Κατά διαστήματα όλοι ακούμε ή διαβάζουμε για το πόσο αυξήθηκε ή μειώθηκε το δημόσιο χρέος, αλλά λίγοι αντιλαμβάνονται ακριβώς τι είναι και γιατί το κυβερνητικό χρέος είναι σημαντικό.
Θέλοντας, πάντως, να δώσει απαντήσεις σε συγκεκριμένα και καίρια ερωτήματα σε σχέση με το δημόσιο χρέος, η Κεντρική Τράπεζα της Κύπρου δημοσίευσε πρόσφατα έκδοση με στατιστικές ορολογίες σε απλή και κατανοητή γλώσσα.
Ανάμεσα στους στατιστικούς και οικονομικούς όρους τους οποίους αναλύει, περιλαμβάνεται και ο όρος δημόσιο χρέος.
Τι είναι το δημόσιο χρέος;
Βάσει, λοιπόν, του εγχειριδίου της Κεντρικής Τράπεζας, το δημόσιο χρέος αναφέρεται στις κύριες υποχρεώσεις του τομέα της γενικής κυβέρνησης, ενώ ευρύτερα, αντικατοπτρίζει τη συσσώρευση των προηγούμενων ελλειμμάτων.
Αξίζει να αναφερθεί ότι υπάρχουν διάφοροι τρόποι μέτρησης του δημόσιου ή κρατικού χρέους. Οι χώρες της Ε.Ε., πάντως, χρησιμοποιούν τον εναρμονισμένο ορισμό του δημόσιου χρέους που είναι ευρέως γνωστός ως «χρέος Μάαστριχτ», όπως ορίζεται στον Κανονισμό του Συμβουλίου (ΕΚ) αριθ. 479/2009.
Τι είναι το χρέος Μάαστριχτ;
Το χρέος Μάαστριχτ περιλαμβάνει τις υποχρεώσεις της γενικής κυβέρνησης με τη μορφή νομίσματος και καταθέσεων (π.χ. αποταμιεύσεις ή πιστοποιητικά δημοσίου), χρεωστικών τίτλων (κυρίως ομόλογα και γραμμάτια του Δημοσίου) και δανείων όλων των φορέων του δημόσιου τομέα, δηλαδή των κεντρικών, τοπικών και κρατικών κυβερνήσεων, καθώς και των φορέων κοινωνικής ασφάλισης.
Αυτό το χρέος υπολογίζεται σε ενοποιημένη βάση, δηλαδή δεν περιλαμβάνει κανένα χρέος της γενικής κυβέρνησης που κατέχεται από άλλους φορείς της γενικής κυβέρνησης, όπως τα ομόλογα του Δημοσίου που κατέχονται από τα ταμεία κοινωνικής ασφάλισης της ίδιας χώρας.
Μετράται στην ονομαστική του αξία, καθώς αυτό είναι το ποσό που αναμένεται να αποπληρώσουν οι φορείς της γενικής κυβέρνησης (εκδότες/οφειλέτες) κατά τη λήξη.
Αν και το χρέος Μάαστριχτ εκφράζεται σε νομισματικές μονάδες, για σκοπούς διεθνών συγκρίσεων συχνά εκφράζεται ως ποσοστό του ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος (ΑΕΠ).
Γιατί το κυβερνητικό χρέος είναι σημαντικό;
Το δημόσιο χρέος είναι ένας από τους κύριους μακροοικονομικούς δείκτες που χρησιμοποιούνται για την αξιολόγηση των δημόσιων οικονομικών.
Τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχουν συμφωνήσει να τηρούν τη δημοσιονομική πειθαρχία σεβόμενα ορισμένα κριτήρια, συμπεριλαμβανομένου του λόγου χρέους προς ΑΕΠ να μην υπερβαίνει την τιμή αναφοράς του 60%.
Αυτά τα κριτήρια καθορίζονται στο Πρωτόκολλο για τη διαδικασία υπερβολικού ελλείμματος (EDP) της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία, οι χώρες της Ε.Ε. υποχρεούνται να δηλώνουν τα δεδομένα που σχετίζονται με την EDP στην Eurostat δύο φορές το χρόνο, στο τέλος Μαρτίου και στο τέλος Σεπτεμβρίου. Τα δεδομένα στη συνέχεια αναλύονται και επικυρώνονται από την Eurostat.
Υπό αίρεση υποχρέωση
Σημειώνεται πως υπό ορισμένες συνθήκες, η κυβέρνηση μπορεί να παρέχει οικονομική βοήθεια σε άλλες μονάδες χωρίς να δημιουργεί άμεσα υποχρεώσεις. Αυτές οι «υπό αίρεση υποχρεώσεις» αναφέρονται σε δυνητικές δεσμεύσεις που ενδέχεται να προκύψουν ανάλογα με το αποτέλεσμα ενός μελλοντικού γεγονότος.
Οι υποχρεώσεις αυτές είναι αβέβαιης φύσης - είτε επειδή δεν είναι σαφές αν θα υλοποιηθούν είτε επειδή το ακριβές ποσό τους δεν μπορεί να προσδιοριστεί εκ των προτέρων.
Παρόλο που οι υπό αίρεση υποχρεώσεις δεν καταγράφονται στους βασικούς κρατικούς λογαριασμούς, ενδέχεται να μετατραπούν σε πραγματικές κρατικές υποχρεώσεις υπό ορισμένες συνθήκες. Αυτά τα στοιχεία είναι σημαντικά για τις πολιτικές και την ανάλυση, καθώς καθιστούν τα δημόσια οικονομικά πιο διαφανή παρέχοντας μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα του πιθανoύ αντίκτυπου στις οικονομικές θέσεις των Κρατών Μελών.
Η Eurostat συλλέγει δεδομένα για διάφορους τύπους υπό αίρεσης υποχρεώσεων, συμπεριλαμβανομένων των κρατικών εγγυήσεων, των υποχρεώσεων των κρατικά ελεγχόμενων οντοτήτων εκτός της γενικής κυβέρνησης (δημόσιες επιχειρήσεις) και των υποχρεώσεων εκτός ισολογισμού που σχετίζονται με δημόσια-ιδιωτικές συνεργασίες.
Τα δάνεια που δεν εξυπηρετούνται θα μπορούσαν επίσης να επιφέρουν ζημία για τις κυβερνήσεις εάν δεν επιστραφούν.
Επισημαίνεται ότι οι μη χρηματοδοτούμενες υποχρεώσεις συνταξιοδοτικού συστήματος πληρωμής σε διανεμητική βάση που διαχειρίζεται η γενική κυβέρνηση κατατάσσονται ως σιωπηρές υπό αίρεση υποχρεώσεις.
