Το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο επεσήμανε την ανάγκη η Κύπρος να διατηρήσει την ανθεκτικότητα του τραπεζικού της τομέα και να αποφύγει ανατροπές πολιτικής που θα μπορούσαν να υπονομεύσουν την πρόοδο στη μείωση των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ), προειδοποιώντας ιδιαίτερα κατά αλλαγών στο πλαίσιο εκποιήσεων που θα μπορούσαν να επιβραδύνουν τη διευθέτηση χρέους και να περιορίσουν την πρόσβαση σε χρηματοδότηση.
Σε δήλωση με την ολοκλήρωση αποστολής του ΔΝΤ στην Κύπρο από τις 22 Απριλίου έως τις 4 Μαΐου, ο επικεφαλής της αποστολής Alex Pienkowski ανέφερε ότι το τραπεζικό σύστημα παραμένει ισχυρό, υποστηριζόμενο από ισχυρά κεφαλαιακά και ρευστά αποθέματα, υψηλή κερδοφορία και βελτιωμένη ποιότητα ενεργητικού μετά από σταθερή μείωση των ΜΕΔ. Ωστόσο, τόνισε ότι εξακολουθούν να υπάρχουν κίνδυνοι, ιδιαίτερα εκτός του τραπεζικού τομέα, καλώντας σε εντατικοποίηση των προσπαθειών για αντιμετώπιση του συσσωρευμένου χρέους.
Το ΔΝΤ προειδοποίησε ότι προτεινόμενες νομοθετικές αλλαγές στο πλαίσιο εκποιήσεων ενδέχεται να αποδειχθούν αντιπαραγωγικές. Ενώ το υφιστάμενο σύστημα εξισορροπεί σε γενικές γραμμές τα συμφέροντα δανειοληπτών και πιστωτών, οποιαδήποτε χαλάρωση που επιβραδύνει τις διαδικασίες επίλυσης θα μπορούσε να αποδυναμώσει την πειθαρχία των δανειοληπτών, να αυξήσει τον πιστωτικό κίνδυνο και τελικά να περιορίσει τη χρηματοδότηση προς νοικοκυριά και επιχειρήσεις, περιλαμβανομένων των νέων αγοραστών κατοικίας και των μικρών επιχειρήσεων.
«Παρά την πρόσφατη ανάκαμψη της πιστωτικής επέκτασης, ο τραπεζικός τομέας παρουσιάζει περιορισμένη δυναμική. Ο δείκτης δανείων προς καταθέσεις ανέρχεται μόλις στο 50%, σε σύγκριση με πάνω από 100% κατά μέσο όρο στην ΕΕ», σημειώνεται.
Οι εναπομείνασες τριβές στην επίλυση ΜΕΔ εκτός τραπεζικού τομέα, προστίθεται, οι διαρθρωτικοί περιορισμοί που σχετίζονται με το μέγεθος και τη συγκέντρωση της αγοράς, οι επιπτώσεις της κρίσης του 2014 και οι τριβές εντός της τραπεζικής ένωσης της ΕΕ συμβάλλουν στη χαμηλή αυτή δυναμική.
Σύμφωνα με το ΔΝΤ, η αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων μέσω μεταρρυθμίσεων στη δικαιοσύνη, βελτίωσης της διασυνοριακής τραπεζικής ενοποίησης και ταχύτερης επίλυσης των ΜΕΔ θα ενίσχυε τη διαμεσολάβηση πιστώσεων και τον ανταγωνισμό.
Ισχυρές επιδόσεις ανάπτυξης
Σε γενικότερο επίπεδο, το ΔΝΤ σημείωσε ότι η Κύπρος έχει επιδείξει ισχυρές οικονομικές επιδόσεις τα τελευταία χρόνια, με ρυθμούς ανάπτυξης από τους υψηλότερους στην Ευρωπαϊκή Ένωση και το δημόσιο χρέος να υποχωρεί κάτω από το 60% του ΑΕΠ. Η οικονομική επέκταση το 2025 στηρίχθηκε στην ισχυρή ιδιωτική κατανάλωση και στη συνεχιζόμενη ανάπτυξη των εξαγωγικών υπηρεσιών, ιδιαίτερα στους τομείς των Τεχνολογιών Πληροφορικές και Επικοινωνίας και του τουρισμού, ενώ η ανεργία υποχώρησε στο χαμηλότερο επίπεδο από το 2008.
Η ανάπτυξη αναμένεται να παραμείνει ισχυρή το 2026, γύρω στο 2,5%, παρά τις πιέσεις από τις αυξημένες τιμές πετρελαίου και τις γεωπολιτικές εντάσεις στη Μέση Ανατολή, που εκτιμάται ότι θα ωθήσουν τον πληθωρισμό περίπου στο 3,5% και θα επηρεάσουν τα πραγματικά εισοδήματα. Ο τουρισμός, αν και επηρεάστηκε πρόσφατα, αναμένεται να ανακάμψει εν μέρει κατά την περίοδο αιχμής.
Η δημοσιονομική επίδοση παραμένει ισχυρή, με συνεχιζόμενα πλεονάσματα και συνετή διαχείριση που συνέβαλαν σε περαιτέρω μείωση του δημόσιου χρέους στο περίπου 55% του ΑΕΠ. Ωστόσο, το ΔΝΤ επεσήμανε ότι το πλεόνασμα μειώθηκε το 2025 λόγω αυξημένων δαπανών για δημόσιες επενδύσεις, μισθούς και κοινωνικές μεταβιβάσεις.
Μακροπρόθεσμες δημοσιονομικές πιέσεις και μεταρρυθμίσεις
Το Ταμείο εισηγήθηκε σταδιακή δημοσιονομική χαλάρωση για στήριξη της ανάπτυξης, διασφαλίζοντας παράλληλα τη βιωσιμότητα του χρέους, τονίζοντας ότι οποιαδήποτε χαλάρωση θα πρέπει να δίνει προτεραιότητα σε ποιοτικές επενδύσεις σε τομείς όπως η ενέργεια, οι ψηφιακές υποδομές, η προσαρμογή στην κλιματική αλλαγή και οι βιώσιμες μεταφορές. Την ίδια ώρα, αποθάρρυνε οριζόντιες φορολογικές μειώσεις ή μέτρα που επηρεάζουν τις τιμές για την αντιμετώπιση του πληθωρισμού, χαρακτηρίζοντάς τα δαπανηρά, μη στοχευμένα και στρεβλωτικά.
Το ΔΝΤ σημείωσε επίσης τις αυξανόμενες μακροπρόθεσμες πιέσεις δαπανών που συνδέονται με τη γήρανση του πληθυσμού, την υγεία, την άμυνα και το κλίμα, καλώντας σε προληπτικό δημοσιονομικό σχεδιασμό. Χαιρέτισε επίσης τις πρόσφατες φορολογικές μεταρρυθμίσεις, αλλά κάλεσε για περαιτέρω διεύρυνση της φορολογικής βάσης, εξορθολογισμό της φορολόγησης κεφαλαιακών εισοδημάτων και προώθηση περιβαλλοντικών φορολογικών μέτρων.
Προκλήσεις στον ενεργειακό τομέα
Η μεταρρύθμιση του ενεργειακού τομέα αναδείχθηκε ως ακόμη μία κρίσιμη προτεραιότητα. Η μεγάλη εξάρτηση της Κύπρου από το πετρέλαιο για παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και η έλλειψη διασύνδεσης συμβάλλουν σε υψηλό κόστος και εκπομπές. Η προώθηση έργων όπως η ηλεκτρική διασύνδεση, οι υποδομές LNG και η δημιουργία ανταγωνιστικής αγοράς ηλεκτρισμού θα μπορούσαν να μειώσουν τις τιμές, να ενισχύσουν την ενεργειακή ασφάλεια και να στηρίξουν την πράσινη μετάβαση.
Παρότι οι βραχυπρόθεσμοι κίνδυνοι είναι αυξημένοι—ιδίως λόγω πιθανής κλιμάκωσης των γεωπολιτικών εντάσεων—το ΔΝΤ εκτιμά ότι οι μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες προοπτικές παραμένουν γενικά ισορροπημένες, με σημαντικές δυνατότητες βελτίωσης εφόσον συνεχιστούν οι μεταρρυθμίσεις και επεκταθεί η ψηφιακή οικονομία.
Ενισχυμένος ρόλος της Κύπρου στην ευρωπαϊκή σκηνή
Το ΔΝΤ αναφέρθηκε στον ενισχυμένο ρόλο της Κύπρου στην ευρωπαϊκή σκηνή.
«Μια επιτυχημένη Προεδρία της ΕΕ έχει αναδείξει την Κύπρο σε ηγετικό ρόλο στη διαμόρφωση ευρωπαϊκής πολιτικής. Οι αρχές θα πρέπει να αξιοποιήσουν αυτό το γεγονός προωθώντας περαιτέρω μεταρρυθμίσεις για εμβάθυνση της ενοποίησης, μεταξύ άλλων στον τραπεζικό και κεφαλαιαγοράς, στην ενεργειακή διασύνδεση και στην άρση μη δασμολογικών εμποδίων», σημειώνεται.
Η διατήρηση της ανάπτυξης μακροπρόθεσμα θα εξαρτηθεί ολοένα και περισσότερο από την παραγωγικότητα και τις επενδύσεις, δεδομένου ότι η απασχόληση βρίσκεται ήδη σε υψηλά επίπεδα. Στο πλαίσιο αυτό, το Ταμείο υπογράμμισε τη σημασία ενίσχυσης των δεξιοτήτων και της καινοτομίας, με ιδιαίτερη έμφαση στην ψηφιακή εκπαίδευση, καθώς και στην αναβάθμιση και επανακατάρτιση του εργατικού δυναμικού ώστε να αντιμετωπιστούν οι επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης.
Η προώθηση της υιοθέτησης της τεχνητής νοημοσύνης—ιδίως από τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις—σε συνδυασμό με τη στήριξη των εργαζομένων κατά τη μεταβατική περίοδο, αναδείχθηκε ως βασική προτεραιότητα. Παράλληλα, η βελτίωση της αποδοτικότητας της δικαιοσύνης μέσω ταχύτερης εκδίκασης υποθέσεων, μεγαλύτερης εξειδίκευσης, επαρκούς στελέχωσης και ενισχυμένης ψηφιοποίησης κρίθηκε απαραίτητη για τη στήριξη των επενδύσεων, της χρηματοδότησης και της αποτελεσματικής επίλυσης χρεών.
Χαιρετίζει τις παρατηρήσεις και τις συστάσεις το ΥΠΟΙΚ
To Υπουργείο Οικονομικών, μέσω ανακοίνωσης, χαιρετίζει τις παρατηρήσεις και τις συστάσεις του ΔΝΤ. Ειδικότερα, συμφωνεί με την άποψη ότι η κυπριακή οικονομία έχει επιδείξει ανθεκτικότητα, η δημοσιονομική απόδοση έχει υπάρξει εξαιρετική, και κυρίως ότι παρά τις πρόσφατες διαταραχές, οι προοπτικές παραμένουν ευνοϊκές.
Ως προς τις συστάσεις, το Υπουργείο Οικονομικών συμφωνεί ότι η δημοσιονομική πολιτική πρέπει να είναι πιο αποδοτική ως προς τις δαπάνες, να αποφεύγει στρεβλώσεις και να επικεντρωθεί σε επενδύσεις που ενισχύουν την ανάπτυξη, ειδικά ενόψει και της πορείας αναφοράς που έχει αποφασισθεί σε σχέση με την αύξηση των καθαρών πρωτογενών δαπανών στο νέο Ευρωπαϊκό Πλαίσιο Οικονομικής Διακυβέρνησης.
Για το πλαίσιο εκποίησης η θέση του Υπουργείου Οικονομικών είναι όπως η οποιαδήποτε αναθεώρηση του πλαισίου εκποιήσεων πρέπει να προστατεύει τους πραγματικά ευάλωτους, χωρίς να δημιουργεί ευκαιρίες εκμετάλλευσης από στρατηγικούς κακοπληρωτές εις βάρος της οικονομίας, των συνεπών δανειοληπτών και των φορολογουμένων. Η δημιουργία εξαιρέσεων ή καθολικών παγοποιήσεων, μπορεί να ανοίξει τέτοια «παράθυρα» και να υπονομεύσει συνολικά την αποτελεσματικότητα του μηχανισμού ανάκτησης οφειλών.
Για τα ενεργειακά και θέματα περιβάλλοντος / κλίματος, οι προκλήσεις που έχουν συσσωρευτεί και που καλείται να αντιμετωπίσει η χώρα στον τομέα της ενέργειας, λόγω και εξωγενών παραγόντων, είναι προφανείς σε όλους. Η κυβέρνηση εφαρμόζει συγκεκριμένη ενεργειακή στρατηγική για αντιμετώπιση αυτών των προκλήσεων, έχει δρομολογήσει έργα και έχει αναλάβει στοχευμένες δράσεις που θα διασφαλίσουν την επάρκεια, την ασφάλεια προμήθειας και τη μείωση του κόστους ηλεκτρισμού. Σε σχέση με τα περιβαλλοντικά θέματα η Εθνική Στρατηγική η οποία καλύπτει την περίοδο 2025-2050 επιδιώκει την αντιμετώπιση της αύξησης της θερμοκρασίας, των παρατεταμένων ξηρασιών και της διάβρωσης των ακτών, με στοχευμένα μέτρα στους τομείς της γεωργίας, της ενέργειας, του νερού, των υποδομών, και της υγείας.
