Μια ρεαλιστική και βαθιά επιχειρηματική οπτική για την περιφερειακή συνεργασία κατά την ομιλία του με τίτλο «Building Resilient, Innovative and Connected Cities: Strengthening the Mediterranean–Europe Partnership»,παρουσίασε στο πλαίσιο του συνεδρίου EUROMED DAYS 2026, ο Δήμαρχος Λευκωσίας, Χαράλαμπος Προύντζος.
Αφήνοντας για λίγο στην άκρη την κλασική πολιτική ρητορική, ο κ. Προύντζος επέλεξε να «φορέσει το καπέλο του ιδιωτικού τομέα», προσεγγίζοντας τις προκλήσεις της Μεσογείου μέσα από το πρίσμα της αγοράς, της ασφάλειας και των εφαρμόσιμων επιχειρηματικών πλάνων.
Στην ανάλυσή του, ο Δήμαρχος Λευκωσίας ανέπτυξε έξι κομβικά σημεία που αναδεικνύουν τη στρατηγική σημασία των πόλεων, καταρρίπτοντας ταυτόχρονα το στερεότυπο ότι μια ενιαία πολιτική μπορεί να εφαρμοστεί παντού με τον ίδιο τρόπο.
Η πλάνη του "One Size Fits All" και ο ρόλος των πόλεων ως "Testbeds"
Η ευρωμεσογειακή αγορά παρουσιάζει μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ιδιαιτερότητα: συνδυάζει πολύ μικρές αγορές με τεράστια κράτη, και μεγάλες μητροπόλεις με μικρότερες επαρχιακές πόλεις. Όπως τόνισε ο κ. Προύντζος, οι οικονομικές αναλύσεις συχνά υποπίπτουν στο σφάλμα της ισοπέδωσης, όμως είναι αδύνατον να προσεγγίσει κανείς μια αγορά όπως το Κάιρο με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζει τη Λευκωσία. Η Κύπρος των ενός εκατομμυρίου κατοίκων δεν μπορεί να συγκριθεί με την Τουρκία των 85 εκατομμυρίων.
Γιατί όμως οι πόλεις βρίσκονται στο επίκεντρο αυτής της συζήτησης; Η απάντηση είναι απλή: διότι εκεί χτυπά η καρδιά της οικονομίας. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το 70% του πληθυσμού ζει σε αστικά κέντρα, ενώ το 17,6% διαμένει σε ευρωπαϊκές χώρες της Μεσογείου. Συνεπώς, η συντριπτική πλειονότητα των Άμεσων Ξένων Επενδύσεων (FDI) κατευθύνεται και υλοποιείται στις πόλεις.
Παράλληλα, οι μικρότερες πόλεις προσφέρουν ένα μοναδικό πλεονέκτημα: λειτουργούν ως τα τέλεια εμπορικά εργαστήρια (testbeds). Όταν μια εταιρεία θέλει να αναπτύξει και να δοκιμάσει ένα προϊόν σε κρίσιμους τομείς όπως η ενέργεια, η διαχείριση του νερού, τα δεδομένα ή το λιανεμπόριο, δεν ξεκινά τη δοκιμή από ένα τεράστιο, χαοτικό επιχειρηματικό περιβάλλον. Κάνει το πιλοτικό πρόγραμμα (pilot) σε μια μικρότερη, ελεγχόμενη πόλη, και στη συνέχεια προχωρά στο scaling της λύσης σε μεγαλύτερες αγορές. Οι πόλεις, επομένως, αποτελούν τη βάση για ολόκληρο το οικοσύστημα των επενδύσεων και των υποδομών.
Η πρόκληση των μικρών επενδυτικών "Tickets" και το γραφειοκρατικό χάσμα
Μια από τις μεγαλύτερες στρεβλώσεις στην αγορά υποδομών είναι η εστίαση των μεγάλων θεσμικών επενδυτών και των κρατικών επενδυτικών ταμείων (sovereign funds) αποκλειστικά σε mega-projects. Τα ταμεία αυτά αρνούνται ακόμη και να συζητήσουν για έργα των οποίων ο προϋπολογισμός είναι χαμηλότερος από το threshold του μισού εκατομμυρίου ευρώ. Ωστόσο, στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το μέσο μέγεθος μιας πόλης κυμαίνεται γύρω στους 300.000 κατοίκους.
Ο κ. Προύντζος υπογράμμισε την επιτακτική ανάγκη να βρεθούν τρόποι κινητοποίησης επενδυτικών κεφαλαίων για μικρότερα επενδυτικά "tickets", καθώς η πλειονότητα του πληθυσμού δεν ζει σε μεγαλοπόλεις, και οι ανάγκες χρηματοδότησης των πόλεων αυτών είναι σημαντικά χαμηλότερες αλλά ζωτικής σημασίας.
Επιπλέον, ο επιχειρηματικός κόσμος καλείται να γεφυρώσει δύο εντελώς διαφορετικά θεσμικά περιβάλλοντα. Από τη μία πλευρά, η Ευρωπαϊκή Ένωση διαθέτει ένα εξαιρετικά αυστηρό και συχνά γραφειοκρατικό πλαίσιο για τον δημόσιο τομέα, το οποίο είναι σχεδιασμένο με γνώμονα τη διαφάνεια και την ισότητα, αλλά στερείται ευελιξίας – με μοναδικές εξαιρέσεις τους τομείς της άμυνας, της ασφάλειας και των διακρατικών συμφωνιών GovTech (G2G).
Από την άλλη πλευρά, οι χώρες της Βόρειας Αφρικής επιδεικνύουν μεγάλη ευελιξία, προσφέροντας άμεσες παραχωρήσεις (direct concessions) και δημιουργώντας ειδικές οικονομικές ζώνες με ταχύτητα. Αυτός είναι και ο λόγος που βλέπουμε τεράστια επενδυτικά κεφάλαια από την Κίνα να ρέουν προς την Αφρική, την ώρα που η Ευρώπη παραμένει εγκλωβισμένη στις δικές της διαδικασίες.
Αξίες, ρίσκο και η ανάγκη για ουσιαστική καινοτομία
Η Ευρωπαϊκή Ένωση ξεκίνησε ως μια καθαρά οικονομική κοινότητα, αλλά εξελίχθηκε σε μια ένωση αξιών, όπου η δημοκρατία και το κράτος δικαίου καθορίζουν τη νομοθεσία. Αυτό δημιουργεί μια αναπόφευκτη απόκλιση με τις γειτονικές χώρες της Μεσογείου. Από οικονομικής άποψης, οι ευρωπαϊκές εταιρείες εμφανίζονται συχνά διστακτικές να επενδύσουν στη Βόρεια Αφρική ή στη Μέση Ανατολή, καθώς σταθμίζουν σοβαρά τον κίνδυνο της πολιτικής αστάθειας αλλά και το λεγόμενο reputation risk (κίνδυνο φήμης) με βάση τα ευρωπαϊκά κριτήρια.
Την ίδια στιγμή, στα σημεία που κατέθεσε βρέθηκε και το ζήτημα της χρηματοδότησης εντός της Ευρώπης χρήζει ριζικής αναθεώρησης. Τα κεφάλαια υπάρχουν, αλλά ο τρόπος αξιοποίησής τους πάσχει. Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το πρόγραμμα Horizon, το οποίο, παρά τα τεράστια ποσά που διοχετεύει, δεν έχει καταφέρει να παράγει ουσιαστική, εμπορικά αξιοποιήσιμη καινοτομία. Κατά την εκτίμησή του, έχει μετατραπεί σε μια γραφειοκρατική άσκηση συμμόρφωσης («ticking boxes») αντί για μια δημιουργική διαδικασία. Αυτός είναι και ο λόγος που η Ευρώπη αδυνατεί να γεννήσει επιχειρηματικούς «μονόκερους» (unicorns) σε σύγκριση με τις ΗΠΑ ή την Κίνα.
Η ιστορική ευκαιρία του Ευρωπαϊκού Νότου
Κλείνοντας την ομιλία του, ο Χαράλαμπος Προύντζος έστειλε ένα ηχηρό μήνυμα για το μέλλον της περιοχής. Ιστορικά, η οικονομική και πολιτική ισχύς της Ευρωπαϊκής Ένωσης ήταν πάντα συγκεντρωμένη στην Κεντρική και τη Βόρεια Ευρώπη. Ο ευρωπαϊκός Νότος δεν αντιμετωπίστηκε ποτέ ως η παραγωγική ή η οικονομική ατμομηχανή της Ένωσης. Τώρα, όμως, για πρώτη φορά, τα δεδομένα αλλάζουν. Αν καταφέρουμε να δημιουργήσουμε ουσιαστικές συνέργειες μεταξύ των ευρωπαϊκών πόλεων και των μεγάλων αγορών της Βόρειας Αφρικής, μπορούμε να ξεκλειδώσουμε τεράστια επενδυτικά κεφάλαια. Τα εργαλεία υπάρχουν, και οι ανάγκες σε τομείς όπως η πράσινη ενέργεια και η αντιμετώπιση της λειψυδρίας είναι κοινές. Είναι η ιστορική ευκαιρία του Νότου και της Μεσογείου να βγουν μπροστά, μετατρέποντας τις προκλήσεις σε εμπορική και οικονομική ισχύ για ολόκληρη την Ευρώπη.
Το EUROMED DAYS – Connecting Regions, Empowering Growth: Mediterranean-Europe Investment Partnerships for a Resilient Future Forum, διοργανώθηκε από τον Invest Cyprus και το ANIMA Investment Network.
