Για να κατανοήσουμε τις οικονομικές σχέσεις μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο, είναι σημαντικό να εξετάσουμε δύο βασικούς λογαριασμούς του ισοζυγίου πληρωμών: τον λογαριασμό τρεχουσών συναλλαγών και τον λογαριασμό κίνησης κεφαλαίων.
Ο πρώτος καταγράφει τις συναλλαγές που αφορούν αγαθά, υπηρεσίες, εισοδήματα και μεταβιβάσεις, ενώ ο δεύτερος αποτυπώνει τις μεταφορές κεφαλαίων και τις επενδύσεις μεταξύ μιας χώρας και του εξωτερικού.
Η μελέτη αυτών των λογαριασμών βοηθά στην κατανόηση της οικονομικής κατάστασης και των διεθνών οικονομικών σχέσεων μιας χώρας.
Με γνώμονα τα πιο πάνω, η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου ετοίμασε και δημοσίευσε εγχειρίδιο με βασικές στατιστικές ορολογίες, μεταξύ των οποίων περιλαμβάνονται και οι προαναφερθείσες ορολογίες.
Σύμφωνα, λοιπόν, με το εγχειρίδιο, τα ισοζύγια των λογαριασμών τρεχουσών συναλλαγών και κίνησης κεφαλαίων είναι δυο συνιστώσες του ισοζυγίου πληρωμών. Καταγράφουν μη χρηματοοικονομικές συναλλαγές μεταξύ κατοίκων και μη κατοίκων σε μια οικονομία.
Όπως εξηγεί περαιτέρω, συναλλαγές χρηματοοικονομικής φύσης καταχωρούνται στον χρηματοοικονομικό λογαριασμό (τον τρίτο λογαριασμό του ισοζυγίου πληρωμών).
Σημειώνεται πως οι συναλλαγές που καταγράφονται στους τρεις προαναφερθέντες λογαριασμούς του ισοζυγίου πληρωμών βασίζονται στην οικονομική φύση της υποκείμενης ανταλλαγής.
Τι περιλαμβάνει ο λογαριασμός τρεχουσών συναλλαγών;
Οι τρέχουσες συναλλαγές περιλαμβάνουν τρεις κατηγορίες: το εμπορικό ισοζύγιο, τον λογαριασμό του πρωτογενούς εισοδήματος και τον λογαριασμό του δευτερογενούς εισοδήματος.
Το εμπορικό ισοζύγιο καταγράφει τις εισαγωγές και εξαγωγές αγαθών και υπηρεσιών. Αυτό περιλαμβάνει την αγορά και πώληση αγαθών (π.χ. γεωργικά προϊόντα, εμπορεύματα, μηχανήματα και μεταφορικό εξοπλισμό, ενέργεια, υπολογιστές και ρούχα) από/προς μη κατοίκους, καθώς και υπηρεσίες (π.χ. μεταφορικές, ταξιδιωτικές, χρηματοοικονομικές υπηρεσίες και τηλεπικοινωνιακές υπηρεσίες) που παρέχονται μεταξύ κατοίκων και μη κατοίκων.
Ο λογαριασμός πρωτογενούς εισοδήματος περιλαμβάνει εισπράξεις και πληρωμές που σχετίζονται με εισόδημα από παράγοντες όπως η εργασία (αμοιβές εργαζομένων) ή το κεφάλαιο (μερίσματα και τόκοι που λαμβάνονται από κατοίκους λόγω επενδύσεων στο εξωτερικό, ή καταβάλλονται σε μη κατοίκους λόγω επενδύσεων στην αναφερόμενη οικονομία).
Ο λογαριασμός δευτερογενούς εισοδήματος καταγράφει τρέχουσες μεταβιβάσεις μεταξύ κατοίκων και μη κατοίκων που επηρεάζουν άμεσα την ικανότητα της οικονομίας να καταναλώνει αγαθά και υπηρεσίες. Αυτά περιλαμβάνουν κέρδη από τυχερά παιχνίδια, επιχορηγήσεις από την κυβέρνηση, διεθνή βοήθεια, πρόστιμα και ποινές, καθώς και προσωπικές μεταβιβάσεις, συμπεριλαμβανομένων των εμβασμάτων.
Τι περιλαμβάνεται στο λογαριασμό κίνησης κεφαλαίων;
Ο λογαριασμός κίνησης κεφαλαίων περιλαμβάνει τις κεφαλαιακές μεταβιβάσεις, είτε σε μετρητά είτε σε είδος, που είναι εισπρακτέες και πληρωτέες μεταξύ κατοίκων και μη κατοίκων.
Αυτές περιλαμβάνουν τα κεφάλαια της Ε.Ε. (στην περίπτωση των χωρών της Ε.Ε.) και τις συναλλαγές που αφορούν μη παραγόμενα μη χρηματοοικονομικά περιουσιακά στοιχεία, όπως μεταβιβάσιμα συμβόλαια με αθλητές και άδειες εκπομπής διοξειδίου του άνθρακα.
Πώς λειτουργούν τα ισοζύγιο των λογαριασμών τρεχουσών συναλλαγών και κίνησης κεφαλαίων;
Το ισοζύγιο πληρωμών ακολουθεί την αρχή της διπλογραφίας (double-entry). Κάθε συναλλαγή με μη κατοίκους δημιουργεί δύο καταχωρήσεις. Στους λογαριασμούς τρεχουσών συναλλαγών και κίνησης κεφαλαίων, οι πιστωτικές καταχωρήσεις (εισροές) αντικατοπτρίζουν τις εξαγωγές αγαθών ή υπηρεσιών, εισοδήματα ή λήψεις μεταβιβάσεων που εισπράττονται, ή την πώληση μη παραγόμενων μη χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων.
Από την άλλη πλευρά, οι χρεωστικές καταχωρήσεις (εκροές) χρησιμοποιούνται για εισαγωγές αγαθών ή υπηρεσιών, εισοδήματα ή πληρωμές μεταβιβάσεων, ή για την αγορά μη παραγόμενων μη χρηματοοικονομικών περιουσιακών στοιχείων. Οι αντισταθμιστικές συναλλαγές μπορούν να καταχωρηθούν σε διαφορετικούς λογαριασμούς.
Για να απεικονίσουμε αυτήν την αρχή της διπλογραφίας, ας πάρουμε ως παράδειγμα μια εξαγωγή αυτοκινήτου. Η αξία της εξαγωγής καταγράφεται στον λογαριασμό αγαθών. Το εξαγόμενο αυτοκίνητο μπορεί να πληρωθεί άμεσα ή σε μελλοντικό χρόνο, ή μπορεί να ανταλλαχθεί με άλλα αγαθά (ανταλλαγή).
- Aν η εξαγωγή πληρωθεί αμέσως, η χώρα εξαγωγής μπορεί είτε (i) να καταγράψει αύξηση των ξένων περιουσιακών της στοιχείων (π.χ. καταθέσεις που τοποθετούνται σε ξένες τράπεζες), είτε (ii) να καταγράψει μείωση των υποχρεώσεών της στο εξωτερικό (π.χ. χάρη στη ροή εγχώριου νομίσματος στη χώρα).
- Aν η εξαγωγή πρόκειται να πληρωθεί σε μελλοντική ημερομηνία, ο εξαγωγέας καταγράφει μια εμπορική πίστωση (περιουσιακό στοιχείο) για το ποσό που οφείλεται από τον μη κάτοικο εισαγωγέα.
- Αν η εξαγωγή πληρωθεί με άλλα αγαθά, θα καταγραφεί μια αντίστοιχη εισαγωγή της ίδιας αξίας στον λογαριασμό αγαθών.
Τι μπορούν να μας πουν τα στοιχεία;
Τα συνολικά υπόλοιπα στους λογαριασμούς τρεχουσών συναλλαγών και κίνησης κεφαλαίων καθορίζουν τη χρηματοοικονομική σχέση μιας χώρας με τον υπόλοιπο κόσμο, δηλαδή τη θέση καθαρής δανειοδότησης ή καθαρού δανεισμού της με μη κατοίκους σε μια δεδομένη περίοδο.
Έτσι, μια χώρα βρίσκεται σε θέση καθαρής δανειοδότησης όταν το συνδυασμένο υπόλοιπο αυτών των λογαριασμών είναι θετικό (δηλαδή όταν υπάρχει πλεόνασμα στους λογαριασμούς τρεχουσών συναλλαγών και κίνησης κεφαλαίων), και σε θέση καθαρού δανεισμού όταν το υπόλοιπο είναι αρνητικό (δηλαδή όταν υπάρχει έλλειμμα στους λογαριασμούς τρεχουσών συναλλαγών και κίνησης κεφαλαίων).
Τα στοιχεία των λογαριασμών τρεχουσών συναλλαγών και κίνησης κεφαλαίων προσαρμόζονται εποχικά;
Τα εποχικά πρότυπα στα στοιχεία μπορεί να προκύψουν λόγω φυσικών παραγόντων (π.χ. κλιματικά γεγονότα), διοικητικών κύκλων (π.χ. ο χρόνος έναρξης του σχολικού έτους) ή κοινωνικών, πολιτιστικών ή θρησκευτικών παραδόσεων (π.χ. δημόσιες αργίες).
Στα στατιστικά, αυτές οι εποχικές επιδράσεις μπορούν να συγκαλύψουν άλλα αινόμενα, καθιστώντας δύσκολη την ανάλυση της γενικής τάσης μιας χρονοσειράς.
Για αυτόν τον λόγο, η προσαρμογή των δεδομένων για την εποχικότητα διευκολύνει τη σύγκριση των στοιχείων ανά μήνα. Οι τιμές ορισμένων συνιστωσών του λογαριασμού τρεχουσών συναλλαγών της ζώνης του ευρώ προσαρμόζονται τόσο για την εποχικότητα όσο και για τα ημερολογιακά αποτελέσματα σε μηνιαία βάση.
Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει, για παράδειγμα, την αντιμετώπιση του διαφορετικού αριθμού εργάσιμων ημερών κάθε μήνα ή την επίδραση των δίσεκτων ετών ή μετακινούμενων αργιών.
