΥ, από τον προϋπολογισμό του ΟΑΥ, οι οποίες (υποχρεώσεις) εμπίπτουν στο πλαίσιο του ΓεΣΥ.
Άλλοι κίνδυνοι
Άλλοι κίνδυνοι που σχετίζονται με το εσωτερικό περιβάλλον προκύπτουν από:
- Ενεργοποίηση ενδεχόμενων υποχρεώσεων που πηγάζουν από κρατικές εγγυήσεις.
- Αυξημένες δαπάνες λόγω αύξησης των επιτοκίων της ΕΚΤ με επιπτώσεις στην κατανάλωση, στις επενδύσεις καθώς και στην εξυπηρέτηση του δημόσιου χρέους.
- Από τις ενδεχόμενες υποχρεώσεις που δύναται να προκύψουν σε βάρος της Δημοκρατίας από μη βιώσιμα συνταξιοδοτικά ταμεία, δικαστικές υποθέσεις που εκκρεμούν ενώπιον της Δικαιοσύνης.
- Αρνητικές οικονομικές επιδόσεις των Κρατικών Οργανισμών, των Κρατικών Επιχειρήσεων, των Αρχών Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των συμβάσεων που έχουν γίνει στα πλαίσια Συμπράξεων Δημόσιου και Ιδιωτικού Τομέα.
- Από ενδεχόμενη επιβολή προστίμων λόγω μη συμμόρφωσης, μερικώς ή πλήρως, με το Κοινοτικό Κεκτημένο, όπως για παράδειγμα η επιβολή προστίμου στο πλαίσιο της καταδικαστικής απόφασης σχετικά με την Οδηγία 91/271/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 21ης Μαΐου 1991, για την επεξεργασία των αστικών λυμάτων.
- Άμεσες και έμμεσες επιπτώσεις στην οικονομία από τη νόσο του αφθώδους πυρετού.
Ανησυχία για τις περιφερειακές γεωπολιτικές εξελίξεις
Όσον αφορά τους κινδύνους από το εξωτερικό περιβάλλον, το Υπουργείο Οικονομικών εστιάζει την προσοχή του στις περιφερειακές γεωπολιτικές εξελίξεις, υποδεικνύοντας ότι «οι εξελίξεις στην ευρύτερη περιοχή εξακολουθούν να αποτελούν παράγοντα αβεβαιότητας, ο οποίος ενδέχεται να επηρεάσει ορισμένους τομείς της οικονομίας, κυρίως ένεκα της αύξηση της τιμής των καυσίμων και της ενέργειας, όπως ο τουρισμός, το εμπόριο, η βιομηχανία περιλαμβανομένου και του κινδύνου ενδεχόμενης αύξησης στη ροή μεταναστών, με πιθανές δευτερογενείς επιπτώσεις στα δημόσια οικονομικά».
Παράλληλα, το Υπουργείο ανησυχεί για ενδεχόμενο κίνδυνο πληθωριστικών πιέσεων λόγω της συνεχιζόμενης σύρραξης μεταξύ Ουκρανίας και Ρωσίας, αλλά και των εχθροπραξιών στη Μέση Ανατολή και το ενδεχόμενο της ασύμμετρης επέκτασης τους, καθώς και για τις επιπτώσεις από την νέα δασμολογική πολιτική των ΗΠΑ στο διεθνές εμπόριο, με κυρίως έμμεσες επιπτώσεις στην κυπριακή οικονομία.
Επιπρόσθετα, το Υπουργείο Οικονομικών ανησυχεί και για ενδεχόμενη αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού της συνεισφοράς των κρατών μελών προς την Ευρωπαϊκή Ένωση, που θα οδηγήσει στην αύξηση του ύψους της συνεισφοράς που αναλογεί στην Κύπρο, για Ίδιους Πόρους, αλλά και για πιθανή επιβάρυνση των δημόσιων δαπανών λόγω συνεπειών από την κλιματική αλλαγή, όπως φυσικές καταστροφές, ανάγκη για αποζημιώσεις στον πρωτογενή τομέα και επενδύσεις σε υποδομές και έργα πρόληψης και ετοιμότητας.
Πέραν των πιο πάνω, στους δυνητικούς κινδύνους που σχετίζονται με το εξωτερικό περιβάλλον περιλαμβάνονται και ενδεχόμενες αρνητικές εξελίξεις στις οικονομίες άλλων χωρών με επιπτώσεις σε βασικούς παραγωγικούς τομείς της κυπριακής οικονομίας που θα οδηγήσουν σε χαμηλότερο (από τον προβλεπόμενο) ρυθμό ανάπτυξης και επιδείνωσης των δημοσιονομικών δεικτών (π.χ. δημοσιονομικό ισοζύγιο, δημόσιο χρέος, ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών), καθώς και του επιπέδου ανεργίας.
Οι άμυνες του Υπουργείου Οικονομικών
Επισημαίνεται ότι, οι γεωπολιτικές εξελίξεις έχουν αναδείξει την ανάγκη για την διαρθρωτική στήριξη του πρωτογενούς τομέα της οικονομίας, με σκοπό τη μείωση της εξάρτησης από εισαγόμενα προϊόντα.
Λαμβάνοντας υπόψη τους πιο πάνω κινδύνους, συνεχίζει το Υπουργείο Οικονομικών, παραμένει η ανάγκη για τη διατήρηση μιας συνετής και υπεύθυνης οικονομικής πολιτικής για αντιμετώπιση των πληθωριστικών πιέσεων και παράλληλα για την προώθηση παραγωγικών επενδύσεων που ενισχύουν την ανταγωνιστικότητα, την παραγωγικότητα και την ανθεκτικότητα της οικονομίας.
Με βάση την Έκθεση, πάντως, τα κύρια μέτρα που έχουν ληφθεί ή προγραμματίζεται να ληφθούν για μετριασμό των προαναφερθέντων κινδύνων είναι τα ακόλουθα:
- Μεσοπρόθεσμος δημοσιονομικός σχεδιασμός στη βάση ρεαλιστικών παραδοχών και αυστηρή προσήλωση στον στόχο του ισοσκελισμένου / πλεονασματικού προϋπολογισμού.
- Μέτρα ενίσχυσης της ανάπτυξης και διεύρυνσης της παραγωγικής βάσης της οικονομίας, με τη μετάβαση σε πιο δυναμικές μορφές ανάπτυξης και την προώθηση νέων παραγωγικών τομέων, όπως της τεχνολογίας, της έρευνας, της πράσινης μετάβασης και της κυκλικής οικονομίας, οι οποίοι θα δημιουργήσουν νέες και ποιοτικές θέσεις εργασίας.
- Κοινωνικά μέτρα στήριξης των ευάλωτων ομάδων του πληθυσμού.
- Διαρθρωτικές αλλαγές στον ευρύτερο δημόσιο τομέα, περιλαμβανομένης της ορθολογικής εφαρμογής της μεταρρύθμισης της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, καθώς και της ενίσχυσης της διακυβέρνησης και της εποπτείας των Κρατικών Οργανισμών και Κρατικών Επιχειρήσεων.
- Παρακολούθηση των δανείων που παραχωρήθηκαν με κυβερνητικές εγγυήσεις σε συστηματική βάση.
- Συνέχιση των μέτρων που έχουν ληφθεί για διαχείριση των μεταναστευτικών ροών.
