Το νομικό επάγγελμα εξελισσόταν πάντοτε παράλληλα με τις ανάγκες των επιχειρήσεων, των επενδυτών και της κοινωνίας. Όσα συνιστούσαν επιτυχία για ένα δικηγορικό γραφείο πριν από είκοσι χρόνια ενδέχεται να μην ανταποκρίνονται κατ’ ανάγκη στις προσδοκίες των σημερινών, ολοένα πιο απαιτητικών πελατών. Αυτό εγείρει ένα ενδιαφέρον ερώτημα: πρέπει οι εταιρείες παροχής επαγγελματικών υπηρεσιών να συνεχίσουν να προσφέρουν κάθε πιθανή υπηρεσία υπό την ίδια στέγη ή υπάρχει αξία σε έναν σαφέστερο διαχωρισμό της εξειδίκευσης;
Σε πολλές ώριμες αγορές νομικών υπηρεσιών, η ανάπτυξη επιτυγχάνεται συχνά μέσω συγχωνεύσεων, εξαγορών και στρατηγικών συνεργασιών. Μεγαλύτερα γραφεία δημιουργούνται μέσα από τον συνδυασμό συμπληρωματικών τομέων πρακτικής, επιτρέποντας στους δικηγόρους να αναπτύξουν υψηλού επιπέδου εξειδίκευση, επωφελούμενοι παράλληλα από ευρύτερους οργανωτικούς πόρους.
Η Κύπρος ακολούθησε μια κάπως διαφορετική πορεία.
Παρόλο που υπήρξαν περιορισμένες περιπτώσεις ενοποίησης, η αγορά εξακολουθεί να χαρακτηρίζεται από μεγάλο αριθμό ανεξάρτητων γραφείων, πολλά από τα οποία επιδιώκουν να παρέχουν ένα ολοκληρωμένο φάσμα νομικών υπηρεσιών, συχνά παράλληλα με fiduciary services, corporate administration, λογιστικές ή άλλες επαγγελματικές υπηρεσίες. Το μοντέλο πλήρους φάσματος υπηρεσιών έχει αναμφίβολα εξυπηρετήσει καλά την αγορά για πολλά χρόνια, ιδιαίτερα δεδομένης της θέσης της Κύπρου ως διεθνούς επιχειρηματικού και επενδυτικού κέντρου.
Ωστόσο, καθώς τα νομικά ζητήματα γίνονται ολοένα πιο εξειδικευμένα, τίθεται το ερώτημα κατά πόσο αυτή η παραδοσιακή προσέγγιση θα συνεχίσει να αποτελεί το βέλτιστο μοντέλο για το μέλλον.
Οι πελάτες σήμερα αναζητούν συχνά συμβούλους με βαθιά γνώση συγκεκριμένων κλάδων. Είτε πρόκειται για σύνθετες διασυνοριακές συναλλαγές, regulatory compliance, τεχνολογία, προστασία δεδομένων, διεθνή φορολογία, ναυτιλία, επενδυτικά ταμεία ή επίλυση διαφορών, η απαιτούμενη εξειδίκευση γίνεται πιο σύνθετη και είναι ολοένα δυσκολότερο να κατακτηθεί σε κάθε τομέα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα γραφεία πλήρους φάσματος υπηρεσιών υστερούν σε ποιότητα. Αντιθέτως, πολλά έχουν αποκτήσει εξαιρετική φήμη ακριβώς επειδή έχουν συνδυάσει με επιτυχία πολλαπλούς τομείς κάτω από την ίδια στέγη.
Υπάρχει, ωστόσο, ακόμη μια οπτική που αξίζει να εξεταστεί.
Φανταστείτε ένα επαγγελματικό περιβάλλον όπου τα γραφεία αναγνωρίζονται ως κορυφαία σε συγκεκριμένους τομείς εξειδίκευσης, διατηρώντας παράλληλα σχέσεις εμπιστοσύνης με άλλα εξειδικευμένα γραφεία. Μιλώντας εκ πείρας, αυτό αποτελεί ίσως μία από τις πιο ικανοποιητικές πτυχές του επαγγέλματος. Αντί να αντιμετωπίζουν το ένα το άλλο κυρίως ως ανταγωνιστές, τα γραφεία θα μπορούσαν να συνεργάζονται περισσότερο, παραπέμποντας υποθέσεις με εμπιστοσύνη και γνωρίζοντας ότι κάθε πλευρά προσφέρει ξεχωριστή αξία στον πελάτη.
Ένα τέτοιο μοντέλο σίγουρα μπορεί να ενισχύσει την επαγγελματική εμπιστοσύνη αλλά και την πελατειακή.
Όταν οι προσφερόμενες υπηρεσίες αλληλεπικαλύπτονται σε μεγάλο βαθμό, τα γραφεία ενδέχεται ορισμένες φορές να βρεθούν να ανταγωνίζονται όχι μόνο για νέες εργασίες, αλλά και για υφιστάμενες σχέσεις με πελάτες. Αυτό μπορεί εύλογα να προκαλέσει δισταγμό όταν προκύπτουν ευκαιρίες συνεργασίας.
Αντιθέτως, η σαφέστερη διαφοροποίηση μεταξύ των γραφείων θα μπορούσε να ενθαρρύνει μια πιο ανοικτή συνεργασία. Ένα γραφείο που ειδικεύεται στις εμπορικές διαφορές, για παράδειγμα, θα μπορούσε να συνεργάζεται με άνεση με ένα άλλο που είναι γνωστό για το corporate structuring ή τα regulatory matters, χωρίς ανησυχία ότι ανταγωνίζονται για τις ίδιες εντολές και πελάτες. Τελικά, ο πελάτης επωφελείται λαμβάνοντας συμβουλές από επαγγελματίες των οποίων η κύρια ενασχόληση βρίσκεται στους αντίστοιχους τομείς εξειδίκευσής τους.
Η συζήτηση επεκτείνεται πέραν των νομικών υπηρεσιών.
Στην Κύπρο, πολλές εταιρείες παροχής επαγγελματικών υπηρεσιών προσφέρουν επίσης corporate administration, fiduciary services, company secretarial services και άλλες συναφείς υπηρεσίες. Αυτή η ολοκληρωμένη προσέγγιση έχει καταστεί ένα από τα χαρακτηριστικά που διακρίνουν τη χώρα και έχει αναμφίβολα συμβάλει στην ελκυστικότητά της ως διεθνούς επιχειρηματικού κέντρου.
Παράλληλα, καθώς οι κανονιστικές απαιτήσεις συνεχίζουν να αυξάνονται και οι προσδοκίες των πελατών γίνονται πιο απαιτητικές, είναι εύλογο να εξεταστεί κατά πόσο ορισμένες συμπληρωματικές υπηρεσίες θα μπορούσαν, σε κάποιες περιπτώσεις, να επωφεληθούν από μεγαλύτερη λειτουργική ανεξαρτησία ή ισχυρότερες στρατηγικές συνεργασίες με γραφεία των οποίων η κύρια δραστηριότητα βρίσκεται στους συγκεκριμένους τομείς.
Τίποτα από αυτά δεν υποδηλώνει ότι υπάρχει ένα καθολικά ορθό μοντέλο.
Ορισμένοι πελάτες εκτιμούν την ευκολία του να λαμβάνουν όλες τις υπηρεσίες από έναν έμπιστο σύμβουλο. Άλλοι ενδέχεται να προτιμούν τη συγκρότηση μιας ομάδας άκρως εξειδικευμένων επαγγελματιών, καθένας από τους οποίους αναγνωρίζεται για την αριστεία του σε έναν συγκεκριμένο τομέα.
Ίσως το σημαντικότερο ερώτημα δεν είναι κατά πόσο η μία προσέγγιση υπερέχει της άλλης, αλλά κατά πόσο η κυπριακή αγορά επαγγελματικών υπηρεσιών θα πρέπει και μπορεί να συνεχίσει να εξελίσσεται με μεγαλύτερη ευελιξία. Θα μπορούσαν τα γραφεία να διαφοροποιηθούν με μεγαλύτερη σαφήνεια; Θα μπορούσε η συνεργασία να καταστεί ανταγωνιστικό πλεονέκτημα αντί να αντιμετωπίζεται ως κίνδυνος; Θα μπορούσαν οι επαγγελματικές σχέσεις να βασίζονται ολοένα περισσότερο σε συμπληρωματική εξειδίκευση αντί σε αλληλεπικαλυπτόμενες υπηρεσίες;
Το νομικό επάγγελμα προσαρμοζόταν πάντοτε στις μεταβαλλόμενες εμπορικές συνθήκες. Καθώς η Κύπρος συνεχίζει να ενισχύει τη θέση της ως διεθνές επιχειρηματικό κέντρο, η συζήτηση ενδέχεται να μην αφορά πλέον το κατά πόσο τα γραφεία πρέπει να γίνουν μεγαλύτερα ή μικρότερα, ευρύτερα ή πιο εξειδικευμένα. Αντίθετα, μπορεί να αφορά τον προσδιορισμό των τομέων στους οποίους κάθε εταιρεία παροχής επαγγελματικών υπηρεσιών μπορεί να δημιουργήσει μεγαλύτερη αξία και κατά πόσο το μέλλον του επαγγέλματος βρίσκεται όχι μόνο σε όσα κάνει κάθε γραφείο ανεξάρτητα, αλλά και στο πόσο αποτελεσματικά συνεργάζεται με άλλα.
Ίσως να μην υπάρξει ποτέ μία και μοναδική απάντηση σε αυτά τα ερωτήματα. Ωστόσο, η διατύπωσή τους σήμερα μπορεί να συμβάλει στη διαμόρφωση του νομικού επαγγέλματος που επιθυμεί να δημιουργήσει η Κύπρος για το αύριο.
*Αντιπρόεδρος της Totalserve.
