Για να επέλθει η μείωση του κόστους ηλεκτρισμού, δεν αρκεί μια μεμονωμένη παρέμβαση. Απαιτείται μια ολοκληρωμένη και μακροπρόθεσμη στρατηγική, με στόχο ένα αποδοτικό, ευέλικτο και ανταγωνιστικό ηλεκτρικό σύστημα.
Αξιοποιώντας την πράσινη ενέργεια
Η Κύπρος διαθέτει δύο σημαντικά πλεονεκτήματα. Έντονη ηλιοφάνεια καθ’ όλη τη διάρκεια του χρόνου και σημαντική εγκατεστημένη ισχύ Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας. Ωστόσο, οι περικοπές παραγωγής ΑΠΕ και η χρήση συμβατικής ενέργειας αποτελούν σήμερα μια από τις μεγαλύτερες αδυναμίες του συστήματος. Κάθε κιλοβατώρα καθαρής ενέργειας που παράγεται και δεν αξιοποιείται, είναι μια χαμένη ευκαιρία για φθηνότερο ηλεκτρισμό.
Επομένως, αυτό που χρειάζεται είναι η πλήρης αξιοποίηση της ήδη παραγομένης ενέργειας. Η αποθήκευση αποτελεί την πιο άμεση και ενδεδειγμένη λύση. Η αγορά έχει δείξει έμπρακτα ότι είναι ώριμη και πως υπάρχει έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον. Αυτό που είναι επιβεβλημένο είναι οι διαδικασίες να ακολουθήσουν τον ρυθμό των αναγκών του συστήματος και των καταναλωτών. Διότι η αποθήκευση θα συμβάλλει καθοριστικά στην επάρκεια και την ευελιξία του συστήματος. Κατ’ επέκταση, έτσι θα ενισχυθεί η ενεργειακή ασφάλεια και η ανταγωνιστικότητα της οικονομίας, με απτά οφέλη για όλη την κυπριακή κοινωνία.
Γι’ αυτό και χρειάζεται να δοθεί προτεραιότητα στα υφιστάμενα πάρκα. Οι εν λόγω μονάδες βρίσκονται ήδη σε λειτουργία, έχουν αδειοδοτηθεί και έχουν υποβληθεί σε μια σειρά τεχνικών και περιβαλλοντικών ελέγχων. Ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο, η στάση του Διαχειριστή Συστήματος Διανομής (ΔΣΔ) να αντιμετωπίζει την προσθήκη συστημάτων αποθήκευσης σε υφιστάμενα φωτοβολταϊκά πάρκα με διαδικασίες που παραπέμπουν σε νέες αιτήσεις σύνδεσης, δημιουργεί εύλογο προβληματισμό. Η εν λόγω πρακτική δεν θεωρείται αποδεκτή, καθώς η δημιουργία ενός σαφούς και λειτουργικού πλαισίου για την ανάπτυξη συστημάτων αποθήκευσης, ως επίσης η επιτάχυνση στις διαδικασίες αδειοδότησης, σύνδεσης και υλοποίησης, οφείλει να αποτελεί προτεραιότητα για τους αρμόδιους φορείς. Διαφορετικά, το μόνο που επιτυγχάνουμε είναι να διαιωνίζεται ένα κοστοβόρο και ρυπογόνο μοντέλο ηλεκτροπαραγωγής.
Εκσυγχρονισμός των δικτύων
Ακόμα ένα σημαντικό ζήτημα που χρονίζει, είναι ο επιτακτικός εκσυγχρονισμός των δικτύων. Κανένας ενεργειακός σχεδιασμός δεν μπορεί να λειτουργήσει χωρίς τα κατάλληλα δίκτυα. Η μετάβαση σε ένα ηλεκτρικό σύστημα με περισσότερες ΑΠΕ, αποθήκευση ενέργειας και αποκεντρωμένη παραγωγή, απαιτεί δίκτυα με μεγαλύτερη χωρητικότητα, ευελιξία και ψηφιοποίηση.
Οι επενδύσεις στα δίκτυα δεν αποτελούν απλώς τεχνική αναβάθμιση. Είναι απαραίτητη προϋπόθεση για να μπορούν να συνδεθούν νέες μονάδες παραγωγής, να αξιοποιηθεί περισσότερη πράσινη ενέργεια και να περιοριστούν οι περικοπές στην παραγωγή. Χρειάζεται, λοιπόν, μακροπρόθεσμος σχεδιασμός, συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και επιτάχυνση των απαραίτητων έργων.
Αύξηση της διαθέσιμης ισχύος
Ένα αποδοτικό ηλεκτρικό σύστημα χρειάζεται επάρκεια. Οι πρόσφατες εκ περιτροπής διακοπές κατέδειξαν πόσο ευάλωτο είναι το σύστημα της χώρας μας, πόσο περιορισμένα είναι τα περιθώρια ασφαλείας και πόσο ορατός είναι ο κίνδυνος ενός γενικευμένου black out. Την ίδια ώρα, η πρώτη ιδιωτική μονάδα ηλεκτροπαραγωγής της Κύπρου παραμένει εκτός λειτουργίας παρά την ετοιμότητά της να παρέχει σημαντική παραγωγική ισχύ και να καλύψει το ένα τρίτο περίπου των ενεργειακών αναγκών.
Το συγκεκριμένο ζήτημα αναδεικνύει μια διαχρονική σημαντική αντίφαση. Δεν γίνεται ως κράτος να αναζητάμε χαμηλότερες τιμές και ταυτόχρονα να διατηρούμε περιορισμένη την παραγωγική βάση. Ο ανταγωνισμός, αποδεδειγμένα, δημιουργεί τις αναγκαίες προϋποθέσεις για πιο χαμηλές τιμές. Όσο περισσότεροι παραγωγοί και όσες περισσότερες διαθέσιμες μονάδες διατίθενται στην αγορά, τόσες περισσότερες επιλογές έχουν στη διάθεσή τους οι καταναλωτές. Γι’ αυτό και πρέπει να διασφαλιστεί ότι οι όποιες επενδύσεις, ιδιαίτερα στον καίριο τομέα της ενέργειας, δεν μένουν στα χαρτιά. Ο ιδιωτικός τομέας μπορεί να συμβάλλει καθοριστικά με τις επενδύσεις και την τεχνογνωσία του. Ταυτόχρονα, ο δημόσιος τομέας οφείλει να διασφαλίσει ότι οι επενδύσεις που ενισχύουν την παραγωγική βάση της χώρας εντάσσονται έγκαιρα και αποτελεσματικά στο ενεργειακό σύστημα.
Έλευση του φυσικού αερίου
Αν και το αρχικό χρονοδιάγραμμα έχει μετατεθεί επανειλημμένα, η έλευσή του το συντομότερο δυνατόν και η άμεση αξιοποίησή του είναι αναγκαία για να περιοριστεί η εξάρτηση από τα συμβατικά καύσιμα, που υπόκεινται σε διεθνείς διακυμάνσεις τιμών. Η χρήση του θα εξασφαλίσει λιγότερη ρύπανση σε σχέση με άλλα ορυκτά καύσιμα, θα λειτουργήσει ως ενεργειακή γέφυρα προς τις ανανεώσιμες πηγές, ενώ θα συντείνει στη μείωση του ηλεκτρικού ρεύματος κατά 20-25% μόλις ενταχθεί στην ηλεκτροπαραγωγή. Είναι σαφές πως η καθυστέρηση στην αξιοποίησή του δεν είναι απλώς ενεργειακό ζήτημα. Είναι άμεσα συνυφασμένη με την επίδραση στο κόστος ηλεκτροπαραγωγής και, κατ’ επέκταση, στην εγχώρια οικονομία.
Αποτελεσματική λειτουργία της ΑΑΗ
Παρά τη λειτουργία της Ανταγωνιστικής Αγοράς Ηλεκτρισμού τον Οκτώβριο του 2025 και το γεγονός ότι αποτελεί το πρώτο σημαντικό βήμα στη μείωση του ενεργειακού κόστους, εντούτοις η επιτυχία της θα κριθεί από τη σταθερότητα των κανόνων και την άμεση επίλυση σημαντικών ζητημάτων που αλλοιώνουν τις συνθήκες ανταγωνισμού.
Για μήνες η αγορά αφέθηκε να λειτουργεί χωρίς μηνιαίες οικονομικές εκκαθαρίσεις και πλήρη μετρητικά δεδομένα, ενώ καταγράφηκαν λανθασμένες χρεώσεις των Υποχρεωτικά Ενταγμένων Μονάδων (ΥΕΜ).Η κατάσταση αυτή δημιούργησε αβεβαιότητα στους συμμετέχοντες και επηρέασε τη σταθερότητά της αγοράς.
Γι’ αυτό και είναι ζωτικής σημασίας να διασφαλιστούν ίσοι όροι ανταγωνισμού και να ενισχυθεί η εύρυθμη λειτουργία της, με στόχο τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του ενεργειακού τομέα προς όφελος των καταναλωτών, οι οποίοι χάρη στην ΑΑΗ έχουν περισσότερες επιλογές, καλύτερες υπηρεσίες και πιο ανταγωνιστικές τιμές.
Αναγκαίος ο συντονισμός και η ταχύτητα
Όλες αυτές οι αλλαγές, έχουν ένα κοινό χαρακτηριστικό. Δεν μπορούν να προχωρήσουν αποσπασματικά. Η αποθήκευση χρειάζεται δίκτυα. Οι νέες ΑΠΕ χρειάζονται διαθέσιμη χωρητικότητα. Η ανταγωνιστική αγορά χρειάζεται επαρκή παραγωγή. Η επάρκεια χρειάζεται νέες μονάδες και υποδομές. Και όλα μαζί χρειάζονται ένα σταθερό και αποτελεσματικό θεσμικό πλαίσιο.
Ο συντονισμός μεταξύ πολιτείας, ρυθμιστικών αρχών, διαχειριστών, παραγωγών, προμηθευτών και επενδυτών, είναι αδιαπραγμάτευτος. Χρειάζεται επίσης συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα, μετρήσιμοι στόχοι και κυρίως ταχύτητα στην υλοποίηση.
Η Κύπρος δεν έχει ούτε το περιθώριο, ούτε την πολυτέλεια για άλλες καθυστερήσεις. Η ενεργειακή μετάβαση απαιτεί έργα, συνέπεια και αποφασιστικότητα. Μόνο έτσι θα επιτευχθεί ο κοινός στόχος: ένα ευέλικτο σύστημα που θα αξιοποιεί στο έπακρο τους διαθέσιμους πόρους του και θα προσφέρει φθηνότερο ηλεκτρισμό για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
*Άρθρο του Συνδέσμου Αγοράς Ηλεκτρισμού
