Η Κύπρος βρίσκεται αντιμέτωπη με τον κίνδυνο να χάσει σημαντικές αμερικανικές πολυεθνικές που έχουν εγκαταστήσει δραστηριότητες στη χώρα, καθώς η εφαρμογή του Πυλώνα 2 και κυρίως η επιλογή της Κυπριακής Δημοκρατίας ως προς τον εγχώριο συμπληρωματικό φόρο, δημιουργούν ένα σοβαρό ανταγωνιστικό μειονέκτημα.
Το θέμα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα μετά τη συμφωνία ΟΟΣΑ και ΗΠΑ για το λεγόμενο «Side-by-Side», με την οποία οι αμερικανικοί όμιλοι εξαιρούνται από τους δύο βασικούς υποχρεωτικούς φόρους του Πυλώνα 2, αλλά όχι από τους προαιρετικούς εγχώριους συμπληρωματικούς φόρους που επιλέγουν να εφαρμόζουν τα κράτη.
Με απλά λόγια, το νέο περιβάλλον δημιουργεί μια κατάσταση στην οποία μια αμερικανική πολυεθνική που δραστηριοποιείται στην Κύπρο μπορεί να επιβαρύνεται με φόρο που δεν θα αντιμετωπίζει σε άλλες δικαιοδοσίες, μεταξύ των οποίων η Μάλτα και άλλες χώρες εντός και εκτός Ευρωπαϊκής Ένωσης. Και αυτό μπορεί να λειτουργήσει ως ισχυρό κίνητρο για τη μεταφορά δραστηριοτήτων εκτός Κύπρου δεδομένης της προδιαγραφόμενης επιλογής την οποία πάει να κάνει το ΥΠΟΙΚ με νομοσχέδιο που έχει συντάξει προς ψήφιση από την βουλή.
Στο επίκεντρο ο DMTT και ο QDMTT
Το ζήτημα αφορά τον τρόπο με τον οποίο η Κύπρος ενσωμάτωσε στην εθνική της νομοθεσία τον Πυλώνα 2 του ΟΟΣΑ και της ΕΕ, ο οποίος προβλέπει ελάχιστο πραγματικό φορολογικό συντελεστή 15% για μεγάλους πολυεθνικούς ομίλους με ετήσια ενοποιημένα έσοδα τουλάχιστον €750 εκατ.
Η Κύπρος επέλεξε προ διετίας τον DMTT, δηλαδή έναν εγχώριο προαιρετικό φόρο, αντί του QDMTT (Qualified Domestic Minimum Top-up Tax). Σύμφωνα με πληροφορίες μας, η επιλογή αυτή ήταν συνειδητή και είχε γίνει ακριβώς επειδή επέτρεπε στη Δημοκρατία μεγαλύτερη ευελιξία, και η οποία ήταν και επαρκής για τις αμερικανικές πολυεθνικές που έχουν παρουσία στη χώρα.
Μετά όμως τις διεθνείς εξελίξεις στις αρχές του 2026, η συγκεκριμένη επιλογή μετατράπηκε από πλεονέκτημα σε πρόβλημα. Διαφαίνεται πλέον ότι η διατήρηση του DMTT οδηγεί σε σημαντική απώλεια ανταγωνιστικότητας έναντι δικαιοδοσιών που δεν εφαρμόζουν αντίστοιχο φόρο.
Η απειλή των €140 εκατ.
Το οικονομικό διακύβευμα είναι ιδιαίτερα μεγάλο. Οι αμερικανικές πολυεθνικές που δραστηριοποιούνται σήμερα στην Κύπρο καταβάλλουν περίπου €140 εκατ. τον χρόνο σε εταιρικό φόρο εισοδήματος. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί σε περισσότερο από το 10% των συνολικών ετήσιων εσόδων της Δημοκρατίας από τον εταιρικό φόρο.
Αντιλαμβανόμαστε ότι η κατάργηση του DMTT θα είχε κόστος περίπου €20 εκατ. ετησίως από τη φορολογία μη αμερικανικών πολυεθνικών, αλλά θα διατηρούσε στην Κύπρο τις αμερικανικές εταιρείες και, κατ’ επέκταση, τα πολύ μεγαλύτερα φορολογικά έσοδα που αυτές αποφέρουν, δηλαδή τα €140 εκατ.
Αντιλαμβάνεται κανείς ότι η Κύπρος κινδυνεύει να κυνηγά ένα σχετικά περιορισμένο πρόσθετο φορολογικό έσοδο μέσω του οποιουδήποτε DMTT και τελικά να χάνει πολύ περισσότερα από την διαγραφόμενη αποχώρηση μεγάλων πολυεθνικών.
Ήδη προετοιμάζονται αποχωρήσεις
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η θέση των συμβούλων ότι αριθμός μεγάλων αμερικανικών ομίλων έχουν ήδη ενημερώσει πως εξετάζουν την αποχώρησή τους από τη Δημοκρατία και τη μεταφορά δραστηριοτήτων σε άλλες δικαιοδοσίες. Ως εναλλακτικούς προορισμούς προκρίνουν, μεταξύ άλλων, τη Μάλτα και χώρες εκτός ΕΕ που δεν εφαρμόζουν QDMTT ή DMTT.
Το πρόβλημα δεν περιορίζεται, όμως, στα έσοδα από τον εταιρικό φόρο. Μια μαζική έξοδος πολυεθνικών θα σήμαινε απώλεια επενδύσεων, θέσεων εργασίας, επιχειρηματικής δραστηριότητας και διεθνών δικτύων, ενώ θα έπληττε και την προσπάθεια της Κύπρου να προσελκύσει νέες αμερικανικές επενδύσεις οι οποίες είναι και προφανώς οι μεγαλύτεροι πληρωτές φόρων με διαφορά από όλους τους άλλους ξένους επενδυτές στην χώρα.
Ακριβώς γι’ αυτό το ζήτημα αποκτά ευρύτερη οικονομική και πολιτική διάσταση, ιδιαίτερα σε μια περίοδο κατά την οποία η Κυπριακή Δημοκρατία επιδιώκει την περαιτέρω ενίσχυση των οικονομικών και πολιτικών σχέσεών της με τις ΗΠΑ.
Η επιλογή του ΥΠΟΙΚ και η διαφωνία των συμβούλων
Στο μεταξύ, αντί της κατάργησης του DMTT, το Υπουργείο Οικονομικών έχει δεσμευτεί προς την ΕΕ να προχωρήσει στη μετατροπή του σε QDMTT. Η σχετική τροποποίηση της νομοθεσίας προωθείται μετά τις παρατηρήσεις της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τον τρόπο ενσωμάτωσης του Πυλώνα 2 στην κυπριακή νομοθεσία.
Εδώ βρίσκεται και η καρδιά της διαφωνίας. Οι σύμβουλοι υποστηρίζουν ότι η Κύπρος είχε επιλέξει DMTT και, ως εκ τούτου, είχε τη δυνατότητα να τον καταργήσει. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, αντίθετα, θεωρεί ότι η Κύπρος έχει ουσιαστικά επιλέξει QDMTT και ότι το υφιστάμενο πλαίσιο πρέπει να τροποποιηθεί ώστε να ευθυγραμμιστεί με αυτή την επιλογή. Όπως το αντιλαμβανόμαστε, η ΕΕ δεν έχει και ιδιαίτερα φοροτεχνικά ή νομικά επιχειρήματα να προβάλει προς στήριξη των πιέσεων της προς την Κύπρο και το ΥΠΟΙΚ. Διαφαίνεται ότι το θέμα για την ΕΕ είναι πολιτικό και κυρίως σημασιολογικό παρά οτιδήποτε άλλο. Φαίνεται ότι το ΥΠΟΙΚ έχει υποκύψει σ’ αυτές τις στοχευμένες πολιτικές πιέσεις προς τη Κύπρο, ενώ άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ παραμένουν στο απυρόβλητο.
Ο QDMTT υπόκειται σε αυστηρότερους κανόνες και δεν μπορεί να καταργηθεί με τον ίδιο τρόπο, καθώς προβλέπεται υποχρέωση διατήρησής του για τουλάχιστον τρία χρόνια. Ο DMTT, αντίθετα, μπορεί να καταργηθεί από τη χώρα που τον υιοθέτησε.
Ένα φορολογικό δίλημμα με κόστος για την οικονομία
Το ζήτημα, επομένως, δεν αφορά μόνο την τεχνική εφαρμογή ενός διεθνούς φορολογικού κανόνα. Αφορά το κατά πόσο η Κύπρος μπορεί να παραμείνει ανταγωνιστικός προορισμός για μεγάλες πολυεθνικές, ιδιαίτερα αμερικανικές, σε ένα περιβάλλον όπου οι εταιρείες αυτές έχουν πλέον τη δυνατότητα να συγκρίνουν αντικειμενικά το φορολογικό κόστος της παρουσίας τους στην Κύπρο με άλλες ευρωπαϊκές και διεθνείς δικαιοδοσίες.
Η προειδοποίηση των συμβούλων ήταν και παραμένει σαφής. Αν η Κύπρος επιβαρύνει τις αμερικανικές πολυεθνικές με φόρο που δεν αντιμετωπίζουν σε ανταγωνιστικές δικαιοδοσίες, η μεταφορά δραστηριοτήτων μπορεί να γίνει σχετικά εύκολα. Και, από τη στιγμή που ένας μεγάλος διεθνής όμιλος μεταφέρει τις δραστηριότητές του, η επιστροφή του στην Κύπρο δεν είναι καθόλου δεδομένη.
Το ερώτημα πλέον είναι αν υπάρχει χρόνος για αλλαγή πορείας. Η δημόσια διαβούλευση για το τροποποιητικό νομοσχέδιο βρίσκεται σε εξέλιξη ενώ, όπως διαφαίνεται, το ΥΠΟΙΚ έχει στόχο την ψήφισή του μέχρι το τέλος Οκτωβρίου.
Για την Κύπρο, επομένως, το θέμα είναι κάτι περισσότερο από μια ακόμη φορολογική τεχνική λεπτομέρεια. Είναι ένα ζήτημα ανταγωνιστικότητας, επενδύσεων και οικονομικής στρατηγικής. Και το βασικό ερώτημα που τίθεται είναι απλό. Αξίζει να διατηρηθεί ένας φόρος που μπορεί να αποφέρει περιορισμένα πρόσθετα έσοδα, εάν αυτό αυξάνει τον κίνδυνο απώλειας μεγάλων αμερικανικών πολυεθνικών και των πολύ μεγαλύτερων φορολογικών εσόδων που ήδη δημιουργούν στην Κύπρο; Ποτέ δεν είναι αργά εκεί και όπου υπάρχει κατ’αρχάς το δίκαιο και κατά δεύτερο η θέληση. Θέλει όμως αρετή και τόλμη από το ΥΠΟΙΚ.
