Η μεταρρύθμιση της τοπικής αυτοδιοίκησης και ιδιαίτερα η λειτουργία των Επαρχιακών Οργανισμών Αυτοδιοίκησης (ΕΟΑ) αποτελεί, αναμφίβολα, μία από τις σημαντικότερες θεσμικές αλλαγές που υλοποιήθηκαν τα τελευταία χρόνια στη δημόσια διοίκηση της Κύπρου. Πρόκειται για μια μεταρρύθμιση που δεν περιορίζεται σε διοικητικές ανακατατάξεις, αλλά επηρεάζει άμεσα κρίσιμους τομείς δημόσιας πολιτικής, όπως η αδειοδότηση, η ύδρευση, η αποχέτευση και η διαχείριση στερεών αποβλήτων. Τομείς που συνδέονται άρρηκτα τόσο με την αναπτυξιακή πορεία της χώρας όσο και με την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής των πολιτών.
Από την πρώτη στιγμή, οι προσδοκίες που συνόδευσαν τη δημιουργία των ΕΟΑ ήταν υψηλές. Οι νέοι αυτοί οργανισμοί κλήθηκαν να λειτουργήσουν ως σύγχρονοι, ευέλικτοι και αποτελεσματικοί φορείς, με ξεκάθαρες διαδικασίες, ορθολογική οργάνωση και ουσιαστική αξιοποίηση της τεχνολογίας και της ψηφιακής διακυβέρνησης. Παράλληλα, αναμενόταν να ενισχύσουν τη διαφάνεια και τη λογοδοσία, παρέχοντας ποιοτικές, ταχείες και αξιόπιστες υπηρεσίες προς τον πολίτη και τον επαγγελματία, ενώ ταυτόχρονα θα συνέβαλλαν στον εξορθολογισμό των διαδικασιών και στη μείωση της γραφειοκρατίας.
Σήμερα, δύο χρόνια μετά την έναρξη λειτουργίας τους, οι ΕΟΑ βρίσκονται σε ένα κρίσιμο στάδιο. Η περίοδος της οργανωτικής συγκρότησης έχει ουσιαστικά ολοκληρωθεί. Οι δυσκολίες που αναπόφευκτα συνοδεύουν κάθε νέο θεσμό δεν μπορούν πλέον να αποτελούν μόνιμη δικαιολογία. Η κοινωνία και οι επαγγελματίες αναμένουν πλέον μετρήσιμα αποτελέσματα, ταχύτερες διαδικασίες και ουσιαστική βελτίωση της εξυπηρέτησης. Είναι η στιγμή κατά την οποία η μεταρρύθμιση καλείται να αποδείξει στην πράξη την αξία και τη χρησιμότητά της.
Αναμφίβολα, έχουν ήδη γίνει σημαντικά βήματα προς τη σωστή κατεύθυνση. Καταρχάς, το γεγονός ότι οι αδειοδοτούσες αρχές μειώθηκαν από 46 σε 6 (5 ΕΟΑ και ΤΠΟ) έχει συμβάλει στη δυνατότητα καλύτερου συντονισμού σε θέματα που άπτονται της αδειοδότησης. Επίσης, η ταχεία διαδικασία αδειοδότησης για χαμηλού και μεσαίου ρίσκου αναπτύξεις – παρόλα τα προβλήματα που έχουν παρατηρηθεί και που χρήζουν άμεσης αντιμετώπισης – έχει ομολογουμένως συμβάλει στη μείωση καθυστερήσεων στην έναρξη κατασκευαστικών έργων, με σημαντικά οφέλη για αιτητές και επενδυτές. Την ίδια στιγμή, όμως, αναδεικνύεται η ανάγκη για περαιτέρω στοχευμένες δράσεις, με έμφαση στην ουσιαστική εφαρμογή της φιλοσοφίας του «one stop shop», στην ενίσχυση του εσωτερικού συντονισμού, με πνεύμα συνεργασίας και συνέργειας, και στη διασφάλιση μεγαλύτερης ομοιομορφίας στις διαδικασίες μεταξύ των ΕΟΑ. Παράλληλα, η περαιτέρω αξιοποίηση των ψηφιακών εργαλείων και η αναβάθμιση του υφιστάμενου συστήματος αδειοδότησης «ΙΠΠΟΔΑΜΟΣ» μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στη βελτίωση της αποδοτικότητας και της ποιότητας των παρεχόμενων υπηρεσιών.
Οι προκλήσεις που αντιμετωπίζουν οι ΕΟΑ είναι σύνθετες και διαρκώς εξελισσόμενες, απαιτώντας συνεχή προσαρμογή και αποφασιστικότητα. Η ψηφιοποίηση των διαδικασιών οφείλει να προχωρήσει ακόμη πιο ουσιαστικά, με πλήρη ηλεκτρονική διαχείριση φακέλων, σταδιακή ενσωμάτωση τεχνολογιών τεχνητής νοημοσύνης, πάντοτε με τη δέουσα έμφαση στην κυβερνοασφάλεια και την προστασία των δεδομένων, αλλά και με αξιοποίηση εργαλείων όπως το Building Information Modeling (BIM) και η ηλεκτρονική ταυτότητα κτηρίων.
Παράλληλα, η πράσινη μετάβαση συνιστά πλέον αναγκαιότητα. Τομείς όπως η αποχέτευση, η υδατοπρομήθεια και η διαχείριση στερεών αποβλήτων είναι κατεξοχήν ενεργοβόροι και απαιτούν στρατηγικό σχεδιασμό με γνώμονα τη βιωσιμότητα. Η βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων πρέπει να αποτελέσει βασική προτεραιότητα των οργανισμών, ενσωματώνοντας σύγχρονες «πράσινες» πολιτικές και πρακτικές στον σχεδιασμό και την ανάπτυξη νέων έργων.
Η μεταρρύθμιση της τοπικής αυτοδιοίκησης δεν αποτελεί ένα στατικό γεγονός με ημερομηνία ολοκλήρωσης. Είναι μια δυναμική διαδικασία, που απαιτεί συνεχή αξιολόγηση, αναθεώρηση και προσαρμογή στα νέα δεδομένα και στις ανάγκες της κοινωνίας. Η επιτυχία της εξαρτάται από τη συλλογική προσπάθεια όλων των εμπλεκομένων - της Πολιτείας, των ίδιων των οργανισμών αλλά και των επαγγελματικών φορέων.
Σε αυτό το πλαίσιο, το ΕΤΕΚ συνεχίζει να διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο ως τεχνικός σύμβουλος της Πολιτείας, συμβάλλοντας με τεκμηριωμένες εισηγήσεις, παρεμβάσεις και διαρκή διάλογο στην αντιμετώπιση των ζητημάτων που ανακύπτουν κατά τη λειτουργία των ΕΟΑ. Το ζητούμενο πλέον είναι η οργανισμοί να λειτουργούν με όραμα, σχέδιο, διαφάνεια και αποτελεσματικότητα, έχοντας πάντα στο επίκεντρο τον πολίτη. Μόνο τότε η μεταρρύθμιση θα αποκτήσει περιεχόμενο και θα ανταποκρίνεται στις προσδοκίες που δημιούργησε.
*Πρόεδρος ΕΤΕΚ
