Τα μη νομισματικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα αποτελούν βασικό τμήμα του χρηματοπιστωτικού συστήματος, παρέχοντας χρηματοοικονομικές υπηρεσίες χωρίς να δέχονται καταθέσεις όπως οι τράπεζες. Μέσω των δραστηριοτήτων τους, συμβάλλουν στη χρηματοδότηση της οικονομίας και στη διαχείριση επενδύσεων και κινδύνων.
Όμως τι είναι πραγματικά τα μη νομισματικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και ποιες οντότητες ταξινομούνται ως τέτοια; Η απάντηση στο εν λόγω ερώτημα, βρίσκεται στο εγχειρίδιο της Κεντρικής Τράπεζας της Κύπρου για τις στατιστικές ορολογίες.
Σύμφωνα με το εγχειρίδιο, ένα μη νομισματικό χρηματοπιστωτικό ίδρυμα (non-MFI) είναι μια οντότητα της οποίας η κύρια οικονομική λειτουργία είναι να διοχετεύει ή να συμβάλλει στη διοχέτευση κεφαλαίων από οντότητες που κατέχουν αποταμιεύσεις προς οντότητες που χρειάζονται κεφάλαια για επενδύσεις, αλλά η οποία δεν έχει εξουσιοδότηση να δέχεται καταθέσεις ή δεν δέχεται στενά υποκατάστατα καταθέσεων.
Ποιες οντότητες ταξινομούνται ως μη νομισματικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα;
Ο τομέας των μη νομισματικών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων (non-MFIs) περιλαμβάνει ένα ευρύ φάσμα ιδρυμάτων.
- Τα επενδυτικά ταμεία
Τα επενδυτικά ταμεία, πλην των εταιρειών διαχείρισης διαθεσίμων, είναι συλλογικές επενδυτικές επιχειρήσεις των οποίων η κύρια λειτουργία είναι η χρηματοπιστωτική
διαμεσολάβηση.
Η δραστηριότητά τους συνίσταται στην έκδοση μεριδίων/μονάδων επενδυτικών ταμείων, τα οποία δεν θεωρούνται στενά υποκατάστατα των καταθέσεων, και στην επένδυση σε χρηματοοικονομικά και μη χρηματοοικονομικά περιουσιακά
στοιχεία (συνήθως σε ακίνητα) για ίδιο λογαριασμό.
Με άλλα λόγια, ένα επενδυτικό ταμείο είναι ένας τύπος χρηματοοικονομικής οντότητας μέσω του οποίου οι επενδυτές μπορούν να διοχετεύουν έμμεσα τις αποταμιεύσεις τους προκειμένου να επενδύσουν στην κεφαλαιαγορά ή στην αγορά ακινήτων.
- Οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις
Οι ασφαλιστικές επιχειρήσεις είναι χρηματοπιστωτικά ιδρύματα των οποίων η κύρια λειτουργία είναι η παροχή υπηρεσιών χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης που προκύπτουν από την ομαδοποίηση κινδύνων, ιδίως υπό τη μορφή άμεσης ασφάλισης ή αντασφάλισης.
Η άμεση ασφάλιση μπορεί να διακριθεί σε ασφάλιση ζωής και ασφάλιση κατά ζημιών (για παράδειγμα, ασφάλιση πυρός, ασφάλιση αστικής ευθύνης, ασφάλιση οχημάτων και ασφάλιση ασθένειας).
Η αντασφάλιση αντιστοιχεί σε πράξεις κατανομής κινδύνων μεταξύ ασφαλιστικών επιχειρήσεων.
Ο υποτομέας αυτός περιλαμβάνει επίσης οργανισμούς αμοιβαίας ασφάλισης, οι οποίοι ανήκουν στους κατόχους των ασφαλιστηρίων συμβολαίων.
Η κοινωνική ασφάλιση, που συνήθως αναφέρεται ως «κοινωνική ασφάλεια», δεν αποτελεί μέρος του υποτομέα των ασφαλιστικών επιχειρήσεων.
- Συνταξιοδοτικά ταμεία
Τα συνταξιοδοτικά ταμεία περιλαμβάνουν όλες τις χρηματοπιστωτικές οντότητες των οποίων η κύρια λειτουργία είναι η παροχή υπηρεσιών χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης με στόχο την κατανομή κινδύνων, προκειμένου να εξασφαλίζονται παροχές γήρατος, θανάτου ή αναπηρίας.
Ο υποτομέας αυτός περιλαμβάνει μόνο τα ταμεία που είναι διακριτά από τις μονάδες που τα δημιούργησαν. Τα συνταξιοδοτικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης δεν περιλαμβάνονται.
- Λοιποί ενδιάμεσοι οργανισμοί
Οι λοιποί ενδιάμεσοι οργανισμοί, πλην των ασφαλιστικών επιχειρήσεων και των
συνταξιοδοτικών ταμείων, περιλαμβάνουν όλα τα ιδρύματα των οποίων η κύρια λειτουργία είναι η παροχή υπηρεσιών χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης μέσω της ανάληψης υποχρεώσεων υπό μορφή δανείων από άλλες χρηματοπιστωτικές οντότητες ή μέσω της έκδοσης τίτλων.
Αυτός ο τύπος οντότητας μπορεί να διακριθεί περαιτέρω στις εξής κατηγορίες:
- διαπραγματευτές τίτλων και παραγώγων·
- χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνται στη χορήγηση δανείων, συμπεριλαμβανομένων εταιρειών χρηματοδοτικής μίσθωσης, εταιρειών πρακτορείας επιχειρηματικών απαιτήσεων (factoring) και εταιρειών που εξειδικεύονται στη χορήγηση καταναλωτικών δανείων·
- εξειδικευμένες χρηματοπιστωτικές επιχειρήσεις, συμπεριλαμβανομένων εταιρειών επιχειρηματικών κεφαλαίων (venture capital), εταιρειών χρηματοδότησης εισαγωγών/εξαγωγών και κεντρικών αντισυμβαλλομένων εκκαθάρισης (δηλαδή μη τραπεζών)·
- χρηματοοικονομικά οχήματα που δραστηριοποιούνται σε πράξεις τιτλοποίησης.
- Θυγατρικοί χρηματοοικονομικοί οργανισμοί ειδικού σκοπού
Οι θυγατρικοί χρηματοοικονομικοί οργανισμοί ειδικού σκοπού και οι δανειστές χρημάτων δεν είναι ούτε χρηματοπιστωτικοί διαμεσολαβητές ούτε ρηματοοικονομικοί βοηθητικοί φορείς.
Ο υποτομέας αυτός περιλαμβάνει εταιρείες χαρτοφυλακίου που κατέχουν αποκλειστικά συμμετοχές σε επιχειρήσεις του ίδιου ομίλου, δανειοδοτικούς φορείς και οντότητες ειδικού σκοπού που αντλούν κεφάλαια από τις ανοικτές αγορές προκειμένου να χρηματοδοτούν επιχειρήσεις εντός του ομίλου.
Οι εταιρείες χαρτοφυλακίου αυτές κατέχουν μετοχές ή ίδια κεφάλαια ενός ομίλου θυγατρικών, αλλά δεν παρέχουν άλλες υπηρεσίες προς αυτές, δηλαδή δεν ασκούν καμία διοικητική ή διαχειριστική δραστηριότητα για άλλες επιχειρήσεις εντός του ομίλου.
- Επικουρικοί χρηματοοικονομικοί οργανισμοί
Οι επικουρικοί χρηματοοικονομικοί οργανισμοί είναι οντότητες των οποίων η δραστηριότητα είναι η διευκόλυνση της χρηματοπιστωτικής διαμεσολάβησης. Ωστόσο, δεν διενεργούν οι ίδιοι τη διαμεσολάβηση.
Περιλαμβάνουν οντότητες επικουρικές της ασφάλισης (μεσίτες και διαμεσολαβητές ασφαλίσεων και εκτιμητές κινδύνων και ζημιών), εταιρείες διαχείρισης συνταξιοδοτικών ταμείων, εταιρείες διαχείρισης επενδυτικών ταμείων, εταιρείες διαχείρισης ταμείων επιχειρηματικών κεφαλαίων, εταιρείες διαχείρισης ταμείων τιτλοποίησης πιστώσεων, εταιρείες διαχείρισης περιουσίας, ιδρύματα πληρωμών, ανταλλακτήρια συναλλάγματος και κεντρικά γραφεία χρηματοπιστωτικών ομίλων.
