Πάνω από 125 διαφορετικά μέτρα για την αντιμετώπιση της αύξησης του κόστους ζωής και της ενεργειακής αστάθειας καταγράφηκαν στην Ευρώπη την περίοδο Απριλίου-Ιουνίου 2026.
Σύμφωνα με έρευνα του Ευρωπαϊκού Ιδρύματος για τη Βελτίωση των Συνθηκών Διαβίωσης και Εργασίας (Eurofound) που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη, οι κυβερνήσεις στην Ευρώπη αντέδρασαν στην αύξηση των τιμών της ενέργειας με σειρά μέτρων για τη στήριξη πολιτών και επιχειρήσεων. Τα μέτρα, όπως αναφέρεται, δείχνουν ευρεία σύγκλιση προσέγγισης μεταξύ των κρατών μελών, με βραχυπρόθεσμη στόχευση στη μείωση των άμεσων επιπτώσεων και μακροπρόθεσμη έμφαση στη διαφοροποίηση των ενεργειακών πηγών και στη μείωση της ενεργειακής εξάρτησης.
Η έρευνα αναφέρει ότι η διαταραχή στις προμήθειες πετρελαίου και φυσικού αερίου μετά το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ αύξησε τις πληθωριστικές πιέσεις, υπονόμευσε την ενεργειακή ασφάλεια και επιδείνωσε την κρίση κόστους ζωής.
Σύμφωνα με το Eurofound, η αύξηση των λογαριασμών ενέργειας, μαζί με την άνοδο των τιμών σε μεταφορές και τρόφιμα, μείωσε σημαντικά το διαθέσιμο εισόδημα των νοικοκυριών, ενώ ο κίνδυνος ενεργειακής φτώχειας αυξήθηκε ιδιαίτερα για τα νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος και τις ευάλωτες ομάδες. Για τις επιχειρήσεις, ιδίως σε ενεργοβόρους κλάδους, η αύξηση του λειτουργικού κόστους επηρεάζει την ανταγωνιστικότητα και σε ακραίες περιπτώσεις, τη βιομηχανική βιωσιμότητα.
Τέσσερις κατηγορίες μέτρων
Σύμφωνα με το Eurofound, η βάση δεδομένων EU PolicyWatch επικαιροποιήθηκε μεταξύ Απριλίου και Ιουνίου 2026 από τους εθνικούς ανταποκριτές του Ιδρύματος στα 27 κράτη μέλη της ΕΕ και στη Νορβηγία. Καταγράφηκαν πάνω από 125 μέτρα, τα οποία ταξινομήθηκαν σε τέσσερις θεματικές κατηγορίες.
Οι κατηγορίες αυτές είναι οι παρεμβάσεις ανά τομέα, η διαχείριση της ζήτησης και η ενεργειακή αποδοτικότητα, οι διαρθρωτικές αλλαγές στην πλευρά της προσφοράς και οι πρωτοβουλίες κοινωνικού διαλόγου και συλλογικών διαπραγματεύσεων.
Συγκεκριμένα, καταγράφηκαν 82 τομεακές παρεμβάσεις, 60 μέτρα διαχείρισης ζήτησης και αποδοτικότητας, 62 μέτρα που αφορούν την προσφορά και τις διαρθρωτικές αλλαγές στην ενέργεια και 11 πρωτοβουλίες κοινωνικού διαλόγου και συλλογικών διαπραγματεύσεων. Το Eurofound διευκρινίζει ότι οι κατηγορίες δεν είναι αμοιβαία αποκλειόμενες, καθώς ένα μέτρο μπορεί να εμπίπτει σε περισσότερες από μία κατηγορίες.
Τομεακές παρεμβάσεις και μέτρα στήριξης
Σύμφωνα με την έρευνα, σημαντικό μέρος των μέτρων αφορά συγκεκριμένους τομείς που επηρεάζονται δυσανάλογα από την αστάθεια στις τιμές ενέργειας. Τέτοια μέτρα αναφέρθηκαν σε όλα τα κράτη μέλη και στη Νορβηγία.
Στον ενεργειακό τομέα, σύμφωνα με το Eurofound, μέτρα για την προστασία των καταναλωτών από μεγάλες αυξήσεις τιμών, όπως ανώτατα όρια στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, ενεργειακά κουπόνια και πιστώσεις, εφαρμόστηκαν στο Βέλγιο, στη Γαλλία και στην Ουγγαρία. Χαμηλότερα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου για νοικοκυριά χαμηλού εισοδήματος εφαρμόστηκαν στην Αυστρία και στην Ισπανία.
Άμεσες επιδοτήσεις σε παρόχους ενέργειας χρησιμοποιούνται σε πολλές χώρες, όπως στην Κροατία, στη Γερμανία και στη Σλοβενία, με στόχο τη διατήρηση σταθερών τιμολογίων για οικιακούς και βιομηχανικούς καταναλωτές. Στην Πορτογαλία δημιουργήθηκε πιστωτικό σχήμα Energy Resilience Facility για επιχειρήσεις που επηρεάστηκαν από την απότομη αύξηση του ενεργειακού κόστους.
Στον τομέα των μεταφορών, το Eurofound αναφέρει ότι αρκετές χώρες μείωσαν τους ειδικούς φόρους κατανάλωσης στα καύσιμα. Σε αυτές περιλαμβάνονται η Κύπρος, η Τσεχία, η Λετονία, η Ιρλανδία, η Ρουμανία, η Πολωνία και η Σουηδία.
Η έρευνα καταγράφει επίσης μέτρα όπως ακύρωση προγραμματισμένων αυξήσεων, ανώτατα όρια στις τιμές καυσίμων στην αντλία, επιδοτήσεις σε οδικούς μεταφορείς και φορείς δημόσιων συγκοινωνιών, μειώσεις κομίστρων και δωρεάν μετακινήσεις σε ορισμένες χώρες.
Σύμφωνα με το Eurofound, η άνοδος του κόστους λιπασμάτων και καυσίμων άσκησε μεγάλη πίεση στη γεωργία και στην παραγωγή τροφίμων. Μεταξύ των απαντήσεων περιλαμβάνεται η άμεση οικονομική βοήθεια σε γεωργούς για την αντιστάθμιση αυξημένων εισροών στην Κύπρο, στην Ελλάδα, στην Ιταλία και στην Ολλανδία.
Μείωση κατανάλωσης ενέργειας
Η δεύτερη ομάδα μέτρων αφορά τη μείωση της συνολικής κατανάλωσης ενέργειας, τόσο για την άμβλυνση της πίεσης στις τιμές όσο και για τη στήριξη των κλιματικών στόχων.
Στα μέτρα αυτά περιλαμβάνονται επιδοτήσεις για ανακαινίσεις κτιρίων και στήριξη της ενεργειακής αποδοτικότητας κατοικιών. Το Eurofound αναφέρει ως παραδείγματα το ολλανδικό National Heat Fund και μέτρα στήριξης νοικοκυριών για μόνωση και μείωση του κόστους θέρμανσης.
Η Ολλανδία προώθησε επίσης μέτρο για την ενθάρρυνση νοικοκυριών χαμηλού και μεσαίου εισοδήματος να ανταλλάξουν οχήματα βενζίνης και ντίζελ με μεταχειρισμένα ηλεκτρικά αυτοκίνητα. Παρόμοιο μέτρο επανεισήχθη στη Γερμανία τον Μάιο του 2026.
Στην Ισπανία, σύμφωνα με την έρευνα, μειώθηκε από 24 σε 12 μήνες η προθεσμία για την έγκριση σχεδίων βιώσιμης κινητικότητας προς την εργασία σε οργανισμούς με περισσότερους από 200 εργαζόμενους ή περισσότερους από 100 εργαζόμενους ανά βάρδια. Στόχος είναι η μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης που συνδέεται με τις μετακινήσεις προς την εργασία.
Διαρθρωτικές αλλαγές στην ενέργεια
Η τρίτη κατηγορία μέτρων αφορά τις αιτίες της ενεργειακής εξάρτησης και της αστάθειας τιμών. Πρόκειται, σύμφωνα με το Eurofound, για μακροπρόθεσμες στρατηγικές παρεμβάσεις με στόχο τη διαφοροποίηση του ενεργειακού μείγματος και την ενίσχυση της αυτονομίας των κρατών μελών.
Ως παράδειγμα αναφέρεται η Μάλτα, η οποία επιδιώκει ενίσχυση της ενεργειακής ασφάλειας μέσω διαφοροποίησης, σε συνδυασμό με σχήμα στήριξης για την αγορά φωτοβολταϊκών συστημάτων, το οποίο ανανεώθηκε τον Απρίλιο του 2026.
Ο ρόλος του κοινωνικού διαλόγου
Σύμφωνα με το Eurofound, σε πολλά κράτη μέλη οι κοινωνικοί εταίροι συμμετείχαν στον σχεδιασμό πακέτων ανακούφισης από το ενεργειακό κόστος. Σε αντίθεση με τη διαδικασία σχεδιασμού μέτρων για τον πληθωρισμό το 2022, οι κοινωνικοί εταίροι συμμετείχαν άμεσα ή μέσω τριμερούς διαβούλευσης σε περισσότερα από το ένα τρίτο των μέτρων που καταγράφηκαν το 2026.
Για παράδειγμα, στο Λουξεμβούργο η τριμερής συμφωνία Resilience Package 2026 περιλαμβάνει 20 μέτρα που συμφωνήθηκαν μεταξύ κυβέρνησης, εκπροσώπων των εργαζομένων και επιχειρήσεων για την αντιμετώπιση των επιπτώσεων της ενεργειακής και οικονομικής κρίσης.
Σύμφωνα με το Eurofound, τα περισσότερα μέτρα που καταγράφηκαν έχουν ήδη εφαρμοστεί και βρίσκονται σε ισχύ, αντανακλώντας τον επείγοντα χαρακτήρα της αντίδρασης κυβερνήσεων σε εθνικό, περιφερειακό και τοπικό επίπεδο.
