Η Κομισιόν δημοσίευσε τη Δευτέρα την πέμπτη έκθεση για την Κατάσταση του Σένγκεν (State of Schengen), η οποία καταγράφει τις εξελίξεις στον χώρο Σένγκεν κατά τον τελευταίο χρόνο και καθορίζει τις προτεραιότητες για την επόμενη περίοδο 2026–2027. Στην έκθεση γίνεται ιδιαίτερη αναφορά για την Κύπρο, η οποία επισημαίνεται πως συμβάλλει με ιδιαίτερο τρόπο στην ενίσχυση της κοινής επίγνωσης της κατάστασης σε σχέση με κινδύνους και ευκαιρίες στην περιοχή της, ενώ παράλληλα διαθέτει εμπειρία που ενισχύει τη συλλογική ικανότητα της ΕΕ σε ζητήματα συνόρων, μετανάστευσης και ασφάλειας.
Στο πλαίσιο αυτό, σύμφωνα με την έκθεση της Κομισιόν, τον Δεκέμβριο του 2025 πραγματοποιήθηκε δραστηριότητα παρακολούθησης Σένγκεν με στόχο την αξιολόγηση του επιπέδου ετοιμότητας της Κύπρου και την υποστήριξη των επόμενων βημάτων προς την πλήρη προσχώρησή της στον χώρο Σένγκεν. Στην έκθεση σημειώνεται ότι κατά τη διάρκεια του 2025 καταγράφηκε ουσιαστική πρόοδος, με τις κυπριακές Αρχές να εφαρμόζουν σημαντικές μεταρρυθμίσεις και μέτρα σύμφωνα με τα πρότυπα του Σένγκεν.
Πλαίσια ετοιμότητας
Παράλληλα, στην έκθεση αναφέρονται τα πλαίσια ετοιμότητας, τονίζοντας πως χρειάζεται να ενσωματωθούν στα κράτη μέλη συναφείς διαδικασίες που αφορούν τις επιστροφές. Επισημαίνεται πως η εθνική ετοιμότητα παραμένει άνιση και γίνεται ολοένα και πιο σαφές ό,τι μπορεί να ήταν επαρκές στο παρελθόν, δεν επαρκεί πλέον για τις σημερινές προκλήσεις, ιδίως υπό το πρίσμα της συνεχιζόμενης κρίσης στη Μέση Ανατολή. Οι αξιολογήσεις Σένγκεν καταδεικνύουν ότι η πλειονότητα των κρατών Σένγκεν, συμπεριλαμβανομένου της Κύπρου, εξακολουθούν να χρειάζονται να ενσωματώσουν πλήρως τις επιχειρήσεις επιστροφών με βάση αναλύσεις κινδύνου.
Σημειώνεται επίσης πως το 2025 καταγράφηκε συνολικά βελτίωση στην αποτελεσματικότητα των εθνικών συστημάτων επιστροφών σε δεκαεπτά κράτη Σένγκεν, μεταξύ των οποίων και η Κύπρος, ενώ δώδεκα κράτη μέλη έχουν ήδη διορίσει εθνικούς συντονιστές Σένγκεν, με την Κύπρο να περιλαμβάνεται σε αυτά.
Εκατομμύρια επωφελούνται από το Σένγκεν
Σε σχετική ανακοίνωση που δημοσιεύτηκε τη Δευτέρα, η Κομισιόν αναφέρει πως ο χώρος Σένγκεν συνεχίζει να επιδεικνύει ανθεκτικότητα, η οποία βασίζεται στις κοινές προσπάθειες σε ευρωπαϊκό και εθνικό επίπεδο. Όπως επισημαίνεται, πρόκειται για ένα από τα πιο απτά και σημαντικά επιτεύγματα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, καθώς επιτρέπει σε περισσότερους από 450 εκατομμύρια πολίτες να ταξιδεύουν, να εργάζονται, να σπουδάζουν και να ζουν ελεύθερα εντός του χώρου χωρίς εσωτερικά σύνορα, ενώ παράλληλα στηρίζει το εμπόριο, τον τουρισμό και την ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών.
Αναφέρεται παράλληλα πως το 2026 καταγράφονται σημαντικές εξελίξεις στον τομέα της διαχείρισης των εξωτερικών συνόρων. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνεται η ενισχυμένη προστασία των εξωτερικών συνόρων και η μείωση κατά 26% των παράτυπων διελεύσεων το 2025 σε σύγκριση με το 2024.
Η Κομισιόν σημειώνει πως αυξήθηκε η αποτελεσματικότητα των επιστροφών πολιτών τρίτων χωρών χωρίς δικαίωμα παραμονής στην ΕΕ, με το ποσοστό να ανέρχεται στο 28% το 2025, το υψηλότερο της τελευταίας δεκαετίας.
Σημαντική εξέλιξη αποτέλεσε επίσης, σύμφωνα με την Κομισιόν, η πλήρης λειτουργία του Συστήματος Εισόδου/Εξόδου (Entry/Exit System – EES) τον Απρίλιο του 2026, το οποίο ενισχύει την ψηφιακή διαχείριση των εξωτερικών συνόρων. Κατά τους πρώτους έξι μήνες λειτουργίας, καταγράφηκαν πάνω από 66 εκατομμύρια καταχωρίσεις εισόδων και εξόδων, ενώ 32.000 άτομα χωρίς δικαίωμα εισόδου στην ΕΕ απορρίφθηκαν στα σύνορα. Τον Ιανουάριο του 2026, η Επιτροπή υιοθέτησε επίσης την πρώτη Στρατηγική της ΕΕ για τις Θεωρήσεις.
Προτεραιότητες για την περίοδο 2026–2027
Η Κομισιόν αναφέρει ότι, παρά τα θετικά αποτελέσματα, παραμένουν προκλήσεις που απαιτούν συντονισμένη δράση. Οι προτεραιότητες του νέου κύκλου Σένγκεν εστιάζουν στην εδραίωση των υφιστάμενων επιτευγμάτων, στην αντιμετώπιση κενών και στην ενίσχυση της ετοιμότητας απέναντι σε μελλοντικές προκλήσεις.
Στις προτεραιότητες που θέτει η Κομισιόν, περιλαμβάνονται οι εργασίες για την ολοκλήρωση της ένταξης της Κύπρου στον χώρο Σένγκεν, η πλήρης εφαρμογή των κανόνων που αφορούν την εσωτερική ασφάλεια στην Ιρλανδία και η ενισχυμένη συνεργασία με τις χώρες διεύρυνσης.
Μεταξύ των βασικών αξόνων περιλαμβάνονται επίσης η ενίσχυση της εξωτερικής διάστασης του Σένγκεν μέσω αναθεώρησης του Κώδικα Θεωρήσεων και συνεργασιών με τρίτες χώρες, η περαιτέρω ψηφιοποίηση των συνοριακών διαδικασιών με την εφαρμογή του EES και την προετοιμασία για το νέο σύστημα ETIAS, καθώς και η ενίσχυση του συστήματος επιστροφών με τη στήριξη της Frontex και την επικείμενη ψηφιακή μεταρρύθμιση των διαδικασιών επιστροφών.
Επιπλέον, δίνεται έμφαση στην ενίσχυση της εσωτερικής ασφάλειας μέσω συντονισμένων δράσεων για τη σταδιακή άρση των εσωτερικών συνοριακών ελέγχων, καθώς και στην αναβάθμιση της διακυβέρνησης του Σένγκεν μέσω χρηματοδότησης από το επόμενο πολυετές δημοσιονομικό πλαίσιο.
Η Κομισιόν καλεί το Συμβούλιο Σένγκεν να εξετάσει την έκθεση και να εγκρίνει τις προτεραιότητες για την περίοδο 2026–2027 στο Συμβούλιο Δικαιοσύνης και Εσωτερικών Υποθέσεων τον Ιούνιο.
