Η εταιρική διακυβέρνηση έχει αναδειχθεί τα τελευταία χρόνια σε έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες που καθορίζουν την αποτελεσματικότητα, τη διαφάνεια και τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των οργανισμών. Με αφορμή την ημερίδα που διοργάνωσε η Cyta με θέμα το Πλαίσιο Διακυβέρνησής της, η Μαρία Αντωνίου-Χάματσου, Μέλος του Συμβουλίου της Cyta και Πρόεδρος της Επιτροπής Θεσμικού Πλαισίου, Κανονιστικής Συμμόρφωσης και Εταιρικής Διακυβέρνησης, εξηγεί πώς η Αρχή μετέτρεψε τις αρχές της διακυβέρνησης σε καθημερινή πρακτική, ποια είναι η αξία των σαφών δομών, της λογοδοσίας και της κουλτούρας ακεραιότητας, αλλά και γιατί η διακυβέρνηση δεν αποτελεί έναν τελικό προορισμό, αλλά μια συνεχή πορεία βελτίωσης, εξέλιξης και δημιουργίας αξίας.
Τα τελευταία χρόνια γίνεται ολοένα και περισσότερη συζήτηση γύρω από την εταιρική διακυβέρνηση. Για τη Cyta τι σημαίνει στην πράξη η έννοια αυτή;
Για εμάς η εταιρική διακυβέρνηση δεν είναι μια θεωρητική έννοια ούτε μια υποχρέωση συμμόρφωσης που περιορίζεται σε κανονισμούς και διαδικασίες. Είναι ο τρόπος με τον οποίο λειτουργεί ο οργανισμός καθημερινά. Είναι το πλαίσιο μέσα στο οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις, κατανέμονται οι ευθύνες και διασφαλίζεται ότι όλες οι ενέργειες συνάδουν με τις αξίες, τη στρατηγική και την αποστολή της Cyta.
Τα τελευταία χρόνια εργαστήκαμε συστηματικά ώστε οι αρχές της διακυβέρνησης να μην παραμένουν σε επίπεδο θεωρίας. Στόχος μας ήταν να γίνουν μέρος της καθημερινής λειτουργίας του οργανισμού. Να δημιουργήσουμε ένα σύστημα που ενισχύει την εμπιστοσύνη, υποστηρίζει την τεκμηριωμένη λήψη αποφάσεων και επιτρέπει στον οργανισμό να λειτουργεί με συνέπεια, διαφάνεια και υπευθυνότητα.
Ποια είναι η πραγματική αξία της διακυβέρνησης για έναν οργανισμό του μεγέθους και της σημασίας της Cyta;
Η αξία της διακυβέρνησης είναι πολύ μεγαλύτερη από όσο συχνά αντιλαμβανόμαστε. Όλα ξεκινούν από τη σταθερότητα και τη συνέπεια. Όταν υπάρχουν σαφείς κανόνες, ξεκάθαρες αρμοδιότητες και κοινή κατεύθυνση, ο οργανισμός λειτουργεί με μεγαλύτερη συνοχή και αποτελεσματικότητα.
Ταυτόχρονα, η σωστή διακυβέρνηση δημιουργεί τις προϋποθέσεις για καλύτερη πληροφόρηση και πιο τεκμηριωμένες αποφάσεις. Τα διοικητικά όργανα έχουν στη διάθεσή τους αξιόπιστα δεδομένα, μπορούν να αξιολογούν καλύτερα τους κινδύνους και να λαμβάνουν αποφάσεις με μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Όλα αυτά ενισχύουν την εμπιστοσύνη. Εμπιστοσύνη από τους εργαζομένους, τους πελάτες, την Πολιτεία, τους συνεργάτες και γενικότερα τα ενδιαφερόμενα μέρη. Και όταν υπάρχει εμπιστοσύνη, ενισχύονται ακόμη περισσότερο η λογοδοσία, η διαφάνεια και η αξιοπιστία του οργανισμού.
Στο σημερινό περιβάλλον, η διακυβέρνηση δεν αποτελεί μόνο ζήτημα συμμόρφωσης. Αποτελεί ολοένα και περισσότερο παράγοντα αξιοπιστίας, ανθεκτικότητας και ανταγωνιστικότητας. Είναι ένας κύκλος που παράγει διαρκώς νέα αξία.
Στην παρουσίασή σας αναφέρατε ότι η διακυβέρνηση στηρίζεται σε τρεις πυλώνες: δομές, πολιτικές και κουλτούρα. Γιατί είναι σημαντικό να συνυπάρχουν και οι τρεις;
Διότι κανένας από αυτούς τους πυλώνες δεν αρκεί από μόνος του. Οι δομές καθορίζουν ποιος αποφασίζει, ποιος εισηγείται και ποιος έχει την ευθύνη. Οι πολιτικές παρέχουν κοινές κατευθύνσεις και σαφείς κανόνες λειτουργίας. Ωστόσο, ακόμη και το πιο ολοκληρωμένο σύστημα δομών και πολιτικών δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά χωρίς την κατάλληλη κουλτούρα.
Η κουλτούρα είναι εκείνη που μετατρέπει τις αρχές της διακυβέρνησης σε καθημερινή συμπεριφορά. Είναι αυτή που επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι ενεργούν όταν δεν υπάρχει κάποιος να τους παρακολουθεί ή να τους υπενθυμίζει τι πρέπει να κάνουν.
Γι’ αυτό επενδύσαμε εξίσου και στους τρεις πυλώνες. Χτίσαμε ένα ολοκληρωμένο πλαίσιο βασισμένο στον Κώδικα Δημόσιας Διακυβέρνησης και στις διεθνείς αρχές του ICGN, προσαρμοσμένο όμως στις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες της Cyta.
Πόσο σημαντικός είναι ο σαφής διαχωρισμός αρμοδιοτήτων μέσα σε έναν μεγάλο οργανισμό;
Είναι απολύτως καθοριστικός. Ένα αποτελεσματικό σύστημα διακυβέρνησης προϋποθέτει σαφείς ρόλους, καθορισμένες αρμοδιότητες και ξεκάθαρα όρια ευθύνης.
Στη Cyta υπάρχει σαφής διάκριση μεταξύ της στρατηγικής εποπτείας που ασκεί το Συμβούλιο και της καθημερινής διοίκησης που ασκεί η Εκτελεστική Διεύθυνση. Το Συμβούλιο επικεντρώνεται στη στρατηγική κατεύθυνση, στην εποπτεία των κρίσιμων θεμάτων και στην παρακολούθηση των βασικών κινδύνων, ενώ η Εκτελεστική Διεύθυνση είναι υπεύθυνη για την υλοποίηση της στρατηγικής και τη λειτουργία του οργανισμού.
Αυτή η διάκριση δεν είναι τυπική. Είναι ουσιαστική, γιατί διασφαλίζει λογοδοσία, αποτρέπει επικαλύψεις και δημιουργεί ένα πιο αποτελεσματικό περιβάλλον λήψης αποφάσεων.
Ως Πρόεδρος της Επιτροπής Θεσμικού Πλαισίου, Κανονιστικής Συμμόρφωσης και Εταιρικής Διακυβέρνησης, πώς βλέπετε τον ρόλο των επιτροπών του Συμβουλίου;
Οι επιτροπές αποτελούν έναν από τους σημαντικότερους μηχανισμούς αποτελεσματικής εποπτείας. Είναι πρακτικά αδύνατον ένα Συμβούλιο να εξετάζει με την ίδια λεπτομέρεια και βάθος κάθε κρίσιμο θέμα που αφορά έναν οργανισμό του μεγέθους της Cyta.
Γι’ αυτό λειτουργούν πέντε εξειδικευμένες επιτροπές, καθεμία με σαφώς καθορισμένες αρμοδιότητες. Η Επιτροπή Ελέγχου επικεντρώνεται στην οικονομική πληροφόρηση και τους μηχανισμούς ελέγχου. Η Επιτροπή Διαχείρισης Κινδύνων παρακολουθεί τους σημαντικότερους κινδύνους και την ανθεκτικότητα του οργανισμού. Η Επιτροπή Προσωπικού και Αμοιβών ασχολείται με το ανθρώπινο δυναμικό. Η δική μας Επιτροπή εξετάζει ζητήματα διακυβέρνησης, κανονιστικής συμμόρφωσης και δεοντολογίας. Παράλληλα, η Επιτροπή Στρατηγικής Βιώσιμης Ανάπτυξης διασφαλίζει ότι η βιωσιμότητα και τα θέματα ESG ενσωματώνονται στη στρατηγική της Cyta.
Με αυτόν τον τρόπο, τα κρίσιμα θέματα εξετάζονται με την απαραίτητη εξειδίκευση και προσοχή πριν φτάσουν στο Συμβούλιο για λήψη αποφάσεων.
Πόσο σημαντική είναι η επιμόρφωση του Συμβουλίου;
Είναι ιδιαίτερα σημαντική. Τα μέλη ενός Συμβουλίου καλούνται να λαμβάνουν αποφάσεις για ένα ευρύ φάσμα θεμάτων, μέσα σε ένα περιβάλλον που εξελίσσεται συνεχώς. Η γνώση των αρχών της εταιρικής διακυβέρνησης, των ευθυνών που απορρέουν από τον ρόλο τους, και των νέων εξελίξεων, αποτελεί βασική προϋπόθεση για την αποτελεσματική άσκηση των καθηκόντων τους.
Για τον λόγο αυτό, θεωρούμε ότι η επιμόρφωση πρέπει να ξεκινά με την ανάληψη των καθηκόντων ενός νέου Συμβουλίου και να συνεχίζεται σε όλη τη διάρκεια της θητείας του. Πρόκειται για έναν τομέα στον οποίο η Cyta δίνει ιδιαίτερη έμφαση και ο οποίος αποτελεί μία από τις επόμενες προτεραιότητές μας για την περαιτέρω ενδυνάμωση της λειτουργίας του Συμβουλίου.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η περιοδική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας του Συμβουλίου, μέσω διαδικασιών αυτοαξιολόγησης και, όπου κρίνεται σκόπιμο, εξωτερικής αξιολόγησης. Η διαδικασία αυτή δεν έχει ελεγκτικό χαρακτήρα, αποτελεί εργαλείο συνεχούς βελτίωσης, που συμβάλλει στη διαρκή ενίσχυση της αποτελεσματικότητας του Συμβουλίου.
Το πλαίσιο πολιτικών που έχετε αναπτύξει είναι ιδιαίτερα εκτεταμένο. Ποια είναι η φιλοσοφία πίσω από αυτή την προσέγγιση;
Η φιλοσοφία μας ήταν να δημιουργήσουμε ένα ενιαίο και συνεκτικό πλαίσιο λειτουργίας για ολόκληρο τον οργανισμό. Σήμερα διαθέτουμε ένα ολοκληρωμένο και εκτεταμένο πλαίσιο πολιτικών και εγγράφων διακυβέρνησης, το οποίο καλύπτει το σύνολο σχεδόν των δραστηριοτήτων της Cyta.
Οι πολιτικές αυτές εκτείνονται από θέματα δεοντολογίας, ακεραιότητας και καταπολέμησης της διαφθοράς μέχρι τη διαχείριση κινδύνων, το ανθρώπινο δυναμικό, την προστασία της ιδιωτικότητας, την ασφάλεια πληροφοριών, τη βιώσιμη ανάπτυξη και τη χρηματοοικονομική διαχείριση.
Δεν πρόκειται όμως για μια γραφειοκρατική άσκηση. Πρόκειται για ένα εργαλείο που διασφαλίζει ότι όλοι λειτουργούν με κοινές αρχές, κοινά κριτήρια και κοινή κατανόηση των ευθυνών τους.
Πόσο δύσκολο είναι να μετατραπούν οι πολιτικές σε καθημερινή πρακτική;
Αυτό είναι ίσως το πιο απαιτητικό μέρος της διακυβέρνησης. Η συγγραφή μιας πολιτικής είναι σχετικά εύκολη. Η ουσιαστική εφαρμογή της είναι η πραγματική πρόκληση.
Για τον λόγο αυτό δώσαμε ιδιαίτερη έμφαση στην εκπαίδευση, την ενημέρωση και την ευαισθητοποίηση του προσωπικού. Αναπτύξαμε εκπαιδευτικά προγράμματα και εργαλεία που βοηθούν τους ανθρώπους να κατανοούν όχι μόνο τι προβλέπει μια πολιτική, αλλά και γιατί είναι σημαντική.
Παράλληλα, εφαρμόσαμε μηχανισμούς που ενισχύουν την ακεραιότητα και τη διαφάνεια, όπως το πλαίσιο αναφορών επιλήψιμων συμπεριφορών. Θέλουμε οι εργαζόμενοι να αντιλαμβάνονται ότι η διακυβέρνηση δεν είναι κάτι εξωτερικό προς αυτούς, αλλά μέρος της καθημερινής τους εργασίας και ευθύνης.
Η λογοδοσία αποτελεί βασικό στοιχείο της διακυβέρνησης. Πώς διασφαλίζεται στην πράξη;
Η λογοδοσία δεν μπορεί να βασίζεται σε δηλώσεις προθέσεων. Χρειάζεται συστηματική παρακολούθηση, εποπτεία και αξιόπιστη πληροφόρηση.
Σημαντικό ρόλο στη συνεχή παρακολούθηση της εφαρμογής του πλαισίου διακυβέρνησης διαδραματίζει και η Λειτουργός Συμμόρφωσης, η οποία παρακολουθεί την εφαρμογή των πολιτικών και των σχετικών υποχρεώσεων αναφοράς, υποστηρίζοντας το Συμβούλιο και τις Επιτροπές του στην άσκηση του εποπτικού τους ρόλου.
Στη Cyta έχουμε αναπτύξει ένα ολοκληρωμένο σύστημα αναφορών και εκθέσεων που επιτρέπει στο Συμβούλιο και στις Επιτροπές του να έχουν συνεχή εικόνα για κρίσιμους τομείς όπως οι κίνδυνοι, η συμμόρφωση, η επιχειρησιακή συνέχεια και η διαχείριση ανθρώπινου δυναμικού.
Παράλληλα, λογοδοτούμε προς την Πολιτεία μέσω των θεσμοθετημένων διαδικασιών προϋπολογισμού και αναφοράς, ενώ η λογοδοσία επεκτείνεται και προς την κοινωνία μέσα από τις ετήσιες εκθέσεις οικονομικών αποτελεσμάτων, βιωσιμότητας και διακυβέρνησης.
Η διαφάνεια δεν είναι απλώς μια αρχή. Είναι προϋπόθεση για να διατηρείται η εμπιστοσύνη προς τον οργανισμό.
Ποιες είναι οι επόμενες προτεραιότητες της Cyta στον τομέα της διακυβέρνησης;
Η διακυβέρνηση εξελίσσεται διαρκώς και οφείλει να ακολουθεί τις νέες προκλήσεις. Σήμερα δίνουμε ιδιαίτερη έμφαση στην περαιτέρω ενίσχυση της ακεραιότητας και της βιώσιμης ανάπτυξης.
Στις προτεραιότητές μας περιλαμβάνεται η ανάπτυξη Συστήματος Διαχείρισης κατά της Δωροδοκίας σύμφωνα με το διεθνές πρότυπο ISO 37001, η ενσωμάτωση ESG κριτηρίων στην εφοδιαστική αλυσίδα, καθώς και πρωτοβουλίες που αφορούν την αξιολόγηση και περαιτέρω ενδυνάμωση της λειτουργίας του Συμβουλίου.
Οι δράσεις αυτές αποδεικνύουν ότι η διακυβέρνηση δεν είναι ένα έργο με ημερομηνία ολοκλήρωσης. Είναι μια διαδικασία συνεχούς βελτίωσης και προσαρμογής.
Αν έπρεπε να συνοψίσετε σε μία πρόταση τη φιλοσοφία της Cyta γύρω από την εταιρική διακυβέρνηση, ποια θα ήταν;
Θα έλεγα ότι η διακυβέρνηση είναι ο τρόπος με τον οποίο ένας οργανισμός χτίζει εμπιστοσύνη. Μέσα από σαφείς δομές, ξεκάθαρους κανόνες, ισχυρή κουλτούρα ακεραιότητας, λογοδοσία και συνεχή βελτίωση, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για υπεύθυνη λειτουργία, ανθεκτικότητα και μακροπρόθεσμη αξία. Για εμάς στη Cyta, η διακυβέρνηση δεν είναι ένας προορισμός. Είναι μια συνεχής πορεία εξέλιξης.
