Σε μια περίοδο κατά την οποία η οικονομική διπλωματία, η ενέργεια και οι μεγάλες διασυνδέσεις αναδεικνύονται σε βασικούς πυλώνες της περιφερειακής στρατηγικής, ο Υφυπουργός Εξωτερικών της Ελλάδας, αρμόδιος για την Οικονομική Διπλωματία και την Εξωστρέφεια, Χάρης Θεοχάρης, μιλά αποκλειστικά στο InBusinessNews για τις προοπτικές εμβάθυνσης των οικονομικών και επιχειρηματικών σχέσεων Ελλάδας και Κύπρου, τον κομβικό ρόλο του Great Sea Interconnector (GSI), τις επενδύσεις, τις νέες αγορές και τις γεωοικονομικές εξελίξεις στην Ανατολική Μεσόγειο.
Κατά την επίσκεψή του στην Κύπρο, ο κ. Θεοχάρης είχε ήδη συναντήσεις με τον Υπουργό Εξωτερικών Κωνσταντίνο Κόμπο και τον Υπουργό Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας Μιχάλη Δαμιανό, ενώ ακολουθεί ένας ευρύς κύκλος επαφών με την επιχειρηματική κοινότητα και φορείς του ελληνικού επιχειρείν.
Στη συνέντευξή του αναδεικνύει τη στρατηγική σημασία του GSI, τον οποίο χαρακτηρίζει «game changer» για την ενεργειακή ασφάλεια και τη συνδεσιμότητα της περιοχής, ενώ περιγράφει το κοινό όραμα Ελλάδας και Κύπρου να εξελιχθούν σε περιφερειακό κόμβο ενέργειας, επενδύσεων, τεχνολογίας και εφοδιαστικών αλυσίδων, αξιοποιώντας τις νέες γεωπολιτικές και οικονομικές ισορροπίες στην Ανατολική Μεσόγειο.
Αν δεν κάνουμε λάθος, αυτή είναι η πρώτη επίσκεψή σας στην Κύπρο ως Υφυπουργού Εξωτερικών της Ελλάδας. Ποια η αφορμή και ποιες είχατε;
Οι σχέσεις Ελλάδας και Κύπρου είναι στενές και πολυεπίπεδες και εκτείνονται σε ένα ευρύ φάσμα διμερών δραστηριοτήτων και πολυμερούς συνεργασίας. Παράλληλα, το πεδίο της διμερούς συνεργασίας διευρύνεται σταδιακά σε νέους τομείς, ανταποκρινόμενο στις τεχνολογικές και διεθνείς εξελίξεις και στις σύγχρονες ανάγκες των δύο χωρών. Βεβαίως υπάρχει πάντοτε το περιθώριο εντατικοποίησης της συνεργασίας και αυτός είναι ο λόγος της επίσκεψής μου.
Το εμπόριο αγαθών μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου κινείται διαχρονικά σε υψηλά επίπεδα. Σημειώνω ενδεικτικά ότι το 2025 η Κύπρος ήταν ο 3ος σημαντικότερος προορισμός για τις ελληνικές εξαγωγές. Το ίδιο ισχύει και στον τομέα των επενδύσεων, όπου η Κύπρος αποτελεί ανέκαθεν έναν από τους κυριότερους εταίρους της Ελλάδας.
Ως προς τις επαφές είχα συναντήσεις με τον Υπουργό Εξωτερικών κ. Κωνσταντίνο Κόμπο και τον Υπουργό Ενέργειας, Εμπορίου και Βιομηχανίας, Μιχάλης Δαμιανό, ενώ στο πρόγραμμα περιλαμβάνονται πολύ σημαντικές συναντήσεις με τον Μακαριώτατο Αρχιεπίσκοπο Νέας Ιουστινιανής και Πάσης Κύπρου κ.κ. Γεώργιο, τον Διευθύνοντα Σύμβουλο της Invest Cyprus, τον κ. Μάριο Ταννούση, τον Πρόεδρο του Κυπριακού Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου (ΚΕΒΕ) κ. Σταύρο Σταύρου, καθώς και τον Πρόεδρο του Επιχειρηματικού Συνδέσμου Κύπρου-Ελλάδας κ. Ιωσήφ Ιωσήφ. Τέλος, θα συμμετάσχω σε Εκδήλωση του Συνδέσμου Ελλήνων Επαγγελματιών Κύπρου για το ελληνικό επιχειρείν. Νομίζω ότι ο κύκλος των επαφών είναι αρκετά ευρύς και είμαι βέβαιος ότι θα προκύψουν πολύ θετικά αποτελέσματα, και για τις δύο πλευρές.
Το Κυπριακό βρίσκεται και πάλι σε μια κρίσιμη καμπή. Ποια πρέπει να είναι η στρατηγική της Ελλάδας το επόμενο διάστημα και τι θεωρείτε ότι μπορεί να γίνει για να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για ουσιαστική επανέναρξη των διαπραγματεύσεων;
Όπως γνωρίζετε, η κυπριακή και η ελληνική διπλωματία έχουν καταβάλει συστηματικές προσπάθειες ώστε να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για την επανεκκίνηση των ουσιαστικών συνομιλιών, με στόχο την εξεύρεση μίας δίκαιης, λειτουργικής και βιώσιμης λύσης στο Κυπριακό ζήτημα στη βάση του συμπεφωνημένου πλαισίου, υπό την αιγίδα των Ηνωμένων Εθνών και σύμφωνης με το ευρωπαϊκό κεκτημένο, τις αρχές και τις αξίες της ΕΕ.
Η Ελλάδα παραμένει προσηλωμένη στην κυριαρχία και εδαφική ακεραιότητα της Κύπρου και υποστηρίζει μια αμοιβαία αποδεκτή λύση για μια επανενωμένη Κύπρο, απαλλαγμένη από ξένα στρατεύματα και το αναχρονιστικό σύστημα των εγγυήσεων, στη βάση Διζωνικής, Δικοινοτικής Ομοσπονδίας με πολιτική ισότητα, μία διεθνή προσωπικότητα, μία κυριαρχία και μία ιθαγένεια, σύμφωνα με τα σχετικά Ψηφίσματα του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών.
Τον περασμένο Ιούλιο, η επίσκεψη του Γενικού Γραμματέα των Ηνωμένων Εθνών στην Κύπρο, για πρώτη φορά μετά από 16 χρόνια, καταδεικνύει ότι το Κυπριακό παραμένει ψηλά στην ατζέντα των Ηνωμένων Εθνών.
Επαναλαμβάνω ότι η Ελλάδα εργάζεται και θα συνεχίσει να εργάζεται εποικοδομητικά και σε απόλυτο συντονισμό με την Κυπριακή Δημοκρατία για την επίλυση του Κυπριακού.
Μια δίκαιη και βιώσιμη λύση στο Κυπριακό είναι σημαντική για την ασφάλεια και τη σταθερότητα της ευρύτερης περιοχής.
Πόσο κρίσιμο θεωρείτε το επόμενο διάστημα για την υλοποίηση του GSI (Great Sea Interconnector, ηλεκτρική διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ) και ποια θεωρείτε ότι είναι τα οφέλη για Ελλάδα και Κύπρο από το έργο αυτό;
Το έργο έχει εισέλθει πλέον σε νέα φάση από επενδυτικής και χρηματοδοτικής πλευράς. Οπότε, το επόμενο διάστημα είναι ιδιαίτερα σημαντικό για την υλοποίηση του GSI. Η είσοδος της Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου δημιουργεί μία νέα δυναμική. Γιατί εγώ θεωρώ ότι η σημασία του GSI είναι υψηλή και πολυδιάστατη; Κατ' αρχάς διότι θα συμβάλλει καθοριστικά, σαν «game changer», στην άρση της ενεργειακής απομόνωσης της Κύπρου, στην ενίσχυση της ασφάλειας εφοδιασμού και στην καλύτερη αξιοποίηση των ΑΠΕ. Σε ό,τι αφορά στην Ελλάδα, η ολοκλήρωση του GSI θα ενισχύσει το ρόλο της χώρας μας ως ενεργειακού κόμβου και πύλης της Ανατολικής Μεσογείου προς την Ευρώπη, ενώ δημιουργεί, σε επόμενο στάδιο, την προοπτική σύνδεσης του Ισραήλ με την ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας. Συνεπώς ο GSI είναι σημαντικός από ενεργειακής, οικονομικής αλλά και γεωστρατηγικής άποψης.
Η είσοδος της Meridiam με πλειοψηφικό πακέτο καθώς και η αμερικανική στήριξη, ενισχύουν τη γαλλική, ευρωπαϊκή και διεθνή διάσταση του GSI. Ποιο αντίκτυπο, προβλέπετε, θα έχουν αυτές οι εξελίξεις στην υλοποίηση του έργου;
Όπως είπα, η είσοδος της Meridiam ως πλειοψηφικού μετόχου αποτελεί σημαντική εξέλιξη διότι αλλάζει τα δεδομένα. Είμαι βέβαιος ότι η Meridiam θα προσδώσει νέα επενδυτική και χρηματοδοτική δυναμική στον GSI. Παράλληλα, η γαλλική εμπλοκή και η αμερικανική στήριξη, μεταξύ άλλων, στο πλαίσιο του σχήματος 3+1, σε συνδυασμό με την υποστήριξη της ΕΕ στο έργο, ενισχύουν την ευρωπαϊκή και διεθνή διάσταση του έργου και δημιουργούν ευνοϊκότερες προϋποθέσεις για την προώθησή του.
Η τριμερής Ελλάδα-Κύπρος-Ισραήλ έχει πλέον ισχυρή στρατηγική βάση. Πώς μπορεί αυτή η σχέση να μεταφραστεί σε συγκεκριμένα κοινά οικονομικά και επενδυτικά έργα; Το ίδιο ισχύει και για άλλες τριμερείς με αραβικές χώρες.
Στο πλαίσιο των τριμερών σχημάτων συνεργασίας της Ελλάδας και της Κύπρου με το Ισραήλ, αλλά και με αραβικές χώρες, όπως η Αίγυπτος και η Ιορδανία, έχουν αναπτυχθεί μηχανισμοί συνεργασίας σε ένα ευρύ φάσμα τομέων. Εννοώ σε τομείς όπως η ενεργειακή ασφάλεια, η κυβερνοασφάλεια, η συνεργασία μεταξύ λιμένων, ο τουρισμός, το περιβάλλον και η πολιτική προστασία. Παράλληλα, αναπτύσσεται η συνεργασία του Enterprise Greece, δηλαδή του αρμόδιου φορέα για την προσέλκυση ξένων άμεσων επενδύσεων στην Ελλάδα και την προώθηση των ελληνικών εξαγωγών, με τους ομολόγους φορείς στην Κύπρο, την Αίγυπτο και την Ιορδανία. Στόχος μας είναι η ανάπτυξη επιχειρηματικών συνεργειών και η προώθηση κοινών επενδυτικών ευκαιριών.
Η Κύπρος αποτελεί τον τρίτο σημαντικότερο προορισμό των ελληνικών εξαγωγών και η Ελλάδα είναι ο μεγαλύτερος προμηθευτής της κυπριακής αγοράς. Πού βλέπετε σήμερα το μεγαλύτερο ανεκμετάλλευτο περιθώριο για την περαιτέρω εμβάθυνση της οικονομικής συνεργασίας των δύο χωρών;
Το εξαιρετικό επίπεδο των σχέσεων Ελλάδας Κύπρου αντικατοπτρίζεται, αναμφίβολα, και στον οικονομικό τομέα. Οι δεσμοί που παραδοσιακά ενώνουν τους επιχειρηματίες μας, καθώς και το κοινό ευρωπαϊκό πλαίσιο εντός του οποίου λειτουργούν, αποτελούν στέρεες βάσεις ανάπτυξης και εμβάθυνσης των συνεργασιών ανάμεσα στις δύο πλευρές.
Οι προοπτικές για την περαιτέρω ενίσχυση των οικονομικών σχέσεων μεταξύ των δύο χωρών εκτείνονται σε ένα ευρύ φάσμα δραστηριοτήτων και παραγωγικών κλάδων. Oι παραδοσιακοί τομείς όπως τα αγροδιατροφικά εξακολουθούν να διατηρούν τη δυναμική τους, ενώ αντίστοιχα, δυνατότητες και ενδιαφέρον συνεργασίας παρουσιάζεται στους κλάδους των καλλυντικών, των φαρμακευτικών προϊόντων και των δομικών υλικών. Στον τομέα των υπηρεσιών, ο τουρισμός αποτελεί διαχρονικά έναν από τους βασικούς άξονες συνεργασίας. Παράλληλα, η Ελλάδα και η Κύπρος διατηρούν ισχυρή παρουσία στη ναυτιλία, έναν κλάδο με μακρά παράδοση και σημαντική συμβολή στις οικονομίες των δύο χωρών. Ο τομέας της υγείας, όπου παρατηρούνται σημαντικές συνέργειες τα τελευταία χρόνια, ο τομέας των κατασκευών που καταγράφει σταθερή δυναμική στην Κύπρο αποτελούν μερικά ακόμα παραδείγματα.
Την ίδια στιγμή, ενισχύεται το αμοιβαίο ενδιαφέρον για τη δημιουργία νέων συνεργειών σε σύγχρονους και ταχέως αναπτυσσόμενους τομείς, όπως των τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών, προσφέροντας δυνατότητες προσέλκυσης επενδύσεων, ανάπτυξης καινοτόμων εφαρμογών και μεταφοράς τεχνογνωσίας. Η παράλληλη αξιοποίηση τόσο των παραδοσιακών πλεονεκτημάτων όσο και των νέων αναπτυξιακών δυνατοτήτων διαμορφώνει ένα ευρύ και πολυεπίπεδο πλαίσιο οικονομικής συνεργασίας, το οποίο μπορεί να αποτελέσει ισχυρή βάση για περαιτέρω ανάπτυξη.
Προοπτικές συνεργασιών μπορούν να προκύψουν, επίσης, μέσω της αξιοποίησης του δικτύου και των συγκριτικών πλεονεκτημάτων των εταιρειών από την Ελλάδα και την Κύπρο στην Νοτιοανατολική Ευρώπη και τις αγορές της Μέσης Ανατολής συμβάλλοντας στην περαιτέρω ανάπτυξη των επιχειρήσεων των δύο χωρών.
Η Ελλάδα έχει προσελκύσει σημαντικές αμερικανικές επενδύσεις, ιδιαίτερα σε τομείς όπως η τεχνολογία και η ενέργεια. Πώς εξελίσσεται αυτή η σχέση; Και μπορεί η Ελλάδα να λειτουργήσει ως γέφυρα αμερικανικών επενδύσεων όχι μόνο προς τα Βαλκάνια αλλά και προς την Κύπρο και την ευρύτερη περιοχή;
Πολύ σωστά. Πράγματι, οι σχέσεις Ελλάδας-ΗΠΑ βρίσκονται σε ιστορικό υψηλό και αυτό έχει ήδη μετουσιωθεί σε ενισχυμένη συνεργασία και επενδύσεις στους τομείς της ενέργειας και της τεχνολογίας. Στον τομέα της ενέργειας ειδικότερα, ο κάθετος διάδρομος, οι υποδομές φυσικού αερίου της Ρεβυθούσας και της Αλεξανδρούπολης και ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας-Βουλγαρίας καθιστούν την Ελλάδα πύλη εισόδου για το αμερικανικό LNG. Στην περίπτωση των Βαλκανίων, λοιπόν, πρέπει να γίνεται λόγος πλέον για μία πραγματικότητα και όχι για μια απλή δυνατότητα.
Η ενδυνάμωση των σχέσεων της Κύπρου με τις ΗΠΑ δημιουργεί αναπόφευκτα και μία νέα δυναμική για συνέργειες Ελλάδος-Κύπρου. Ελλάδα και Κύπρος μπορούν να αξιοποιήσουν τη θέση τους και τα συγκριτικά πλεονεκτήματα των οικονομιών τους όπως το υψηλού επιπέδου και εξειδίκευσης εργατικό δυναμικό και να αποτελέσουν αξιόπιστους εταίρους σε μια ασταθή περιοχή και σε μια περίοδο μεγάλων γεωπολιτικών ανακατατάξεων.
Ποια είναι η στρατηγική της Ελλάδας για την τεχνητή νοημοσύνη, τα data centers, την κυβερνοασφάλεια και τις τεχνολογίες αιχμής; Και τι θα μπορούσαν να κάνουν από κοινού Ελλάδα και Κύπρος ώστε να προσελκύσουν μεγαλύτερες επενδύσεις, έτσι ώστε να εξελιχθούν σε περιφερειακό κόμβο;
Η ισχυρή θεσμική συνεργασία που ήδη απολαμβάνουν οι δύο χώρες στους τομείς της ψηφιακής διακυβέρνησης και της κυβερνοασφάλειας, συμπεριλαμβανομένης της συνεργασίας σε έργα όπως τα AI Factories, πρόκειται να ενισχύσουν την τεχνολογική ανταγωνιστικότητα και να προσελκύσουν επενδύσεις υψηλής προστιθέμενης αξίας και στις δύο χώρες. Άλλωστε, τα οικοσυστήματα τεχνολογίας και καινοτομίας, τόσο στην Ελλάδα όσο και στην Κύπρο, διακρίνονται για τις εντυπωσιακές επιδόσεις και την ισχυρή, ρωμαλέα δυναμική τους.
Πώς αξιολογείτε σήμερα το επίπεδο οικονομικής και επενδυτικής συνεργασίας Ελλάδας-Κύπρου, και ποια είναι τα περιθώρια περαιτέρω ενίσχυσής της;
Τα τελευταία χρόνια οι οικονομίες Ελλάδας και Κύπρου έχουν επιδείξει αξιοσημείωτο ρυθμό ανάπτυξης, ακολουθώντας παράλληλα υγιείς και αποτελεσματικές πολιτικές δημοσιονομικής διαχείρισης, προσελκύοντας σημαντικές επενδυτικές ροές από το εξωτερικό. Η δυναμική αυτή είναι εμφανής, εκτός των άλλων, και από τον αυξανόμενο αριθμό των ελληνικών εταιρειών που επιλέγουν να επενδύσουν στην κυπριακή αγορά, στους τομείς του λιανικού εμπορίου, των υπηρεσιών, της τεχνολογίας, της ενέργειας, της υγείας, της παιδείας. Αλλά και αντιστρόφως, στις κυπριακές επιχειρήσεις που αναπτύσσουν τις δραστηριότητές τους στην Ελλάδα.
Η ενίσχυση της παρουσίας των τραπεζικών ιδρυμάτων από την Ελλάδα στην κυπριακή αγορά μπορεί να αποτελέσει εφαλτήριο για την περαιτέρω ενδυνάμωση των επιχειρηματικών σχέσεων, τόσο στις δύο χώρες όσο και σε τρίτες αγορές.
Καθοριστικό ρόλο στην ενίσχυση των διμερών οικονομικών σχέσεων διαδραματίζουν οι διακυβερνητικές πρωτοβουλίες και το ευρύ πλέγμα συνεργασιών που έχει αναπτυχθεί, τόσο σε διμερές όσο και σε περιφερειακό επίπεδο μέσω και των τριμερών σχημάτων συνεργασίας. Οι Διακυβερνητικές Σύνοδοι Ελλάδας-Κύπρου, μέσα από τις οποίες αναδεικνύονται νέοι τομείς συνεργασίας και προωθούνται κοινές πρωτοβουλίες, αναδεικνύουν τη σημασία του συντονισμού πολιτικών, σε τομείς όπως ο ψηφιακός μετασχηματισμός, η καινοτομία, οι υποδομές και η ενέργεια, η στεγαστική πολιτική, η διαχείριση υδάτινων πόρων κ.α.
Επίσης, θα ήθελα να προσθέσω ότι, στο πλαίσιο εφαρμογής του Στρατηγικού Σχεδίου Εξωστρέφειας 2026-2030 του Υπουργείου Εξωτερικών που υλοποιούμε υφίστανται περιθώρια για την ανάληψη κοινών δράσεων για την προσέγγιση από κοινού τρίτων αγορών. Ήδη έχουν αναληφθεί πρωτοβουλίες σε επίπεδο εθνικών συμμετοχών, για την παρουσία μας σε διεθνείς εκθέσεις, προκειμένου να επιτευχθεί περαιτέρω ενίσχυση των συνεργειών μεταξύ των επιχειρήσεων Κύπρου και Ελλάδας.
Πώς επηρεάζει η γεωπολιτική κατάσταση στη Μέση Ανατολή τον σχεδιασμό οικονομικής διπλωματίας της Ελλάδας απέναντι στην περιοχή;
Η γεωπολιτική αστάθεια στη Μέση Ανατολή επηρεάζει αναπόφευκτα τον σχεδιασμό μας, καθώς επιδρά καθοριστικά στις εμπορικές ροές, το ενεργειακό κόστος, τη ναυσιπλοΐα και τις εφοδιαστικές αλυσίδες. Και, βέβαια, αναπόφευκτα αυξάνει την επιφυλακτικότητα των επενδυτών. Η απάντηση, φυσικά, δεν μπορεί να είναι η απόσυρσή μας από την περιοχή. Τουναντίον, η Ελλάδα μπορεί και πρέπει, ως πυλώνας σταθερότητας σε μία ασταθή γωνιά του κόσμου, να αποτελέσει αξιόπιστο κόμβο προς τη Μέση Ανατολή και προς την Ασία.
Σε κάθε περίπτωση, δεν αντιμετωπίζουμε τη Μέση Ανατολή ως μία ενιαία αγορά, αλλά ιεραρχούμε διαφορετικά τις χώρες και τους κλάδους, επί τη βάσει των συνθηκών και των συγκριτικών πλεονεκτημάτων των ελληνικών επιχειρήσεων. Εμβαθύνουμε τις σχέσεις μας με σημαντικούς εταίρους, όπως είναι η Αίγυπτος, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και η Σαουδική Αραβία. Παράλληλα, αξιοποιούμε και ευρωπαϊκά εργαλεία όπως το Global Gateway που επιτρέπει και ενισχύει τη συμμετοχή ελληνικών εταιρειών σε μεγάλα περιφερειακά έργα.
Ποιες αγορές-στόχους – όπως για παράδειγμα η Ινδία, η Κίνα, ο αραβικός κόσμος και η Αφρική - θεωρείτε προτεραιότητα, και ποιες συνέργειες θα μπορούσαν να δημιουργηθούν στο πλαίσιο αυτής της στρατηγικής;
Η κυβέρνησή μας, με τις συνεχείς προσπάθειες του Υπουργού Εξωτερικών Γιώργου Γεραπετρίτη, αλλά και με το διεθνές κύρος που έχει αποκαταστήσει για την Ελλάδα, ο Πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης, χάρη στην διπλωματία που ασκεί ο ίδιος σε ανώτατο επίπεδο, ανέλαβε σημαντικές πρωτοβουλίες στον τομέα αυτό. Το Στρατηγικό Σχέδιο Εξωστρέφειας του ελληνικού Υπουργείου Εξωτερικών 2026-2030 ιεραρχεί και κατανέμει τις πολιτικές και τις δράσεις της εξωστρέφειας, προσδιορίζει γεωγραφικές και κλαδικές προτεραιότητες με ευνοϊκές προοπτικές για τις ελληνικές εξαγωγές, με τη δημιουργία περιβάλλοντος φιλικού προς την εισαγωγή ξένων κεφαλαίων. Παράλληλα, το Σχέδιο Εξωστρέφειας θέτει ποσοτικούς στόχους και αναδεικνύει τα κατάλληλα εργαλεία και τις απαιτούμενες θεσμικές παρεμβάσεις για την επίτευξη των στόχων που μόλις ανέφερα.
Έτσι, σε ό,τι αφορά στις ξένες άμεσες επενδύσεις, αναδείχθηκε ως πρωτεύουσας σημασίας η ανάγκη στόχευσης των δράσεων για την προσέλκυση ξένων άμεσων επενδύσεων σε αγορές όπου παρουσιάζεται υψηλότερη δυνητική απόδοση και αναδυόμενες ευκαιρίες. Αγορές με αυτά τα χαρακτηριστικά και με αυξημένες προοπτικές για την προσέλκυση ξένων άμεσων επενδύσεων στην Ελλάδα είναι οι ΗΠΑ, η Γερμανία, η Ελβετία, η Ιαπωνία, η Κίνα, το Λουξεμβούργο, το Ηνωμένο Βασίλειο, η Ολλανδία, ο Καναδάς, η Γαλλία και η Σιγκαπούρη, ενώ αντίστοιχα κατηγοριοποιούνται οι υπόλοιπες αγορές ανά τον κόσμο.
Αντιστοίχως, κατά τη διαδικασία κατάρτισης του Στρατηγικού Σχεδίου, προσδιορίστηκαν οι ενδεδειγμένες στρατηγικές κατευθύνσεις για τη διείσδυση σε αγορές-στόχους, καθώς επίσης και κλάδους, που παρουσιάζουν ισχυρότερες ευκαιρίες και προοπτικές για την διεύρυνση του εξαγωγικού αποτυπώματος και την προσέλκυση ξένων επενδύσεων. Ειδικότερα, στις αγορές με ισχυρότερες προοπτικές για τη στόχευση δράσεων προώθησης των ελληνικών εξαγωγών περιλαμβάνονται οι εξής χώρες: Γερμανία, ΗΠΑ, Κύπρος, Ηνωμένο Βασίλειο, Ιταλία, Κίνα, Γαλλία, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και Ολλανδία.
Παράλληλα και οι υπόλοιπες αγορές ανά τον κόσμο αξιολογούνται ως προς το βαθμό προτεραιότητας για την υλοποίηση δράσεων. Συμπληρωματικά, εξετάζουμε το ενδεχόμενο να διαφοροποιήσουμε τις παρεμβάσεις ανά κλάδο, έτσι ώστε να πετύχουμε καλύτερα και πιο γρήγορα αποτελέσματα.
Αναφορικά με τις συνέργειες Ελλάδος-Κύπρου στον συγκεκριμένο τομέα, αξίζει να αναφέρω το Επιχειρηματικό και Επενδυτικό Συμβούλιο Ινδίας-Ελλάδας-Κύπρου (IGC) στο οποίο συμμετέχουν μεταξύ άλλων φορέων το Enterprise Greece και το Invest Cyprus. Πρόκειται για μία εξόχως σημαντική πρωτοβουλία, για την ενίσχυση της οικονομικής συνεργασίας μεταξύ των τριών χωρών.
Τα τραπεζικά ιδρύματα έχουν, επίσης, αναγνωρίσει την δυναμική που προκύπτει από την συνεργασία Ελλάδας και Κύπρου σε τρίτες αγορές.
Ποιο θεωρείτε το μεγαλύτερο εμπόδιο σήμερα στην ενίσχυση της οικονομικής εξωστρέφειας της Ελλάδας, και πώς σκοπεύετε να το ξεπεράσετε;
Στην εξωστρέφεια και την προσέλκυση επενδύσεων, η κυβέρνηση Μητσοτάκη έχει πραγματοποιήσει ένα τεράστιο ποιοτικό άλμα. Και όχι μόνο για το παρόν, αλλά κυρίως με το βλέμμα στραμμένο στο μέλλον. Βέβαια, μιλώντας, αναπόφευκτα, για το παρελθόν, το μεγαλύτερο εμπόδιο στην Ελλάδα ήταν η έλλειψη κεντρικής στρατηγικής, ένα έλλειμμα που οδηγούσε σε αλληλοεπικαλύψεις και κατακερματισμό της προσπάθειας. Την έλλειψη αυτή θεραπεύσαμε με τη νέα Εθνική Στρατηγική Εξωστρέφειας που εγκρίθηκε από το Κυβερνητικό Συμβούλιο Οικονομικής Πολιτικής.
Η εν λόγω Στρατηγική εισάγει για πρώτη φορά ένα ολοκληρωμένο σχέδιο για τις εξαγωγές, τις επενδύσεις και τις διεθνείς συνεργασίες. Στο πλαίσιο αυτό, θεσμοθετήσαμε την Κυβερνητική Επιτροπή Εξωστρέφειας, ώστε όλες οι δράσεις να συντονίζονται κεντρικά, με ξεκάθαρη στοχοθεσία και μετρήσιμα αποτελέσματα. Όπως ήδη ανέφερα, εγκρίθηκε πρόσφατα ο μετασχηματισμός του Enterprise Greece σε ολοκληρωμένο κόμβο εξωστρέφειας. Επίσης, προχωρούμε με τη μεταρρύθμιση του Export Credit Greece, ώστε να παρέχει σύγχρονες δυνατότητες εγγυήσεων και ασφάλισης, καθώς και χρηματοδοτικά εργαλεία που μειώνουν τον κίνδυνο και διευκολύνουν το διεθνές εμπόριο.
Πώς επηρεάζουν οι εντάσεις στο παγκόσμιο εμπόριο – όπως οι δασμοί ΗΠΑ, οι ανακατατάξεις εφοδιαστικών αλυσίδων, ο γεωπολιτικός κατακερματισμός - το σχεδιασμό της ελληνικής οικονομικής διπλωματίας;
Είναι προφανές και αυτονόητο ότι οι αυξανόμενες γεωπολιτικές εντάσεις μεταβάλλουν σημαντικά το περιβάλλον μέσα στο οποίο λειτουργεί το παγκόσμιο εμπορικό σύστημα. Παρατηρούμε ότι το διεθνές εμπόριο καθορίζεται όλο και περισσότερο από σχέσεις ισχύος, πρακτικές οικονομικού εθνικισμού και τη χρήση οικονομικών μέσων για την επίτευξη γεωπολιτικών και γεωοικονομικών στόχων, μετατρέποντας παραδοσιακές οικονομικές εξαρτήσεις, σε γεωπολιτικές ευπάθειες. Η αβεβαιότητα και οι ευρύτερες γεωπολιτικές εντάσεις περιορίζουν την προβλεψιμότητα του παγκόσμιου εμπορίου και ενισχύουν την ανάγκη για μεγαλύτερη ανθεκτικότητα και διαφοροποίηση.
Αναπόφευκτα, επηρεάζεται και η ελληνική οικονομία, ενώ ο σχεδιασμός της οικονομικής διπλωματίας προσαρμόζεται στο νέο αυτό περιβάλλον. Ακόμη και αν η άμεση έκθεση της ελληνικής οικονομίας, για παράδειγμα στους αμερικανικούς δασμούς, είναι σχετικά περιορισμένη, σημαντικές μπορεί να είναι οι έμμεσες επιπτώσεις μέσω της επιβράδυνσης της ευρωπαϊκής οικονομίας, της χαμηλότερης εξωτερικής ζήτησης και της αυξημένης αβεβαιότητας για τις επενδύσεις.
Η Ελλάδα, ως κράτος μέλος της ΕΕ, συμβάλλει ενεργά στη διαμόρφωση της κοινής εμπορικής πολιτικής της ΕΕ - η οποία αποτελεί αποκλειστική αρμοδιότητα της Ένωσης - ώστε να προωθούνται οι βασικοί στόχοι της ανταγωνιστικότητας, της ασφάλειας και της βιωσιμότητας. Η κοινή εμπορική πολιτική αποτελεί για την ΕΕ και τα κράτη-μέλη της βασικό εργαλείο διαχείρισης κινδύνων, στρατηγικής ανθεκτικότητας και άσκησης διεθνούς επιρροής. Στον Χάρτη Πορείας «Μία Ευρώπη, μία αγορά», η εμπορική πολιτική, η οποία διαφοροποιεί τις εταιρικές σχέσεις και μειώνει τις στρατηγικές εξαρτήσεις, αποτελεί έναν από τους τρεις αλληλοενισχυόμενους πυλώνες της οικονομικής στρατηγικής της Ευρώπης, μαζί με την ενιαία αγορά και τη βιομηχανική πολιτική. Σε αυτό το πλαίσιο, η προώθηση ενός ισχυρού εμπορικού πυλώνα συνιστά μία από τις στρατηγικές συνιστώσες βάσει των οποίων διαρθρώνονται οι συναφείς δράσεις. Δράσεις που εν προκειμένω αφορούν αφ' ενός τις εμπορικές διαπραγματεύσεις και αφ' ετέρου, νομοθετικές πράξεις που συνδέονται με το εμπόριο και την οικονομική ασφάλεια.
Σε αυτό το πλαίσιο, επιδιώκουμε μεγαλύτερη γεωγραφική διαφοροποίηση των αγορών για τις ελληνικές εξαγωγές και τις επενδυτικές σχέσεις, αλλά και των πηγών εφοδιασμού της χώρας μας, αξιοποιώντας τις νέες εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ και αναπτύσσοντας ισχυρότερες σχέσεις με δυναμικές αγορές.
Παράλληλα, η οικονομική διπλωματία αποκτά πλέον εντονότερη διάσταση οικονομικής ασφάλειας. Δεν αρκεί η προώθηση των εξαγωγών. Απαιτούνται, παράλληλα, η εξασφάλιση αξιόπιστων εφοδιαστικών αλυσίδων, η πρόσβαση σε κρίσιμες πρώτες ύλες και ενέργεια, καθώς και η προσέλκυση επενδύσεων σε στρατηγικούς τομείς. Για την Ελλάδα, αυτό δημιουργεί και ευκαιρίες, καθώς η γεωγραφική της θέση, οι λιμένες, η ναυτιλία, καθώς και οι ενεργειακές και μεταφορικές υποδομές μπορούν να ενισχύσουν το ρόλο της ως κόμβου που συνδέει την Ευρώπη με την Ανατολική Μεσόγειο, τη Μέση Ανατολή και την Ασία.
Ο σχεδιασμός της ελληνικής οικονομικής διπλωματίας κινείται, συνεπώς, παράλληλα με τις ευρύτερες κατευθύνσεις της ευρωπαϊκής οικονομικής διπλωματίας και καθίσταται περισσότερο προληπτικός, διαφοροποιημένος και στρατηγικός.
Ποιος είναι ο ρόλος της Ανατολικής Μεσογείου, της Ελλάδος και της Κύπρου ειδικότερα, ως εναλλακτικού κόμβου εφοδιαστικής αλυσίδας, στο πλαίσιο της αναδιάταξης των παγκόσμιων εφοδιαστικών αλυσίδων;
Η Ανατολική Μεσόγειος αποκτά αυξανόμενη στρατηγική σημασία, καθώς οι γεωπολιτικές εντάσεις και οι διαταραχές στις παραδοσιακές θαλάσσιες οδεύσεις έχουν αναδείξει την ανάγκη για ασφαλέστερες, ανθεκτικότερες και περισσότερο διαφοροποιημένες διαδρομές μεταξύ Ασίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσεται και ο Οικονομικός Διάδρομος Ινδίας-Μέσης Ανατολής-Ευρώπης (India-Middle East-Europe Economic Corridor, IMEC), ο οποίος συνδυάζει μεταφορικές, ενεργειακές και ψηφιακές υποδομές.
Η Ελλάδα, λόγω γεωγραφικής θέσης και των λιμενικών, ενεργειακών και ψηφιακών υποδομών της, επιδιώκει να αναδειχθεί σε μία από τις βασικές ευρωπαϊκές πύλες του IMEC. Τα λιμάνια της Ελλάδας μπορούν να συνδέσουν τις ροές που φθάνουν στην Ανατολική Μεσόγειο, με τα δίκτυα των Βαλκανίων, του Ευξείνου Πόντου και της υπόλοιπης Ευρώπης. Αλλά και η Κύπρος, λόγω της κομβικής θέσης της μεταξύ Ευρώπης και Μέσης Ανατολής και των στενών σχέσεών της με τις χώρες της περιοχής, μπορεί επίσης να διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην ευρύτερη αρχιτεκτονική συνδεσιμότητας του Διαδρόμου. Πάντως, στρατηγική επιδίωξή μας παραμένει η μελλοντική ένταξη Ελλάδας και Κύπρου στον IMEC, βεβαίως όταν οι συνθήκες καταστούν ευνοϊκές για την επόμενη φάση διεύρυνσης. Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη σημασία έχει η πρωτοβουλία «Friends of IMEC», η οποία δρομολογήθηκε από την Κύπρο κατά τη διάρκεια της Προεδρίας της στο Συμβούλιο της ΕΕ το πρώτο εξάμηνο του 2026, ως άτυπο σχήμα συντονισμού, με στόχο τη διαμόρφωση κοινών ευρωπαϊκών θέσεων και την ανάπτυξη συνεργειών του IMEC με ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες, όπως το Global Gateway, το TEN-T και το Pact for the Mediterranean.
Η Ελλάδα και η Κύπρος μπορούν, συνεπώς, να διαδραματίσουν συμπληρωματικό ρόλο στη σύνδεση του IMEC με την Ευρώπη, συμβάλλοντας παράλληλα στη διαφοροποίηση και την ανθεκτικότητα των ευρωπαϊκών εφοδιαστικών αλυσίδων και στην ενίσχυση της συνδεσιμότητας μεταξύ Ινδίας, Μέσης Ανατολής και Ευρώπης.
Ποιες νέες συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου ή στρατηγικές εταιρικές σχέσεις - ΕΕ με Ινδία, Mercosur, κ.λπ. - θεωρείτε πιο κρίσιμες για την ελληνική εξωστρέφεια τα επόμενα χρόνια;
Είναι, οπωσδήποτε, δύσκολο να ιεραρχήσουμε διαφορετικές αγορές και, άλλωστε, αυτό ακριβώς είναι το πνεύμα της διαφοροποίησης των εμπορικών εταίρων. Κάθε νέα αγορά, είτε πρόκειται για μια αγορά στην οποία αποκτούμε πρόσβαση είτε για μια αγορά όπου βελτιώνονται οι όροι πρόσβασης, έχει διαφορετικό ειδικό βάρος και προσφέρει διαφορετικές ευκαιρίες.
Η Ινδία, φερ' ειπείν, αποτελεί περίπτωση ιδιαίτερου στρατηγικού ενδιαφέροντος. Πρόκειται για μια εξαιρετικά προστατευμένη αγορά, η οποία μέχρι σήμερα ήταν de facto σε μεγάλο βαθμό κλειστή. Με τη Συμφωνία Ελεύθερων Συναλλαγών, αν και δεν πετύχαμε όλα όσα θα επιθυμούσαμε ως Ελλάδα και ως ΕΕ, προβλέπεται η κατάργηση ή μείωση των δασμών σε πάνω από το 96% των ευρωπαϊκών εξαγωγών. Πρόκειται για μια τεράστια και ταχέως αναπτυσσόμενη αγορά, με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για ελληνικά αγροδιατροφικά προϊόντα, φάρμακα, υπηρεσίες και τεχνολογία, αλλά και για τη ναυτιλία. Παράλληλα, η Ινδία αποκτά αυξανόμενη σημασία για τη διαφοροποίηση των ευρωπαϊκών εφοδιαστικών αλυσίδων. Αναμένουμε, συνεπώς, να τεθεί σε ισχύ η Συμφωνία Ελεύθερων Συναλλαγών και εκτιμούμε ότι αυτομάτως σχεδόν θα δημιουργηθούν σημαντικές νέες ευκαιρίες. Δυστυχώς, οφείλω να ομολογήσω πως δεν κατέστη εφικτό να ολοκληρωθούν παράλληλα οι διαπραγματεύσεις για τη Συμφωνία Προστασίας Γεωγραφικών Ενδείξεων και τη Συμφωνία Προστασίας Επενδύσεων. Η ολοκλήρωση και αυτών των συμφωνιών θα μπορούσε να δημιουργήσει πρόσθετες ευκαιρίες για τη χώρα μας.
Αντίστοιχα, η Συμφωνία με τη Mercosur, η οποία εφαρμόζεται προσωρινά από την 1η Μαΐου 2026, δημιουργεί μια πολύ μεγάλη ζώνη ελεύθερου εμπορίου μεταξύ της ΕΕ και της Αργεντινής, της Βραζιλίας, της Παραγουάης και της Ουρουγουάης. Πρόκειται για μια τεράστια αγορά με σημαντική δυναμική και νέες δυνατότητες για τις ευρωπαϊκές και, κατ’ επέκταση, τις ελληνικές επιχειρήσεις.
Η Αυστραλία, από την άλλη, είναι μικρότερη αγορά, αλλά υψηλού εισοδήματος και με πολύ ισχυρή παρουσία της ελληνικής ομογένειας. Οι σχετικές διαπραγματεύσεις ολοκληρώθηκαν το Μάρτιο του 2026 και η Συμφωνία προβλέπει την κατάργηση άνω του 99% των δασμών στις ευρωπαϊκές εξαγωγές. Για την Ελλάδα παρουσιάζει ενδιαφέρον, μεταξύ άλλων, για επώνυμα αγροδιατροφικά προϊόντα, κρασί, τρόφιμα υψηλής προστιθέμενης αξίας και υπηρεσίες. Επιπλέον, η Συμφωνία έχει και στρατηγική διάσταση, καθώς ενισχύει την πρόσβαση της ΕΕ σε κρίσιμες πρώτες ύλες.
Τέλος, δεν θα πρέπει να παραλείψουμε τις χώρες του Συμβουλίου Συνεργασίας του Κόλπου. Τόσο η υπό διαπραγμάτευση Συμφωνία Ελεύθερων Συναλλαγών με τα ΗΑΕ όσο και ο εμπορικός πυλώνας των Συμφωνιών Στρατηγικής Εταιρικής Σχέσης με χώρες του Κόλπου παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η σημασία των χωρών αυτών υπερβαίνει εκείνη που αποτυπώνεται στον σημερινό όγκο των εμπορικών συναλλαγών. Για την Ελλάδα, είναι ιδιαίτερα σημαντικές από γεωστρατηγικής πλευράς, λόγω της γεωγραφικής εγγύτητας, αλλά και των σημαντικών προοπτικών που παρουσιάζουν στους τομείς των επενδύσεων, της ενέργειας, των υποδομών και της ναυτιλίας.
